Συμπεριφορές γονέων που βοηθούν ή παρεμποδίζουν την ανάπτυξη των εφήβων

(Από την ομιλία μου στα εκπαιδευτήρια Κωστέα-Γείτονα σε γονείς, στην ημερίδα που διοργάνωσε ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων του σχολείου το Σάββατο 1 Απριλίου 2017).

 

Έργο της Κάτιας Βαρβάκη

Το παιδί μεγαλώνει. Αλλάζει. Αρχίζουν και φαίνονται τα φτερά του και ετοιμάζεται για την μεγάλη πτήση! Τι νοιώθουμε γιαυτό; Τι κάνουμε για να το βοηθήσουμε;

Θα λέγαμε ότι για κάθε ηλικία στην ζωή των παιδιών απαιτείται μία συγκεκριμένη στάση από τους γονείς. Μία στάση που φαίνεται να αποτελεί κλειδί στην σχέση με το παιδί. Στην εφηβεία αυτό που απαιτείται λοιπόν πρωτίστως είναι η κατανόηση.

Τι σημαίνει κατανόηση…

Κατανόηση σημαίνει ότι ο γονιός αντιλαμβάνεται την δυσκολία του εφήβου να υπάρχει σε αυτή την αναπτυξιακή φάση. Το σώμα αλλάζει, η ταυτότητα δομείται, η σεξουαλικότητα αρχίζει, η ανάγκη για αυτονόμηση και για έξοδο προς τον έξω κόσμο εμφανίζεται. Ταυτόχρονα ο έφηβος είναι ένας σκληρά εργαζόμενος. Οι σχολικές απαιτήσεις, αλλά και οι κοινωνικές απαιτήσεις του περιβάλλοντος είναι τεράστιες.

Έχω πει πολλές φορές ότι σήμερα, στην Ελλάδα, δεν υπάρχουν πια οργανωμένες διαβατήριες τελετές για να βοηθηθούν οι έφηβοι να περάσουν αυτό το δύσκολο στάδιο.

Σε αυτό το σημείο, τόσο οι κοινωνίες όσο και τα ίδια τα παιδιά βρίσκουν υποκατάστατα. Ένα τέτοιο υποκατάστατο περάσματος από την εφηβεία προς την ενηλικίωση είναι οι πανελλήνιες εξετάσεις αλλά και η προετοιμασία προς αυτές. Ωστόσο, οι φοιτητές συνήθως διατηρούν την σχέση οικονομικής εξάρτησης από το σπίτι τους, δεν είναι ακόμη σε θέση να σταθούν στα δικά τους πόδια, οπότε πρόκειται για μία κατάσταση που μάλλον προεκτείνει την εφηβεία παρά βοηθά στο πέρασμα προς την ωριμότητα.

Το σώμα του εφήβου αλλάζει με τρόπο δραματικό και μερικές φορές αφόρητο. Οι ορμές που εμφανίζονται στην εφηβεία, η ορμονική αφύπνιση είναι πρωτόγνωρη, έντονη και εξαιρετικά ανησυχητική για τον έφηβο αλλά ενίοτε και για τους γονείς του.

Η κατανόηση λοιπόν έρχεται να προσφέρει ένα ασφαλές πλαίσιο στον έφηβο ο οποίος πραγματικά βρίσκεται σε μία υπερχείλιση αλλά και σε μία ασάφεια ως προς το ποιος είναι.

Οποιαδήποτε αλλαγή σε επίπεδο σωματικό, είτε είναι κάτι φυσικό, όπως το μεγάλωμα, η εγκυμοσύνη κλπ είτε προέρχεται από μία ασθένεια, ένα ατύχημα, μία πλαστική εγχείρηση επιφέρει μεγάλες επιδράσεις στον ψυχισμό.

Για τον λόγο αυτό είναι κατά την γνώμη μου πολύ σημαντικό να καταλάβει πρώτα ο γονιός τι σημαίνει εφηβεία (αν και ο ίδιος έχει ήδη το βίωμα από την δική του εφηβεία-αλλά το θέμα είναι πώς την βίωσε κι αν την έχει ξεπεράσει…) προκειμένου να είναι σε θέση να προσφέρει αυτό το πλαίσιο υποστήριξης στο παιδί του.

