H δύναμη του παραδόξου στη διαμόρφωση ταυτότητας, με αφορμή ένα διαφημιστικό σποτ

Bλέπω σπάνια τηλεόραση, και μία από αυτές τις φορές έτυχε να πέσω πάνω στη διαφήμιση της Wind που αναρτώ παραπάνω.

Δεν θα αναφερθώ καθόλου στην οικονομική διάσταση που συμπεριλαμβάνεται στο διαφημιστικό μήνυμα, που θέλει τον πατέρα να προτείνει άλλα αντικείμενα, φαινομενικά παράδοξα για το παιδί τους, για λόγους οικονομίας.

Η μητέρα επιθυμεί το παιδί τους να μάθει καράτε, αγγλικά και κιθάρα....

Ό,τι δηλαδή επιθυμούν οι περισσότεροι γονείς για τα παιδιά τους.

Σκεφτείτε πόσοι νέοι μαθαίνουν αγγλικά στην Ελλάδα. Και από αυτούς που επιλέγουν να μάθουν ένα όργανο, η συντριπτική πλειοψηφία επιλέγει πιάνο ή κιθάρα. Εξαιρετικά και τα δύο όργανα, αλλά πολύ δημοφιλή και τα δύο...
Όσο για το καράτε, η δημοτικότητά του έχει γεμίσει τις γειτονιές με τουλάχιστον δυο-τρία τέτοια γυμναστήρια....

Η μητέρα, αλλά και ο πατέρας στη διαφήμιση-παρόλο που δεν είναι τόσο εμφανές σε αυτόν, αγωνιούν για το παιδί τους, το αγαπούν και θέλουν να του δώσουν όσο περισσότερα εφόδια μπορούν, ακόμη και σε μία τέτοια περίοδο οικονομικής δυσχέρειας.


Ας περάσουμε τώρα σε αυτό που λέει ο πατέρας κι ας αφήσουμε πίσω τους λόγους (οικονομικούς) που τον κάνουν να προτείνει τα συγκεκριμένα μαθησιακά αντικείμενα για το παιδί του.

Πόσα αγόρια σήμερα μαθαίνουν κλασικό χορό (ίσως σοκάρει πολλούς γονείς-ιδιαίτερα πατεράδες ένα τέτοιο ενδεχόμενο), βραζιλιάνικα και άρπα;

Η διαφήμιση αναφέρεται στη λέξη-κλειδί που είναι ο συνδυασμός.

Αυτός ο συνδυασμός των διαφορετικών μαθησιακών αντικειμένων είναι που θα κάνει διακριτή την ταυτότητα του παιδιού μετά. Είπαμε ότι οι γονείς ενδιαφέρονται να δώσουν εφόδια στο παιδί τους και να του δώσουν τη δυνατότητα να αναπτύξει νέες δεξιότητες.

Το να ακολουθεί κανείς το ρεύμα μπορεί να συνοδεύεται από συναισθήματα ασφάλειας, αλλά, αν το σκεφτούμε σε πρακτικό επίπεδο καταφέρνει να διαμορφώσει ομογενοποιημένα υποκείμενα. Αυτά μεταξύ τους αναπόφευκτα θα έχουν να αντιμετωπίσουν μεγάλο ανταγωνισμό, όμοιο με αυτόν που συχνά συμβαίνει σε άλλες κατηγορίες που έχουν στοιχεία ομοιότητας, όπως π.χ. τα αδέρφια ίδιου φύλου σε μία οικογένεια.

Το παράδειγμα του συνδυασμού που προκύπτει από την παραπάνω διαφήμιση ωστόσο, αν και φαίνεται να χρησιμοποιείται προς αποφυγήν, προτείνει έναν παράδοξο συνδυασμό ικανοτήτων και μαθησιακών αντικειμένων.

Τα περισσότερα παιδιά θα έρθουν στους γονείς για να δηλώσουν παρόμοιες επιθυμίες με αυτές που εκφράζει η μητέρα στο βίντεο της διαφήμισης. Ωστόσο, τα παιδιά, ιδιαίτερα οι έφηβοι προσπαθούν να μιμηθούν τους συνομιλήκους ενώ ταυτόχρονα επιθυμούν και τη διαφορετικότητά τους.

