Ερωτεύτηκαν και έζησαν αυτοί καλά;

Ο έρωτας είναι μία κατάσταση που μοιάζει πολύ σε ορισμένα σημεία του με την ψυχοπαθολογία. Είναι από τα πιο δυνατά και όμορφα συναισθήματα που μπορεί να ζήσει κανείς και είναι το μέσο που η φύση μας έχει δώσει για την αναπαραγωγή μας.

Η κατάσταση του έρωτα χαρακτηρίζεται από την απώλεια του ελέγχου.  Είναι από τις πιο συμβιωτικές (συγχωνευτικές) εμπειρίες  ζωής. Επίσης, ο έρωτας τυφλώνει υπό την έννοια ότι δεν βλέπουμε ακριβώς την πραγματικότητα αλλά επενδύουμε το ερωτικό αντικείμενο με πλήθος φαντασιώσεων και προβάλλουμε πάνω του ό,τι θα θέλαμε να είναι.

Σε αυτό το σημείο ο έρωτας διαφέρει από την αγάπη. Καθώς στη μία κατάσταση κυριαρχεί το φαντασιακό, ενώ στη δεύτερη η πραγματικότητα του προσώπου. Η μυθοποίηση του ερωτικού αντικειμένου είναι βασικό χαρακτηριστικό του έρωτα. Το μυστήριο του αγνώστου είναι επίσης μία βοηθητική συνθήκη για την ενθρόνιση. Άλλωστε ετυμολογικά ο έρωτας προκύπτει από το ερωτάω-ερωτώ (=ζητώ). Αποδίδεται στον άλλο αυτό το οποίο λείπει από τον εαυτό. Και φυσικά (και ευτυχώς!) είμαστε ελλειματικοί και ο καθένας μας χρειάζεται τη συνάντησή του με έναν άλλο.

Το μυαλό κατακλύζεται από την σκέψη για τον άλλο και το σώμα αντιδρά με ποικίλλες εκφράσεις (ταχυκαρδία, ανέβασμα της θερμοκρασίας, διαστολή της ίριδας, αλλαγή της οσμής του σώματος κ.ά.). Το ερωτικό αντικείμενο γίνεται εμμονή και ψυχοσωματικές αντιδράσεις εμφανίζονται...

Ωστόσο, είναι μία από τις καταστάσεις που μας κάνει να αισθανόμαστε ζωντανοί όσο ποτέ. Ο έρωτας υμνεί τη ζωή και παρόλο που φέρει πάθος (το παθαίνουμε, πάσχουμε και ενίοτε οδυνηρά), δίνει νόημα στη ζωή.

Υπάρχουν πολλοί που φοβούνται τη δυνατότητα της οδύνης του. Σχεδόν κανείς δεν μπορεί να αποφύγει την ερωτική απογοήτευση, καθώς για να υπάρξει ικανοποίηση πρέπει ο έρωτας να είναι αμοιβαίος, κάτι που δεν συμβαίνει πάντα.
Η ερωτική απογοήτευση βιώνεται ως απώλεια τμήματος του εγώ. Γιατί πράγματι, η υπερεπένδυση που υπάρχει στο ερωτικό αντικείμενο καθιστά το υποκείμενο ευάλωτο. Δεν είναι λίγες οι φορές που μία ερωτική απογοήτευση γίνεται αφορμή για την έναρξη μίας ψυχοπαθολογίας. Ωστόσο, είναι μόνο η αφορμή και όχι η αιτία, καθώς υποδηλώνεται σε αυτές τις περιπτώσεις η αδυναμία του Εγώ να ανακτήσει την ακεραιότητά του μετά το πένθος της απώλειας.Πολλοί μετά από το βίωμα τέτοιου πόνου κλείνονται στο καβούκι τους και αποφεύγουν να αφεθούν. Ό βασικότερος κίνδυνος τους φαίνεται αυτή η απώλεια του ελέγχου.  Αποφεύγοντας όμως τον έρωτα, αποφεύγει κανείς τη ζωή και το υποκείμενο μετατρέπεται σε αυτό που στα αγγλικά αποκαλείται control freek. Όμως πάντα κάτι λείπει παρά την ψευδαίσθηση της αυτάρκειας...

Η αίσθηση της αυτάρκειας είναι μία παγίδα. Καθώς ο άνθρωπος δεν ανήκει στην κατηγορία των ερμαφρόδιτων οργανισμών, τίθεται από τη φύση του στην αναζήτηση του ερωτικού αντικειμένου.

Ο έρωτας, εντούτοις, πάντα έχει ρίσκο καθώς δεν γνωρίζει κανείς την έκβαση του εκ των προτέρων.
Ωστόσο, για όλους υπάρχει η δυνατότητα της εκπλήρωσης του. Έτσι, είναι πράγματι κρίμα ο φόβος για μία ερωτική απογοήτευση να θωρακίζει το υποκείμενο και να του στερεί αυτή τη δυνατότητα.