Προσδοκίες γονιών

Κάθε γονιός έχει ένα όνειρο για το παιδί του. Ένα προγραμματισμένο σενάριο το οποίο επιθυμεί να ενεργοποιήσει το παιδί του, κρίνοντας πως αυτό είναι το καλύτερο.

Αν σας ρωτήσω να απαντήσετε με μία λέξη τι επιθυμείτε για το παιδί σας τι θα ήταν αυτό;

Ο έφηβος έχει δύο δρόμους πια. Είτε να ακολουθήσει συμμορφούμενος το γονικό σχέδιο, ή να αντιδράσει σε αυτό.

Ο έφηβος δεν έχει ακόμη δική του φωνή, γιατί δεν έχει ακόμη ολοκληρωμένη ταυτότητα. Θα μου πείτε κλείνει ποτέ η ταυτότητα; Όχι, είναι διαρκώς σε μία κίνηση. Ωστόσο η βάση του ποιος είμαι, τι αρχές έχω, τι πιστεύω κλπ βρίσκεται στην εφηβεία. Εδώ οι απόψεις του εφήβου μπορεί να διαφέρουν πολύ από αυτές του γονιού. Και το ζήτημα είναι τι κάνει κανείς με την διαφωνία. Ας μην αναφερθούμε σε διαφορετικούς τύπους γονέων αλλά ας επικεντρωθούμε στο ότι ο γονιός πρέπει να αποδεχτεί την διαφορετικότητα του παιδιού του, αν το αγαπάει πραγματικά. Γιατί δεν είναι σίγουρο ότι όλοι οι γονείς αγαπούμε τα παιδιά μας. Αυτό που σίγουρα κάνουμε είναι ότι λειτουργούμε με βάση το τι μάθαμε από τους δικούς μας γονείς. Κάνουμε το ίδιο που έκαναν κι αυτοί ή το αντίθετο (εδώ εξαιρούνται όσοι αποφάσισαν να σπάσουν μία δυσλειτουργική αλυσίδα κάνοντας ψυχοθεραπεία).

Αποδοχή της ετερότητας

Μέχρι τώρα λίγο πολύ τα παιδιά ήταν του χεριού μας. Αυτό είναι και το δράμα αλλά ταυτόχρονα και το δώρο της παιδικής ηλικίας. Δράμα αν το οικογενειακό περιβάλλον είναι δυσλειτουργικό για το παιδί και δώρο αν το παιδί μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον καλό για την ανάπτυξη του και βιώνει αυτό που όλοι χάνουμε αργότερα, την ανεμελιά.

Μεγαλώνοντας το παιδί και καθώς βρίσκεται στην εφηβεία, όπως είπαμε διαμορφώνει ταυτότητα. Σμιλεύεται όλο και περισσότερο η ταυτότητά του. Ιδανικά λοιπόν πάντα μιλώντας, ο γονιός πρέπει να αποδεχθεί πλήρως την προσωπικότητα του παιδιού. Αγάπη σημαίνει ανάμεσα σε άλλα και αποδοχή.

Αποδοχή της προσωπικότητας δεν σημαίνει και αποδοχή όλων των πράξεων

Σε αυτό το σημείο πολλοί γονείς μπερδεύονται. Όμως πολύ ξεκάθαρα αποδοχή της προσωπικότητας του παιδιού δεν σημαίνει και αποδοχή όλων των πράξεων που κάνει. Αν κάνει πράγματα που δεν είναι ωφέλιμα για τον εαυτό του ή θέτει σε κίνδυνο άλλους, τότε είναι φυσικό να μην γίνονται αποδεκτά από τους γονείς.

Οι περισσότεροι έφηβοι από τα 11-12 αρχίζουν να μιλούν άσχημα δοκιμάζοντας και τα όρια των γονιών. Πρέπει να γίνει σαφές ότι αν κάποιος έχει νεύρα δεν έχει δικαίωμα να είναι επιθετικός. Έτσι, 

αποδεχόμαστε την προσωπικότητα αλλά όχι και κάποιες πράξεις που εκφράζουν μη σεβασμό προς τον εαυτό του ή προς το περιβάλλον του.

O γονιός πρέπει να έχει κύρος

Τι σημαίνει αυτό… Το κύρος του γονιού δεν σημαίνει ότι πρέπει να έχει απόσταση από το παιδί του ή να επιτείνει την εξουσία του προς το παιδί του.