Στο σημείο αυτό οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν το παιδί στην επιλογή μαθησιακών αντικειμένων που δεν έρχονται σε ασυμφωνία με την επιθυμία του (πχ. να ζητά το παιδί μία δραστηριότητα σωματική και του προτείνει ο γονιός μία ξένη γλώσσα) αλλά που θα το κατευθύνουν, χωρίς να το πιέζουν ωστόσο ή να του το επιβάλλουν, να επιλέξει έναν συνδυασμό μαθησιακών δεξιοτήτων που θα κάνουν διακριτή την ταυτότητά του μέσα στο σύνολο.

Ας υποθέσουμε ότι το παιδί πράγματι μαθαίνει άρπα, βραζιλιάνικα και κλασικό χορό.

Εσείς ποιο από τα δύο παιδιά πιστεύετε ότι θα είχε καλύτερες δυνατότητες για ένα εργασιακό μέλλον; (εδώ το καλύτερες έχει σημασία, αφού δεν αναφέρεται μόνο στην ανεύρεση μίας δουλειάς με στόχο μόνο την επιβίωση σε μία κοινωνία στην οποία διαλύονται τα εργασιακά δικαιώματα).

Προσωπικά πιστεύω ότι το δεύτερο παιδί θα έχει περισσότερες πιθανότητες να διακριθεί καθώς ο ανταγωνισμός σε έναν τέτοιο συνδυασμό είναι σχεδόν ανύπαρκτος.

Τώρα θα μου πείτε πώς μπορούν να συνδυαστούν και να συνθέσουν μία ταυτότητα αυτά τα ετερόκλητα αντικείμενα....

Εδώ, θα έρθει η δημιουργικότητα του υποκειμένου που μετά από κάποια ηλικία αποκτά και τα νοητικά εργαλεία (μέσω της αναδιοργάνωσης του εγκεφάλου στην οποία κατά το μεγάλωμα
ενισχύεται η διασύνδεση των δύο ημισφαιρίων) για την ικανότητα σύνθεσης φαινομενικά ετερόκλητων αντικειμένων.

Ακόμη όμως κι αν δεν συνδυαστούν σε μία επαγγελματική ταυτότητα, το παιδί αυτό θα έχει αποκτήσει έναν άλλον τρόπο να βλέπει τα πράγματα, έναν τρόπο που θα το κάνει να ξεχωρίζει από τη ροή της μάζας. Κι αυτό είναι σίγουρα ένα προσόν για τη δημιουργικότητά του.

Η δημιουργία ταυτοτήτων που ξεφεύγουν από το ρεύμα της κοινής λογικής φαίνεται να  είναι μία εγγύηση για το μέλλον. Είναι εγγύηση για καινοτομία και για την παραγωγή νέων ιδεών. Από την άλλη, είναι καλύτερος δυνατός δρόμος χάραξης επαγγελματικής σταδιοδρομίας αυτός που δεν ακολουθεί την πεπατημένη.

Eπάγγελμα και αρχή της πραγματικότητας. Ποιας πραγματικότητας;

Αφορμή γιαυτό το άρθρο μου δόθηκε από μία ομαδική συνεδρία.

Πιο συγκεκριμένα, ένα μέλος της ομάδας απολύθηκε πρόσφατα από μία μεγάλη εταιρεία, όπου είχε μία θέση χαμηλού στάτους και ενδιαφέροντος. Στην πραγματικότητα, αυτή η νεαρή γυναίκα, που ήταν και μητέρα μικρού παιδιού, απασχολιόταν σε αυτή τη δουλειά για δέκα ώρες ημερησίως και αμοιβόταν με ελάχιστα χρήματα για πάνω από δέκα χρόνια.

Καθώς η ομάδα αυτή δουλεύει δραματοθεραπευτικά, είχαμε την ευκαιρία να διαπιστώσουμε ότι η συγκεκριμένη κοπέλα ήταν εξαιρετικά ταλαντούχα και ικανή σε πολλά διαφορετικά πεδία και ήταν κυρίως αυτή που έδινε λύσεις σε πρακτικά προβλήματα. Όμως οι ικανότητές της επεκτείνονταν και στη φαντασία, στην σκηνική αναπαράσταση, στους αυτοσχεδιασμούς. Ήταν ένα μέλος της ομάδας που διακρινόταν για τη δημιουργικότητά του, κάτι που της αναγνωριζόταν από όλους.