Η εκπλήρωση του έρωτα φέρει και την αποκλιμάκωσή του. Όταν είσαι με τον άλλο και συμβιώνεις, τον μαθαίνεις και σε μαθαίνει. Οι αρχικές ψευδαισθήσεις χάνονται για να δώσουν τη θέση τους στην πραγματικότητα. Αφού ο έρωτας έχει ως βασικό συστατικό την αναζήτηση του άλλου (ερωτάω-ερωτώ) όταν ο άλλος είναι παρών με σάρκα και οστά και διαθέσιμος τότε μειώνεται και η αρχική ένταση.

Πολλοί λένε ότι ο έρωτας κρατά από λίγα λεπτά ως τρία χρόνια...

Άλλοι, ότι η ερωτική μανία κρατά περίπου οχτώ μήνες και μετά τείνει να καταλαγιάσει.

Η πιο αισιόδοξη οπτική είναι αυτή που θέλει τον έρωτα να αυξομειώνεται σαν κύμα μέσα στη διάρκεια ζωής μίας σχέσης.

Όμως, τι γίνεται μετά το ξεπέρασμα του αρχικού ενθουσιασμού;

Εμπνεόμενη από τη θεώρηση του μεγάλου Γάλλου ψυχαναλυτή Didier Anzieu, σας μεταφέρω την άποψή του για το μέλλον του έρωτα, όπως την περιγράφει στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου του: "Créer-Détruire".

Σύμφωνα λοιπόν με αυτή την άποψη ο έρωτας έχει τέσσερα πιθανά σενάρια μέλλοντος.

1)  Στην πρώτη περίπτωση, όταν αρχίζει να ξεθυμαίνει, αρχίζει ο ένας και αποδίδει την απώλεια της αρχικής μαγείας στον άλλο, κατηγορώντας ή κρίνοντάς τον/την. Ο ένας επιθυμεί να αλλάξει τον άλλο, να τον προσαρμόσει περισσότερο σε αυτό που στην αρχή φανταζόταν ότι ήταν. Σε αυτή την περίπτωση, (από τις πιο κοινές σήμερα) το ζευγάρι αναπτύσσει μία αυξανόμενη εχθρότητα η οποία καταλήγει στο χωρισμό.

2) Στη δεύτερη περίπτωση, συμβαίνει ακριβώς το ίδιο με παραπάνω. Μόνο που εδώ τα μέλη δεν χωρίζουν και αντικαθιστούν το ερωτικό πάθος με την εχθρότητα μεταξύ τους. (Είναι πιο κοινό αυτό το σχήμα σε προηγούμενες γενιές τουλάχιστον στην Ελλάδα-όπου η κοινωνία δεν ήταν τόσο ανεκτή στα διαζύγια). Το ζευγάρι μπορεί να δημιουργεί από κοινού ή όχι, και το σχήμα δεν κινδυνεύει. Ωστόσο, τα μέλη του είναι δυστυχισμένα και εγκλωβίζονται στο σχήμα ρόλων θύτη/θύματος, ρόλοι που συνήθως εναλλάσσονται και δημιουργούν ένα αρνητικό πρότυπο σχέσης για τα παιδιά, εφόσον υπάρχουν.

3) Στην τρίτη περίπτωση εμφανίζεται ένα τρίτο πρόσωπο, (ή και τέταρτο), για να αντικαταστήσει αυτό που χάθηκε μέσα στο ζευγάρι. Πολλοί είναι αυτοί που δεν μπορούν να ανεχτούν ζωή χωρίς να είναι ερωτευμένοι και έτσι τα τρίτα πρόσωπα προσφέρουν μία τέτοια λύση. Γνωρίζουμε πόσο κοινές είναι οι εξωσυζυγικές σχέσεις. Το ζευγάρι μπορεί να μην χωρίσει ποτέ. Μπορεί ο ένας να μην μάθει ποτέ τις εξωσυζυγικές σχέσεις του άλλου ή μπορεί και να τις μάθει. Η απιστία που γίνεται αντιληπτή δημιουργεί μία μεγάλη κρίση στο ζευγάρι που είτε θα καταφέρει να την ξεπεράσει (μέσα από επεξεργασία), είτε θα την απωθήσει (θα προσπαθήσουν να το ξεχάσουν), είτε θα δημιουργήσει ανυπέρβλητη εχθρότητα (βλ. τη δεύτερη περίπτωση) είτε θα χωρίσει.

4) Η τέταρτη περίπτωση είναι αυτή που τόσο το ζευγάρι, ως σχήμα, έχει διάρκεια, αλλά και τα μέλη του είναι ευτυχή. Εδώ, η αρχική απομόνωση του ερωτευμένου ζευγαριού αρχίζει να ανοίγει προς την κοινότητα των φίλων, χωρίς ωστόσο να χάνει παντελώς την ιδιωτικότητά του. Από την άλλη, ο ένας στηρίζει τον άλλον στην εξέλιξή του. Μία τέτοια σχέση απαντιέται περίπου στο 5% των περιπτώσεων και απαιτεί μεγάλη ψυχική ωρίμανση από τα μέλη της.

Σε πολλές βέβαια περιπτώσεις, φαίνεται να υπάρχει ένα μεικτό σχήμα σχέσης, δηλαδή να συνυπάρχουν διαδοχικά κάποια από τα σενάρια που αναφέρει ο Anzieu.