Το κύρος του γονιού σημαίνει ότι ο ίδιος σέβεται τον εαυτό του και δεν κάνει πράξεις που θέτουν σε κίνδυνο την αξιοπρέπεια του στα μάτια του εφήβου. Τέτοιες για παράδειγμα μπορεί να είναι πράξεις παρακολούθησης των εφήβων, αλλά και θέματα που έχουν να κάνουν με άλλες συμπεριφορές του γονιού, συμπεριφορές που αποτρέπουν τον έφηβο να ζητήσει βοήθεια αν την χρειάζεται, ή να νοιώσει ότι μπορεί να στηριχθεί στον γονιό του.

Ο έφηβος μας χρειάζεται ακόμη!

Καθώς αυξάνονται οι ικανότητες των παιδιών καθώς μεγαλώνουν, τα εμπιστευόμαστε όλο και περισσότερο και αυτό είναι πολύ όμορφο και χρήσιμο και για την αυτονόμησή τους. Ωστόσο, τα παιδιά ακόμη μας χρειάζονται κι όχι μόνο για να τα στηρίζουμε οικονομικά. Χρειάζονται την παρουσία μας  (η οποία μπορεί να είναι μία ώρα την ημέρα, αν εργαζόμαστε,  αλλά να είναι ουσιαστική κι όχι μόνο διακπεραιωτική). Χρειάζονται το ενδιαφέρον μας και την καθοδήγησή μας, όχι με τρόπο επιβλητικό αλλά προτεινόμενο.

Άλλο αυστηρότητα κι άλλο αυταρχισμός.

Η αυστηρότητα σημαίνει καλή τήρηση των ορίων, συνέπεια και επιφέρει εμπιστοσύνη ανάμεσα στους ανθρώπους. Αντίθετα, ο αυταρχισμός φέρει αντίδραση και αγριεύει τους εφήβους κι όχι μόνο!

Δεν μπαίνουμε σε παιχνίδια δύναμης και ανταγωνισμού με τον έφηβο. 

Ο έφηβος όπως είπαμε ήδη προσπαθεί να βρει το ποιος είναι. Δομεί την ταυτότητα του. Για να το καταφέρει αυτό, μέσα στις στρατηγικές της αυτονόμησής του είναι η μετακίνησή του από την συμμόρφωση στην αντίδραση. Αυτό είναι το πρώτο βήμα που θα τον βοηθήσει να βρει την δική του φωνή αν δεν εγκλωβιστεί σε αυτό το σχήμα από λάθη του περιβάλλοντος. Το βασικότερο λάθος είναι να κοντραριστεί ο έφηβος.  Δεν πρέπει να παίξουμε το παιχνίδι δύναμης που μας προτείνει. Δυνατός δεν είναι αυτός που τσιμπά και αντιδρά με τον ίδιο τρόπο που ο άλλος του προτείνει, αλλά απαντά με νηφαλιότητα. Τα παιχνίδια δύναμης, ιδιαίτερα μεταξύ του εφήβου και του γονιού του ίδιου φύλου με αυτόν είναι δυστυχώς αρκετά συχνά και έχουν να κάνουν με πολλές αιτίες ανάλογα με την προσωπική ιστορία του γονιού. Πολλές είναι οι βλαβερές συνέπειες μίας τέτοιας στάσης του γονιού, ο οποίος ανάμεσα σε άλλα χάνει και το κύρος του στα μάτια του παιδιού του.

Ο έφηβος συχνά προκαλεί

Η πρόκληση έρχεται με διάφορους τρόπους, εμφάνιση, γλώσσα, αργκό, τατουάζ και τρύπημα του δέρματος (piercing) κ.ά.

Τι κάνουμε….

Πρόκειται για έναν τρόπο επικοινωνίας του εφήβου να τραβήξει την προσοχή του γονιού και του λέει κάτι μέσα από μία δράση, μέσα από την εκδραμάτιση-όπως λέμε και οι ψυχολόγοι.

Είναι μία ευκαιρία να επικοινωνήσουμε. Πρέπει να καταλάβουμε τι μας λέει χωρίς να μιλάει. Μήπως παραείμαστε απορροφημένοι με την δουλειά και αισθάνεται παραμελημένος; Μήπως παραασχολούμαστε με τους τσακωμούς με τον/την σύντροφο και κραυγάζει μέσα από την συμπεριφορά του να αλλάξουμε κάτι;

Και δω είναι πολλοί οι λόγοι. Πρέπει να είμαστε όμως όλοι οι γονείς σε εγρήγορση όταν δούμε τέτοιες συμπεριφορές και να ζητήσουμε βοήθεια από ειδικούς, γιατί όσο δεν αντιμετωπίζεται και δεν καταλαβαίνουμε το νόημα τέτοιων ομιλούντων με αυτόν τον τρόπο πράξεων, τόσο αυτές θα γίνονται όλο και πιο μεγάλες, θεαματικές ώσπου ο γονιός να πάρει το μήνυμα ότι ο έφηβος κάτι του ζητάει.