Όποτε μας έφερνε θεραπευτικό υλικό από τη δουλειά της, πριν την απολύσουν, αναρρωτιόμουν γιατί είχε κολλήσει εκεί για τόσο μεγάλο διάστημα με τόσες ικανότητες που διέθετε...

Η απόλυση έγινε δεκτή με ανάμεικτα συναισθήματα. Φυσικά είναι ψυχικά καλύτερο να φεύγεις ο ίδιος από μία δυσάρεστη κατάσταση παρά να σε διώχνουν. Είναι καλύτερο γιατί αναλαμβάνεις ο ίδιος την ευθύνη αυτής της πράξης, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η απόλυση γίνεται αντιληπτή ως αποβολή, απόρριψη από την εταιρεία-που σε μία από τις φαντασιακές της αναπαραστάσεις αντιπροσωπεύει τη μητέρα (η οποία μπορεί να έχει και θυγατρικές) που τρέφει τα παιδιά της, είναι απαιτητική, δημοκρατική ή αυταρχική, ανάλογα με την κουλτούρα της και με το πώς έχει βιωθεί η πραγματική μητέρα κάθε στελέχους στην προσωπική του ιστορία.

Στην περίπτωση της Κ. η απόλυση μπορεί να σηματοδοτήσει μία δημιουργική αλλαγή στην πορεία της. Η αγάπη της ήταν μεγάλη για ένα είδος τέχνης, με την οποία ήθελε να ασχοληθεί επαγγελματικά μετά το πέρας του σχολείου. Όμως, ο πατέρας της ήταν αντίθετος σε μία τέτοια επιλογή και την προέτρεψε να βρει μία «κανονική» δουλειά. Την τέχνη της όμως δεν την παράτησε. Την υπηρετεί ως σήμερα, αλλά την κρατά μακριά από το επάγγελμά της ως μία ερασιτεχική ασχολία, ως ένα χόμπυ που όμως της δίνει μεγάλη χαρά.

Λαμβάνοντας σήμερα μία καλή αποζημίωση και τα χρήματα από το ταμείο ανεργίας αποφάσισε για κάποιο διάστημα να αυξήσει τις γνώσεις της με σεμινάρια διοίκησης.

Όμως, ούτε στιγμή δεν σκέφτηκε ότι παράλληλα της δίνεται η ευκαιρία να αλλάξει πορεία και να επιχειρήσει να κάνει επάγγελμα αυτό που πραγματικά αγαπάει. Το πατρικό υπερεγώ αλλά και η αίσθηση της πραγματικότητας του πατέρα φαίνεται να έχει κληροδοτηθεί και να αποτελεί εμπόδιο σε μία τέτοια στροφή προς την επιθυμία.

Τα άλλα μέλη της ομάδας όταν τοποθετήθηκαν έλαβαν θέσεις που σχετίζονταν με τη δική τους ιστορία. Εκεί φάνηκε ξεκάθαρα πόσο η αρχή της πραγματικότητας γίνεται αντιληπτή στον καθένα από τη διαμεσολάβηση του γονιού του. Έτσι, τα μέλη τα οποία είχαν ελεύθερα αποφασίσει τις δουλειές που ήθελαν να κάνουν μέσα σε ένα υποστηρικτικό περιβάλλον, ωθούσαν το μέλος να κάνει την τέχνη του επάγγελμα.

Αντίθετα, τα μέλη που είχαν εμποδιστεί από τις οικογένειές τους στο να ακολουθήσουν τα επαγγέλματα που ήθελαν-χάρην μιας γονεϊκής αντίληψης της αρχής της πραγματικότητας προέτρεπαν να κάνει κάτι άλλο που θα ήταν ευκολότερο (κατά την άποψή τους) για να βρει δουλειά. Να σημειώσω επίσης ότι κανένα από αυτά τα συγκεκριμένα μέλη, της δεύτερης περίπτωσης, δεν ήταν ικανοποιημένο από την επαγγελματική του ζωή.

Δουλειά ή εργασία;

Στην πρώτη περίπτωση έχουμε να κάνουμε μόνο με μία αρχή της πραγματικότητας, όπως μας έχει δοθεί αδιαφορώντας για την αρχή της απόλαυσης. Στη δεύτερη περίπτωση, ξεκινάμε από την αρχή της απόλαυσης και συγκατασκευάζουμε μία νέα αρχή πραγματικότητας.