Το σημαντικότερο για την αίσια έκβαση ενός έρωτα έχει να κάνει με την ωριμότητα των μελών της, μία ωριμότητα που περισσότερο σχετίζεται με την επεξεργασία των προηγούμενων εμπειριών, την απόφαση, την ψυχική ενηλικίωση, την ικανότητα του σχετίζεσθαι του υποκειμένου παρά με την ηλικία.

Εφόσον δεν έχει επιτευχθεί, πολλά προβλήματα θα βρεθούν για να διαλύσουν τη σχέση ή να κάνουν τα μέλη της δυστυχή.

Μία άλλη βασική παράμετρος είναι το πρότυπο σχέσης που έχει ο καθένας από το γονεϊκό ζεύγος.

Σε ποια από τις παραπάνω περιπτώσεις αναγνωρίζετε τη σχέση που είχαν οι γονείς σας; Τι αναπαράγετε από αυτήν ή τα έχετε καταφέρει να σπάσετε τον φαύλο κύκλο της επανάληψης αρνητικών εμπειριών;

Έτσι, στην περίπτωση, για παράδειγμα, διαζευγμένων γονιών διπλασιάζονται οι πιθανότητες διαζυγίου μελλοντικά στο παιδί. Στην περίπτωση συζυγικής κακοποίησης, επίσης.
Ακόμη κι αν αυτό το πρότυπο όμως είναι αρνητικό ή και τραυματικό για το υποκείμενο, μέσα από την επεξεργασία που προσφέρει μία ψυχοθεραπεία για παράδειγμα, μπορεί να υπάρξει απελευθέρωση από το αρνητικό πρότυπο το οποίο, αντίθετα, γίνεται μάθημα προς αποφυγή, όχι της σχέσης, αλλά των κακώς κειμένων της σχέσης.

Τέλος ναρκισσιστικές παθολογίες δυσκολεύουν το πέρασμα από τη συγχωνευτική κατάσταση του έρωτα στην αγάπη. Θα λέγαμε ότι πρόκειται για τα υποκείμενα που είναι ερωτευμένα με τον έρωτα και όχι με το πρόσωπο, οπότε προτιμούν να ζουν διαρκώς το πέρασμα από τη μία σχέση στην άλλη.

Οπως και νά΄χει, το βασικό συστατικό μιας σχέσης για να διατηρηθεί και να είναι ικανοποιημένα τα μέλη της είναι η ύπαρξη της απόλαυσης. Δυστυχώς, πολλά ζευγάρια το ξεχνούν και ασχολούνται μόνο με θέματα καθημερινότητας, όπως είναι η πληρωμή λογαριασμών και ζητήματα ανατροφής των παιδιών.

Παρόλα αυτά τα σημαντικότερα στοιχεία για την ομαλή πορεία της σχέσης είναι η αίσθηση της καλής επικοινωνίας και η ικανοποιητική σεξουαλική ζωή.

Τέλος θα τολμούσα να κάνω μία μαθηματική μεταφορά για τον έρωτα και την αγάπη....
Ο έρωτας μοιάζει να είναι: 1/2+1/2=1
ενώ η αγάπη: 1+1=2.

Ο έρωτας κάνει το υποκείμενο να αισθάνεται μισό και να ψάχνει για το έτερον ήμισυ, ενώ η αγάπη
αναγνωρίζει την ετερότητα του άλλου και την αποδέχεται. Αναγνωρίζει το πρόσωπο στον άλλο και η τύφλωση υποχωρεί. Το "εγώ" τότε μπορεί να γίνει "εμείς".

Τέλος, φαίνεται να ισχύει το "αγαπάτε αλλήλους ως εαυτόν" κι όπως αγαπάμε τον εαυτό μας έτσι αγαπάμε και τον άλλον. Η αγάπη στην περίπτωση που υπάρχει αυτοσεβασμός και σεβασμός στον άλλο είναι γλυκειά ως την τελευταία της σταγόνα.

Αλλιώς μάλλον δεν πρόκειται για αγάπη αλλά για κάτι άλλο...
Απολαύστε το βραβευμένο φιλμάκι κινουμένων σχεδίων που μιλά για τον έρωτα, την φθορά του και την αγάπη...

"Αγαπάτε αλλήλους, ως εαυτόν"

Ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις μας, τα κείμενα όλων των θρησκειών, μπορούν να γίνουν πηγή γνώσης και αναστοχασμού. Θα καλούσα λοιπόν να στοχαστούμε την παραπάνω φράση,  μέσα από μία ψυχολογική σκοπιά και όχι θεολογική, καθώς μπορεί να μας ωφελήσει στην προσέγγιση της έννοιας της αγάπης.

Συνήθως, όταν επαναλαμβάνουμε την παραπάνω φράση του Χριστού, ξεχνούμε το δεύτερο συνθετικό της. Έτσι, υποπέφτουμε σε ένα γνωστικό σφάλμα, μια νοητική διαστρέβλωση, αφού αλλάζει όλο το νόημα της φράσης. 