Η κρίση είτε έχει να κάνει με μία κοινωνική και οικονομική κατάσταση, είτε έχει να κάνει με μία προσωπική στιγμή (όπως αυτή που αναφέρω στο κλινικό παράδειγμα) δίνει την ευκαιρία δομικών αλλαγών. Η δουλειά μπορεί να γίνει εργασία (να έχει δηλαδή δημιουργικότητα) και να οδηγεί στην αυτοπραγμάτωση.

Για να συμβεί αυτό χρειάζεται πίστη στην προσωπική επιθυμία, η οποία απορρέει από τη γενικότερη πίστη στον εαυτό (αυτό που ονομάζουμε αυτοπεποίθηση), ο ορισμός ενός επιθυμητού στόχου και η συγκέντρωση προς αυτόν χωρίς δεύτερες σκέψεις. Η συγκέντρωση προς τον στόχο βοηθάει στην εξοικονόμιση ενέργειας που αλλιώς ξοδεύεται άδικα δεξιά κι αριστερά.


Η σημερινή κοινωνικοοικονομική κρίση θέτει σε αμφισβήτιση όλα όσα θεωρούνταν ως σήμερα δεδομένα στον επαγγελματικό χώρο. Πόσοι γονείς ή πόσοι νέοι δεν ακολούθησαν αυτόν ή εκείνον το δρόμο επειδή θα έβρισκαν δουλειά; Πόσα από αυτά τα επαγγέλματα σήμερα μπορούν να σταθούν αλώβητα από την κρίση; Πόσοι άνθρωποι από αυτούς που διάλεξαν δουλειές με βάση μία τέτοια σκέψη που πηγάζει από την ιδέα της επιβίωσης κι όχι από την ποιότητα ζωής δεν είναι δυστυχείς από την επαγγελματική τους ζωή;

Θα μου πείτε, κι έχετε δίκιο να το σκεφτείτε, ότι παρεμβαίνουν και οικονομικές ανισότητες μεταξύ των νέων. Άλλος στηρίζεται οικονομικά να σπουδάσει κάτι στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό κι άλλος πρέπει να δουλέψει ήδη από την εφηβεία για να συνεισφέρει στα οικονομικά της οικογένειας. Συμφωνώ, ότι στη δεύτερη περίπτωση τα πράγματα είναι περισσότερο δύσκολα κι απαιτείται περισσότερη πίστη και προσπάθεια.

Όμως, τα κλινικά παραδείγματα ανθρώπων που βρίσκονται σε αυτή τη δεινή θέση μας βεβαιώνουν ότι όταν πραγματικά θέλουν να κάνουν ένα επάγγελμα που αγαπούν θα το κάνουν, ακόμη κι αν τα καταφέρουν σε μεγαλύτερη ηλικία.

Μπορεί να απαιτείται προσπάθεια, όμως αξίζει τον κόπο να ακολουθήσει κανείς την επιθυμία του κι όχι να συρθεί πίσω από την επιθυμία του περιβάλλοντος, ή από αυτό που λέμε ανάγκη ή «πραγματικότητα». Γιατί η πραγματικότητα δεν υπάρχει σε μία έκδοση, αλλά κατασκευάζεται και συγκατασκευάζεται συνεχώς. Είναι μία ρέουσα έννοια, ένα κοντέινερ που ανάλογα με την εποχή διαμορφώνεται ανάλογα. Κάποτε, εξαιτίας μιας επικρατούσας «πραγματικότητας» ο Γαλιλαίος καταδικάστηκε γιατί υποστήριξε ότι η γη γυρίζει.

Όσοι γονείς διαβάσουν αυτό το κείμενο, ας αναλογιστούν αν είναι σίγουροι ότι οι ίδιοι κατέχουν την αλήθεια για το μέλλον του παιδιού τους. Ας αναλογιστούν άλλους γονείς που ως σήμερα πίεζαν τα παιδιά και έψαχναν πολιτικούς για να κερδίσουν μία θέση στο δημόσιο...Μία θέση που τότε (όχι και τόσο παλιά) σχετιζόταν με την ασφάλεια. Σήμερα όμως δεν ισχύει το ίδιο. Πολλές θέσεις στο δημόσιο καταργούνται και πολλοί από όσους θεωρούσαμε ως σήμερα μόνιμους αποδεικνύεται ότι δεν ήταν. Και αυτή η πραγματικότητα άλλαξε μέσα σε διάστημα λίγων μηνών. Τελικά, η μόνη ασφάλεια είναι η εσωτερική, το αίσθημα ότι κάποιος θα τα καταφέρει κι όχι κάποια η οποία έρχεται απ’έξω-εφόσον αναφερόμαστε σε ενήλικες.

Το καλύτερο που έχουν να κάνουν οι γονείς είναι να ενθαρρύνουν το παιδί τους να πιστεύει στον εαυτό του. Να καταφέρει να βρει την αυτονομία του (βρίσκοντας πρώτα τη δική του επιθυμία). Να του δώσουν ερεθίσματα και να το βοηθήσουν να ακολουθήσει τα επαγγελματικά όνειρά του ακόμη κι αν τους φαίνονται παράξενα, μακριά από τη δική τους λογική.

Τέλος, θέλω να εκφράσω τον θαυμασμό μου σε φίλους ή θεραπευόμενους που κατάφεραν να πιστέψουν και να υλοποιήσουν αυτό που πραγματικά ήθελαν, όπως την παλιά μου συμμαθήτρια που έγινε η πρώτη γυναίκα αστροναύτης, τη φίλη που στα πενήντα της ξανασπούδασε ένα επάγγελμα, αλλάζοντας πορεία 180 μοιρών, που σήμερα εξασκεί και τη γεμίζει ικανοποίηση, την ελεύθερη επαγγελματία ανθρωπολόγο, τον Κ. που σε κόντρα στο περιβάλλον του έγινε διάσημος μίμος, τον Β. που πηγαίνει σε σχολείο δεύτερης ευκαιρίας, την Ε. που παρά τις οικογενειακές δυσκολίες, με δύο παιδιά σε μονογονεϊκή οικογένεια, κατάφερε να κάνει μεταπτυχιακό στο ΕΑΠ και να κάνει ένα επάγγελμα που αγαπά και τόσους μα τόσους άλλους που χάρη στην πίστη τους παίρνουν δύναμη και υλοποιούν όνειρα ζώντας μία ζωή γεμάτη με το δικό τους νόημα, χωρίς κενότητα και απωθημένα.

Χωρίς να το γνωρίζουν συγκατασκευάζουν μία νέα πραγματικότητα...

Burnout, (σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης).

Το burnout,  το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης, ή μεταφράζοντας κυριολεκτικά τον αγγλικό όρο, το κάψιμο, είναι μία ύπουλη μορφή κατάθλιψης της οποίας τα αίτια συνδέονται με τον επαγγελματικό χώρο.Είναι ύπουλη γιατί δεν γίνεται εύκολα διακριτή ως κατάθλιψη από το περιβάλλον, αλλά ούτε και από το ίδιο το άτομο που πάσχει.

Πρόκειται για αυτούς τους επαγγελματίες που συναντούμε και μας φαίνονται παγερά αδιάφοροι , «σκληρόπετσοι»  και κυνικοί, ενώ συνήθως έχουν πόστα που απαιτούν ιδιαίτερη ευαισθησία και ανθρωπιά. Αυτό το πάγωμα των συναισθημάτων είναι μία ψυχική άμυνα απέναντι σε συναισθήματα αφόρητης δυσφορίας και άγχους σε μία εργασιακή κατάσταση όπου τα πράγματα ορίζονται απ’ έξω κι όχι από το ίδιο το άτομο.

Καθώς, τα συμπτώματα εγκαθίστανται σταδιακά και δεν γίνονται εύκολα αντιληπτά, το υποκείμενο δεν ζητάει βοήθεια, ούτε από το περιβάλλον του, ούτε από κάποιον ειδικό. Αποτέλεσμα αυτού, είναι η εγκατάσταση της ψυχικής πάθησης  η οποία εξαπλώνεται και παύει να αφορά μόνο στον εργασιακό χώρο, αλλά επιδρά και στην οικογενειακή , την προσωπική και σεξουαλική ζωή του ατόμου.