 Αν όμως δεν ξεχάσουμε να λάβουμε υπόψη και το δεύτερο συνθετικό της ("...όπως εαυτόν")  τότε  η σκέψη ότι αγαπούμε τους άλλους όπως αγαπούμε τον εαυτό μας, μας ανοίγει νέα μονοπάτια στοχασμού και γεννά ερωτήματα.

Πώς αγαπάμε τον εαυτό μας; Ή, ακόμη,  τον αγαπάμε τον εαυτό μας;

Μία άλλη στρέβλωση που είναι πολύ συχνή είναι η σύγχυση μεταξύ εαυτού και εγωισμού. Η έννοια του εγωισμού συνδέεται με την επιθυμία ικανοποίησης του Εγώ. Το ενδιαφέρον στρέφεται προς το άτομο και υπερτερεί του περιβάλλοντος. Το Εγώ από την άλλη, δεν είναι μία αρνητική έννοια. Υπό τη Φροϋδική έννοια είναι ο διαμεσολαβητής μεταξύ των επιθυμιών και των απαγορεύσεων, αυτό που μας τοποθετεί στην πραγματικότητα. Ο πλήρης κατακερματισμός του οδηγεί στην ψύχωση. Άρα το Εγώ δεν είναι μία εχθρική έννοια,  αλλά η αναζήτηση της μονομερούς ικανοποίησης του δημιουργεί αυτό που ονομάζουμε εγωισμό.

Η έννοια του εαυτού (Self) είναι ευρύτερη. Περιλαμβάνει την αγάπη προς το άτομο, αλλά και αυτή της φροντίδας των σημαντικών σχέσεων της ζωής.

Αγαπώντας τον εαυτό κάποιος μπορεί να φτάσει στην ευτυχία, ενώ αγαπώντας το Εγώ καταλήγει δυστυχής.

Ας σκεφτούμε το παράδειγμα ενός ανθρώπου που έχει φροντίσει τη σχέση με τη γυναίκα του, τα παιδιά του τον αγαπούν, οι συνάδελφοι τον εκτιμούν, έχει πιστούς φίλους.

Πόσο πολύ διαφέρει από αυτόν που τσακώνεται συνεχώς με τη γυναίκα του (από την ανάγκη του για επιβολή) τα παιδιά του τον αποφεύγουν, οι συνάδελφοι τον βλέπουν με καχυποψία και δεν έχει κανέναν φίλο. Ο χαρακτήρας του Σκρουτζ που έπλασε ο Κάρολος Ντίκενς θα μπορούσε να είναι ένα καλό παράδειγμα εγωιστή.

Η αγάπη προς τον εαυτό, περιλαμβάνει επίσης την φροντίδα του σώματος, της υγείας και του πνεύματος. Πώς μπορεί κάποιος να αγαπάει πραγματικά, αν κακοποιεί το σώμα του, ή όταν είναι γενικά αυτοκαταστροφικός; Πώς μπορεί να μην φέρεται τοξικά στους άλλους, όταν φορτώνει με τοξίνες το σώμα του, αλλά και το νου του;

Συνήθως, ο τρόπος με τον οποίο φέρεται κάποιος στον ευατό του, είναι ενδεικτικός στο αν είναι ικανός να αγαπήσει ή όχι. Η «αγάπη» για τον άλλον θα εκφραστεί με τον ίδιο τρόπο που εκφράζεται προς τον εαυτό του.

Υπάρχουν πολλοί που νομίζουν ότι έχουν κάνει πράξη το «Αγαπάτε αλλήλους», έχοντας ξεχάσει το δεύτερο συνθετικό. Πρόκειται κυρίως για άτομα χαμηλής αυτοεκτίμησης, που θυματοποιούνται δημιουργώντας σχέσεις εξάρτησης που στηρίζονται στο σχήμα: Θύτης-θύμα.

Η θυσία εμφανίστηκε μάλλον ως θετική αξία κατά τις προηγούμενες δεκαετίες. Το ιδεώδες αυτό  συνδέθηκε κυρίως από τους συνειρμούς της θυσίας για την πατρίδα, τον ηρωισμό, τη μεγαλοσύνη. 

Όμως χρειάζονται θυσίες μέσα στην οικογένεια; 

Γιατί δεν πρόκειται για θυσία η επιθυμία κάποιου να κάνει παιδιά και να αλλάξει τρόπο ζωής, για παράδειγμα, αλλά για προτεραιότητα της επιθυμίας για παιδί σε σχέση με αυτήν της, λιγότερο ή περισσότερο, ανέμελης εργένικης ζωής.

Άλλο παράδειγμα που η θυσία χρησιμοποιείται ως άλλωθι για την κάλυψη  προσωπικής αδυναμίας, είναι οι γάμοι που διατηρούνται για τα παιδιά. Συνήθως, όταν τα παιδιά καταφέρουν να ανεξαρτητοποιηθούν και να φύγουν από την πατρική στέγη, το ζευγάρι συνεχίζει να ζει μαζί με τον ίδιο τρόπο, χωρίς να οδηγείται σε χωρισμό. Στη συζήτηση με τα θυματοποιημένα μέλη (στη συντριπτική πλειοψηφία γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας) εμπλέκονται θέματα οικονομικής εξάρτησης από τον σύζυγο, απουσία στήριξης από άλλους κοντινούς συγγενείς κλπ. 