Η αδιαφορία και η αποφυγή γίνονται οι ασπίδες της καθημερινότητας του.  Εμφανίζονται παντού, τόσο στον εργασιακό χώρο, όσο και έξω από αυτόν. Σταδιακά η αδιαφορία εμφανίζεται απέναντι στο/η σύντροφο, τα παιδιά. Οι ασχολίες που παλαιότερα έδιναν χαρά εξαφανίζονται σταδιακά και η ζωή του ανθρώπου γίνεται ψυχικά ρηχή. Ούτε χαρά, ούτε λύπη αισθάνεται...

Σε αυτό το σημείο, είναι πολύ συχνή η έναρξη χρήσης ουσιών ή αλκοόλ. Συνήθως το δεύτερο, το οποίο καθώς είναι νόμιμο, και πάλι περνά πολύς καιρός ώσπου το περιβάλλον να ανησυχήσει και να δει ότι κάτι συμβαίνει.

Η αδιαφορία ποτέ δεν αποτελεί μία πρωτογενή συναισθηματική κατάσταση, αλλά πάντα πρόκειται για μία άμυνα ώστε να προστατεύεται ο ψυχισμός από τα δυσάρεστα συναισθήματα.

Το Burnout εμφανίζεται σε εργασιακά περιβάλλοντα που έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

•   Το βασικότερο όλων είναι η αίσθηση ότι  η αποτελεσματικότητα ή μη, στην εργασία δεν εξαρτάται από το πόσο προσπαθεί ο εργαζόμενος. Όση προσπάθεια και να καταβάλλει για την επίτευξη ενός επιθυμητού στόχου είναι μάταιη, γιατί παρεμβαίνουν άλλοι εξωγενείς, περισσότερο ή λιγότερο προβλέψιμοι παράγοντες που τον προσπερνούν.
•  Δεν έχει τη δύναμη να επιδράσει στο εργασιακό περιβάλλον, το οποίο θεωρείται παγιωμένο.

• Δεν υπάρχουν προοπτικές ανόδου ή/και καταξίωσης  στη δουλειά του.

• ·         Η εργασία είναι συνήθως πολύ απαιτητική, ή αντίθετα,  ο εργαζόμενος «είναι στο ψυγείο», δηλαδή, για κάποιον λόγο δεν του ανατίθεται κάποια εργασία για μεγάλο διάστημα. Παρόλα αυτά πρέπει να είναι στο πόστο του καθημερινά για να εκτελεί το ωράριό του.

• ·         Παρόλα αυτά, η θέση του χαρακτηρίζεται συνήθως από υψηλή ευθύνη(έχει δηλαδή την ευθύνη αλλά όχι την ισχύ).

Με βάση τα παραπάνω χαρακτηριστικά μπορούμε νακαταλάβουμε γιατί  συναντάμε κάποιους επαγγελματίες συχνότερα από άλλους που πάσχουν από burnout. 

Έτσι, στην Ελληνική πραγματικότητα περισσότερο ευάλωτοι είναι:

·         Οι νοσηλευτές, ιδιαίτερα όσοι εργάζονται σε ογκολογικά τμήματα νοσοκομείων ή σε άλλα τμήματα ανίατων νόσων. (Καθώς, όσο και να προσπαθήσουν για τη βελτίωση της υγείας των ασθενών, δεν καταφέρνουν να αναχαιτίσουν το ενδεχόμενο του θανάτου. Από την άλλη, το νοσηλευτικό προσωπικό δεν χαίρει του ίδιου στάτους που έχουν άλλοι επαγγελματίες του χώρου της υγείας και δεν έχουν τις ίδιες απολαβές).

·         Οι δημόσιοι υπάλληλοι. Όσο και να φαίνεται παράξενο, οι δημόσιοι υπάλληλοι στην Ελλάδα αποτελούν τον δεύτερο σε συχνότητα πληθυσμό που είναι ευάλωτος στην εργασιακή εξουθένωση. Κι αυτό γιατί όσο και να προσπαθήσει ο δημόσιος υπάλληλος να κάνει όσο καλύτερα μπορεί τη δουλειά του, η προαγωγή, η εξέλιξή του αλλά και ο στόχος που θέτει στα πλαίσια της δουλειάς του, δεν σχετίζονται με την προσπάθειά του. Από την άλλη, πολιτικοί και μικροπολιτικοί παράγοντες παρεμβαίνουν για να καθορίσουν τις βασικές παραμέτρους της εργασίας, αλλά και τις προαγωγές σε ανώτερες θέσεις.

·         Οι επαγγελματίες του χώρου ψυχικής υγείας. Ιδιαίτερα όσοι ασχολούνται με τοξικοεξαρτήσεις. Για τον λόγο αυτό, όλοι όσοι ασχολούμαστε με τον ευαίσθητο αυτό χώρο της ψυχικής υγείας είναι απαραίτητο να έχουμε περάσει από ψυχοθεραπεία οι ίδιοι και από εποπτεία, τουλάχιστον στα πρώτα βήματα της επαγγελματικής πορείας μας. Ο χώρος της τοξικοεξάρτησης είναι ιδιαίτερα επικίνδυνος για την ανάπτυξη burnout, καθώς η θεραπεία του τοξικοεξαρτημένου δεν σχετίζεται μόνο με τον ίδιο αλλά και με την οικογένεια, που άλλωτε είναι διαθέσιμη να στηρίξει την προσπάθεια και άλλωτε όχι.

·         Οι  εκπαιδευτικοί. Οι εκπαιδευτικοί είναι ιδιαίτερα ευάλωτος επαγγελματικός πληθυσμός, καθώς βρίσκονται ανάμεσα στο υπουργείο παιδείας και τις εκάστοτε απαιτήσεις του, τις απαιτήσεις των παιδιών και της τάξης, αλλά και της οικογένειας του παιδιού. Οι εκπαιδευτικοί είναι ανοχύρωτοι μπροστά σε μεγάλες αλλαγές και δεν έχουν καμία ψυχοκοινωνική στήριξη από την πολιτεία.

·         Όλοι όσοι εργάζονται σε εταιρείες οι οποίες συγχωνεύονται ή αλλάζει το νομικό καθεστώς τους. Η αλλαγή του νομικού πλαισίου μίας εταιρείας, ενός οργανισμού φέρει τεράστιο άγχος στους εργαζόμενους, καθώς δεν γνωρίζουν τι πρόκειται να συμβεί στους ίδιους.

·         Οι αστυνομικοί.  Πρόκειται για μία ειδική κατηγορία δημοσίων υπαλλήλων που αναφέρεται γιατί έχει την ιδιαιτερότητα ότι το στρες δεν είναι μία συνεχής κατάσταση, αλλά εμφανίζεται ακαριαία με αποτέλεσμα μια ισχυρή εσωτερική πίεση και παρορμητικό ξέσπασμα. Από την άλλη, ο αστυνομικός είναι  σε μία θέση που απαιτεί σταθερότητα και νηφαλιότητα. Αυτή η μεγάλη αντίφαση, σε συνδυασμό με την κακή αμοιβή και το γεγονός ότι ο αστυνομικός δεν επιδρά πάνω στις αποφάσεις αλλά τις εκτελεί ως όργανο (αποπροσωποποιείται δηλαδή), αποτελεί ένα μείγμα που κάνει το επάγγελμα του πολύ ευάλωτο στο εργασιακό στρες και την εξουθένωση.

Βέβαια, δεν «καίγονται» όλοι οι παραπάνω εργαζόμενοι.

Οι παραπάνω συνθήκες έρχονται να συναντήσουν στοιχεία της  προσωπικότητας και αυτά είναι συνήθως:

·         Η τελειομανία

·         Το υψηλό αίσθημα ευθύνης που χαρακτηρίζει τον άνθρωπο, πριν την έναρξη της νόσου

·         Η εργατικότητα

·         Η υψηλή αξία που αποδίδει στο επάγγελμά του

·         Η συνέπεια

·         Η φιλοδοξία

·         Μία ψυχική ευαλωτότητα που σχετίζεται με την οικογενειακή  ή προσωπική του ιστορία (π.χ. μέλη της οικογένειας που πάσχουν από κάποια ψυχική ασθένεια, πρόωρος θάνατος των γονιών κλπ).

Τέλος, το burnout , όπως και οι περισσότερες ψυχικές παθήσεις εμφανίζεται ως μία λύση επιβίωσης του ατόμου. Επιβίωσης, γιατί το υψηλό στρες μπορεί να φέρει τον θάνατο.

Σίγουρα όμως, ο άνθρωπος αυτός χρειάζεται βοήθεια κι ακόμη κι αν δεν το καταλαβαίνει ο ίδιος, πρέπει να ενεργοποιηθεί το οικογενειακό του περιβάλλον.