Όμως δεν υπάρχει οικονομική εξάρτηση χωρίς ψυχολογική. 

Οι ωφελούμενοι αυτής της θυσίας (τα παιδιά στα παραδείγματα που αναφέρθηκαν) δεν μπορούν εύκολα να αφήσουν το βάρος που αυτή προκαλεί. Κι όταν τελικά ο «ωφελημένος» αντιληφθεί ότι πίσω από την πράξη της θυσίας συνήθως κρύβεται χαμηλός αυτοσεβασμός, τότε παύει να αισθάνεται επιβαρυμένος. Θυμώνει και αγανακτεί. Στρέφεται εναντίον του «θύματος»  που προσπαθεί να δημιουργήσει σχέση υποχρέωσης.

  

Όμως μόνο κάποιοι φτάνουν τελικά σε αυτό το σημείο κατανόησης,  ενώ είναι ακόμη λιγότεροι όσοι καταφέρουν να απαλλαγούν από το δηλητήριο αυτού του θυμού.

Σχέσεις ισχυρής εξάρτησης συνήθως στηρίζονται σε αυτό το είδος θυματοποίησης. Οι ρόλοι σχεδόν ποτέ δεν παγιώνονται κι έτσι τα δύο μέρη ανταλλάσσουν μεταξύ τους τους ρόλους θύτη-θύματος. Η ισχυρή εξάρτηση υπάρχει πάντα μέσα στη θυματοποίηση καθώς ο ρόλος του θύματος δεν υπάρχει χωρίς αυτόν του θύτη και αντίστροφα.

Μα τι σημαίνει αγαπώ τον εαυτό μου;

Σίγουρα δεν σημαίνει ότι με ενδιαφέρει πρωτίστως να θρέψω το Εγώ μου. Η αγάπη για τον εαυτό δεν πρέπει να συγχέεται με τον ωφελιμισμό. Προκύπτει από σεβασμό στη ζωή.

Ο εγωισμός υποχωρεί προς όφελος της σχέσης που επιθυμούμε να έχουμε με τον άλλον. Υποχωρεί υπό την έννοια ότι γνωρίζουμε ότι η ύπαρξη καλών σχέσεων μας κάνει ευτυχέστερους.

Από την άλλη, δεν ανεχόμαστε κανενός είδους προσβολή ή επίθεση προς το πρόσωπό μας.

Τις κακές σχέσεις δεν τις χρειαζόμαστε.

Εμπιστευόμαστε το συναίσθημα όταν κάτι νοιώθουμε ενοχλητικό. Όχι κάτι που αφορά στην προσωπικότητα του άλλου, αλλά από συμπεριφορές του άλλου που μας εμπλέκουν.

Μιλάμε γιαυτό. Δεν περιμένουμε τον άλλον να το καταλάβει από μόνος του, καθώς δεν είμαστε μεταξύ μας  συνδεδεμένοι με κάποιον ομφάλιο λώρο.  

Φροντίζουμε το σώμα μας.

Γνωρίζουμε τα όρια και τις αντοχές μας και δεν βιάζουμε ούτε το σώμα, ούτε την ψυχή.

Οι άνθρωποι που σέβονται τους εαυτούς τους, γίνονται σεβαστοί κι από τους άλλους. Από την άλλη, είναι αυτοί που είναι πράγματι ικανοί να αγαπήσουν πραγματικά.

Ίσως σας φαίνεται δύσκολο να ξεχωρίσετε ποιος αγαπά τον εαυτό του και ποιος το εγώ του ή διακατέχεται από ναρκισσισμό.

Στην πρώτη περίπτωση, θα δείτε τους ανθρώπους αυτούς να είναι στραμένοι προς τα έξω. Να δηλώνουν ειλικρινές ενδιαφέρον για τον άλλο. Να προσφέρουν χρόνο και ενέργεια κι αυτό γίνεται με τρόπο φυσικό. Είναι οριοθετημένοι. Είναι σοβαροί στα πράγματα που αναλαμβάνουν, αλλά όχι απαραίτητα σοβαροφανείς.

Είναι αυτοί που έχουν μεγαλώσει σε περιβάλλον υποστήριξης και αγάπης. Σε ένα περιβάλλον οριοθετημένο μεν, αλλά χωρίς ανελέητη αυταρχικότητα και αυστηρότητα.

Στη δεύτερη περίπτωση, του εγωιστή, έχουμε αυτόν που προσπαθεί να επιβάλλει την πεποίθηση και την επιθυμία του, ενώ στην πραγματικότητα λίγο αντιλαμβάνεται τη σχέση ως ένα όχημα αλλαγής και των δύο. Δεν συζητάει για παράδειγμα για να βρει από κοινού (συν+ζητώ) τη λύση σε ένα θέμα. 

Θα λέγαμε ότι είναι περισσότερο κοντά στην αρχή της ηδονής από αυτή της πραγματικότητας. Δηλαδή, όπως ένα παιδί απαιτεί την άμεση κάλυψη της επιθυμίας αδιαφορώντας για τις συνέπειες. 

Ο εγωιστής έχει ανωριμότητα και διακατέχεται από στενομυαλιά. Συχνά έχει μεγαλώσει σε αυταρχικό ή αυστηρό περιβάλλον ή σε περιβάλλον υπερπροστατευτικό που του παρείχε τα πάντα χωρίς όρια. Συνήθως έχει ανταγωνιστικές σχέσεις με τα αδέρφια του (συχνότερα) ή το γονιό του ίδιου φύλου...Τον ενδιαφέρει κυρίως η δύναμη  και όχι η αρμονία.  Έτσι το Εγώ στρέφεται εναντίον του Εαυτού καταστρέφοντας τις σχέσεις του.

Ο ναρκισσιστής τέλος, λίγο ενδιαφέρεται για συζητήσεις. Είναι πολύ γοητευτικός αλλά και βαρετός. Δεν ενδιαφέρεται για τον άλλο, κακοποιεί συχνά το σώμα του και την ψυχή του, αλλά τον ενδιαφέρει η εικόνα του να είναι ατσαλάκωτη. Είναι αυτός που δεν θα χορέψει ποτέ μπροστά σε κόσμο, δεν θα γελάσει με την καρδιά του σε μια παρέα, θα διακατέχεται από ένα πέπλο μυστηρίου ενώ μοιάζει να ταυτίζεται με  κινηματογραφικούς ήρωες.

Ο ναρκισσιστής έχει υποστεί βλάβες από το περιβάλλον ή έχει μεγάλες συναισθηματικές ελλείψεις  και πρέπει πρώτα να καταφέρει να τις επεξεργαστεί, για να μπορέσει να μπει σε μια σχέση που μπορεί να φέρει χαρά στον ίδιο αλλά και στον σύντροφό του.

Συνήθως όμως λίγοι μένουν μόνοι τους. Λειτουργεί το «όμοιος ομοίω ζευγαρώνει» και όλοι μπορούν να βρουν συντρόφους με τους οποίους   «κουμπώνουν» βάση κοινών ή συμπληρωματικών στρεβλώσεων στις πρωταρχικές εμπειρίες σχέσεων τους. Όταν δεν έχει επιτευχθεί η αγάπη προς τον εαυτό, τότε οι σχέσεις αυτές φέρουν στενοχώρια και πόνο.  Η συχνή, σε αυτές τις περιπτώσεις, έλλειψη σεβασμού από τον/την σύντροφο, δεν είναι παρά το αποτέλεσμα της απουσίας σεβασμού προς τον εαυτό.

Φυσικά, ο καθένας μπορεί να ωριμάσει και να βελτιώσει τις σχέσεις του. Αρκεί να έχει τη βούληση να δει και να αντιμετωπίσει τα κακώς κείμενα που έχουν δημιουργηθεί (συνήθως ακούσια) από τους σημαντικούς άλλους στην παιδική και εφηβική ηλικία και να προχωρήσει ελεύθερος και με επίγνωση προς τις πολύτιμες σχέσεις  αγάπης.

Γονεϊκή Aποδοχή: Μία βασική προϋπόθεση της αγάπης

"Τα παιδιά σας δεν είναι παιδιά σας, είναι οι γιοι και οι κόρες της λαχτάρας της Ζωής για τον εαυτό της. Δημιουργούνται μέσω, αλλά όχι από εσάς. Κι αν βρίσκονται μαζί σας δεν ανήκουν ωστόσο σε σας. Ίσως τους δίνετε την αγάπη σας, αλλά όχι τις σκέψεις σας, Γιατί αυτά έχουν τις δικές τους σκέψεις. Μπορεί να στεγάζετε τα σώματά τους, αλλά όχι τις ψυχές τους, γιατί οι ψυχές τους κατοικούν στο σπίτι του αύριο, που εσείς δεν μπορείτε να επισκεφθείτε, ούτε ακόμη στα όνειρά σας. Ίσως να παλεύετε να τους μοιάζετε, αλλά μην αναζητήσετε να τα κάνετε να σας μοιάσουν. Γιατί η ζωή δεν πάει προς τα πίσω, ούτε χρονοτριβεί με το χθες."

Χαλίλ Γκιμπράν «Ο προφήτης»

Ήφαιστος: παιδί μη αποδεκτό της Ήρας, που τον πέταξε στη θάλασσα. Τον βρήκαν η Ευρυνόμη και η Θέτις και τον ανέθρεψαν κρυφά σε ένα σπήλαιο. Ένας από τους δημιουργικότερους θεούς...

Η αποδοχή είναι ένας από τους τρεις βασικότερους πυλώνες της αγάπης. Όταν δεν μας αποδέχονται στην ολότητά μας, όταν εμείς δεν αποδεχόμαστε τον άλλο όπως είναι, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για αγάπη.

Δυστυχώς, αν και θεωρείται δεδομένη η αγάπη των γονιών προς τα παιδιά, και το αντίστροφο δεν είναι πάντα αληθές. Αγαπάμε όπως έχουμε μάθει να αγαπιόμαστε. Κι αν αυτός ο τρόπος ήταν ελειμματικός, ή στρεβλώθηκε, το ίδιο θα αναπαράγουμε.

Η έλλειψη αποδοχής του παιδιού από τον γονιό, φαίνεται να είναι , βάση της κλινικής μου εμπειρίας, η πιο σημαντική αιτία ενδογενούς κατάθλιψης στην ενήλικη ζωή. Μοιάζει σαν ένα κομμάτι του εαυτού να ταυτίζεται με τον απορριπτικό γονιό και να λειτουργεί πάντα εις βάρος της ζωής. Από την άλλη, φαίνεται τα παιδιά που δεν έγιναν αποδεκτά κατά την παιδική ηλικία να επιλέγουν συντρόφους αργότερα οι οποίοι τους απορρίπτουν ή δεν τους δέχονται όπως πραγματικά είναι.

Συνέπεια της μη αποδοχής είναι συνήθως η συμμόρφωση και ο αυτοευνουχισμός-δηλαδή το «κόψιμο» μέσω του μηχανισμού της μόνωσης, των στοιχείων που δεν γίνονται αποδεκτά, με αποτέλεσμα την εγκατάσταση της δυσφορίας, της οποίας σπάνια γίνονται αντιληπτά τα αίτια, και της στενο-χώριας. Η δυσφορία εκφράζεται ήδη από την παιδική ηλικία με διάφορους τρόπους-πχ. Πρόκληση, γκρίνια, κακοτροπία και κορυφώνεται στην εφηβεία με μεγαλύτερη ένταση. Το αίσθημα του πνιξίματος και της πίεσης μπορούν επίσης να οδηγήσουν και στην ανάπτυξη ψυχοσωματικών εκδηλώσεων, αφού το παιδί δεν έχει τα λεκτικά εργαλεία ακόμη για να μπορέσει να επεξεργαστεί επαρκώς αυτά τα συναισθήματα, τα οποία ήρθαν από την οικογένεια για να εγκατασταθούν για πάντα, αν δεν καταφέρει να τα συνειδητοποιήσει και να τα επεξεργαστεί ως ενήλικας.

Μια σχέση αγάπης είναι σαν ένα ευρύχωρο σπίτι, μέσα στο οποίο μπορεί κάποιος να αισθάνεται άνετα αφού είναι ο εαυτός του, τον αποδέχονται, τον κατανοούν, τον εμπιστεύονται και τον σέβονται ως πολύτιμη ύπαρξη.

Πόσες φορές έχουμε ακούσει ότι ο σύντροφος δεν είναι όπως θα θέλαμε αλλά «μπορεί να αλλάξει με τον καιρό». Τι σημαίνει αυτό αν όχι την επιθυμία, να πετσοκόψει στοιχεία της ταυτότητάς του και να αποκτήσει νέα, αυτά που επιθυμούμε; Φυσικά το ιδανικό δεν υπάρχει στην πράξη παρά μόνο ως ιδέα. Γι αυτό και δεν υπάρχουν ιδανικά παιδιά, ούτε ιδανικοί άλλοι, παρά μόνο στη σφαίρα του φαντασιακού και του παραμυθιού.

Παλιά θεωρούσαν ότι το παιδί είναι μία λευκή σελίδα, tabula rasa, ένα ζυμάρι που πλάθεται και που δεν φέρει τίποτε το ατομικό. Ο Ρουσσό με το έργο του «Αιμίλιος» το 1762, προκάλεσε επανάσταση ανατρέποντας τις παλαιότερες ιδέες. Το παιδί δεν είναι ένας μικρός ενήλικας. Έχει δικές του ανάγκες σύμφωνα με το αναπτυξιακό του στάδιο, τη γονιδιακή ταυτότητα, τον προσωπικό ρυθμό και την προσωπικότητά του.

Η προσδοκία του γονιού εμφανίζεται πριν τη γέννηση του παιδιού. Τότε που το φαντασιώνει και το περιεχόμενο αυτής της φαντασίωσης εμπλέκεται στην παιδαγωγική που θα ακολουθήσει αργότερα. Φυσικά, δεν είναι επιβλαβές να φαντασιώνει κανείς το αγέννητο παιδί του, αλλά και ούτε αποφεύγεται. Από την άλλη, είναι πολύ θετική η φαντασίωση ενός καλού μέλλοντος για το παιδί.

Η επιθυμία του γονιού ιδιαίτερα από τα μικρά παιδιά γίνεται αντιληπτή ακόμη και χωρίς να ειπωθεί. Ήδη από την βρεφική ηλικία τα βρέφη αντιλαμβάνονται τις διαθέσεις των γονιών, ιδιαίτερα της μητέρας. Και ως την εφηβεία, τα παιδιά προσπαθούν να ικανοποιούν αυτές τις επιθυμίες.

Η αντίληψη της διαφορετικότητας του παιδιού, ως αυτόνομου ατόμου με τα δικά του χαρακτηριστικά, είναι δύκολη και προαπαιτεί την ψυχική ωριμότητα του γονιού.

Η μη αποδοχή κλιμακώνεται από την ολοκληρωτική απόρριψη, μέσω της γονεϊκής εγκατάλειψης, ως την άρνηση και μη αποδοχή μέρους του παιδιού. Τέτοια είναι η μη αποδοχή επιλογών του παιδιού τους, όπως ,του συντρόφου, του επαγγέλματος, του τρόπου ζωής, του θρησκεύματος και των πολιτικών πεποιθήσεων, αλλά και στοιχείων της προσωπικότητας. Οι γονείς αυτοί συνήθως παρεμβαίνουν κριτικά απέναντι στους φίλους που επιλέγει το παιδί, την επαγγελματική του επιλογή. Συνήθως, του επιβάλλουν, περισσότερο ή λιγότερο συνειδητά, να ακολουθήσει δρόμους που δεν ακολούθησαν εκείνοι γιατί κάποιος άλλος, ή η ζωή δεν τους το επέτρεψε. Βλέπουν το παιδί σαν προέκταση του εαυτού τους και ζουν μέσα από τη ζωή του. Δεν διακρίνουν την επιθυμία του, ή την αρνούνται.

Πολλές φορές το παιδί έρχεται στη ζωή πρόωρα και σε κακή εποχή για τους γονείς. Μπορεί να το θέλει μόνο ο ένας από τους δυο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η μη αποδοχή ξεκινά ήδη από τη σύλληψη. Συνήθως οι άνθρωποι αυτοί που έχουν τέτοια προϊστορία αισθάνονται ότι δεν θα έπρεπε να υπάρχουν, ή ότι η ζωή τους είναι ένα λάθος. Δυσβάσταχτες σκέψεις!

Η ενηλικίωση αυτού του παιδιού θα αργήσει πολύ να έρθει.Γιατί, σε σχέση με ένα άλλο παιδί που το αποδέχονται, θα πρέπει να σπαταλήσει πολύτιμο χρόνο για να καταλάβει ότι έχει δικαίωμα να αισθάνεται και να επιθυμεί διαφορετικά από τους γονείς του. Θα προσπαθήσει πολλά χρόνια να τους πείσει να αποδεχθούν την ταυτότητά του, στην ουσία ζητώντας την αγάπη τους. Μερικές φορές αυτές οι προσπάθειες δεν σταματούν ποτέ, ως το θάνατο του γονέα.

Οι γονείς από την άλλη, αποδέχονται ευκολότερα ό,τι θεωρούν ως θετικές πλευρές του παιδιού τους και δυσκολότερα τις άλλες, ή τις μειονεξίες του.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ζευγάρι επιστημόνων με παιδί 10 χρονών με δυσλεξία, που προτιμούν να τον αποκαλούν «τεμπέλη» πλήττοντας την αυτοεκτίμηση και το ναρκισσισμό του, παρά να δεχθούν ότι το παιδί τους έχει μία νοητική ιδιαιτερότητα και χρήζει ιδιαίτερης αντιμετώπισης και λογοθεραπείας.

Ένα άλλο παράδειγμα είναι η διαγενεολογική συνέχεια του επαγγέλματος, που συνήθως είναι κερδοφόρο. Βλέπουμε λοιπόν συχνά γιατρούς ή δικηγόρους πολλών γενεών να κρατούν το ίδιο γραφείο για αιώνες. Το παιδί που θα σπάσει αυτή την αλυσίδα για να ακολουθήσει το δικό του δρόμο δεν μπορεί παρά να διακατέχεται από (το παράδοξο) αίσθημα ενοχής και προδοσίας απέναντι στη γενιά του. Μόνο αν οι γονείς το αγαπούν πραγματικά μπορούν να το βοηθήσουν να βρει τον δρόμο του-ο οποίος μπορεί ακόμη και να είναι και η συνέχεια της αλυσίδας, αλλά αυτό θα πρέπει να έχει προκύψει από την καθαρή επιθυμία του ίδιου.

Αποδοχή σημαίνει επίσης και την ικανότητα αντίληψης της ιδιαίτερης αναπτυξιακής φάσης του παιδιού. Αυτό σημαίνει, ότι είναι θετικό να του δίνουμε ερεθίσματα, αλλά να μην το πιέζουμε « να φορέσει μεγαλύτερα παπούτσια» από την ηλικία του, δηλαδή να έχει επιτεύγματα μεγαλύτερης ηλικίας. Από την άλλη, μία καθυστέρηση σε έναν αναπτυξιακό τομέα,συνήθως σημαίνει ότι έχει άλλους ρυθμούς, και αν κάπου καθυστερεί σε κάτι άλλο θα υπερτερεί.

Ακόμη και στην περίπτωση σημαντικής νοητικής καθυστέρησης, η καθαρή αντίληψη και αποδοχή του γεγονότος από τον γονιό μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην εξέλιξη του παιδιού.

Παιδιά που έχουν γίνει αποδεκτά από τους γονείς θα έχουν ευτυχισμένες σχέσεις και θα ξέρουν να αγαπούν, αλλά και να αγαπιούνται.