Δεν κρίνουμε τους φίλους του και τους συντρόφους του

Λέμε την γνώμη μας μόνο αν μας ζητηθεί. Αν δεν εγκρίνουμε την παρέα του παιδιού μας είναι μία μορφή απόρριψης του ίδιου του παιδιού μας. Αν δούμε ότι η παρέα του είναι επικίνδυνη (ναρκωτικά, παραβατικότητα κλπ) δεν πρέπει να δώσουμε την ευθύνη έξω, αλλά να δούμε τι συμβαίνει με το δικό μας το παιδί που ελκύεται από μία τέτοια παρέα και να ζητήσουμε άμεσα βοήθεια από ειδικό. Γενικά να θυμάστε ότι όμοιος ομοίω ζευγαρώνει. Το να πει κάποιος γονιός ότι παρασύρεται το παιδί του, κάνει κακό καθώς μειώνει την αυτοεκτίμηση του παιδιού του θεωρώντας το ανεύθυνο και ανόητο.

Ο γονιός δεν είναι φίλος!

Ως συνέχεια του προηγούμενου, ο γονιός δεν είναι φίλος με το παιδί του. Φαντάζομαι ότι το έχετε ακούσει από πολλούς ψυχολόγους που το λέμε παντού. Δεν είναι δυνατόν να μιλά ο γονιός στον έφηβο ή έφηβη για τα προσωπικά του ζητήματα, σα να ήταν ο/η αγαπημένος/η φίλος/η του. Ειδικά όταν πρόκειται για θέματα που αφορούν την σχέση με τον/την σύζυγο και επίσης γονέα του παιδιού, τέτοιες εκμυστηρεύσεις παρεμποδίζουν σοβαρά την αυτονόμηση του εφήβου και την καλή του πορεία. 

Ο γονιός δεν πρέπει να ξέρει τα πάντα για το παιδί του. Στην πραγματικότητα πρέπει να αποδεχτεί ότι μάλλον θα είναι αυτός που θα ξέρει τα λιγότερα γιαυτό.

Είναι διαφορετικό το να είναι κάποιος φίλος από το να έχει φιλική συμπεριφορά και να είναι ανοιχτός να δεχθεί το αίτημα του παιδιού του για βοήθεια.

Πότε ο γονιός εμπλέκεται…

 α) όταν το παιδί του τον εμπλέκει. Αν για παράδειγμα σας ανοίξει ένα θέμα το παιδί για κάτι που το απασχολεί (ό,τι κι αν είναι αυτό) τότε σας εμπλέκει. Ζητά την εμπλοκή σας. Ζητά με τρόπο όχι πάντα συνειδητό, να του πείτε την γνώμη σας ή να κάνετε κάτι για αυτό.  Αυτό μπορείτε να του το πείτε όταν με εκνευρισμό γυρίσει να σας πει: «Δεν ζήτησα την γνώμη σου». Δεν είστε τοίχος. Δεν είστε χωρίς αισθήματα. Από την στιγμή που σας λέει κάτι τότε μπορείτε να πάρετε θέση σε αυτό.

Β) όταν παραβιάζονται κανόνες οι οποίοι έχουν συμφωνηθεί από πριν. Υπάρχουν δύο τύποι κανόνων. Αυτοί που προκύπτουν από συμφωνία μεταξύ των μερών και αυτοί που επιβάλλονται. Οι δεύτεροι είναι δυσκολότερο να ακολουθηθούν. Ωστόσο, μερικές φορές πρέπει να λειτουργούμε μέσα σε πλαίσια τόσο στα οποία συμφωνούμε όσο και σε άλλα που είναι δοσμένα και η σφαίρα της επιρροής μας είναι μικρή (κι όχι ανύπαρκτη ωστόσο).

Γ) όταν το παιδί κινδυνεύει ή αποτελεί κίνδυνο προς τους άλλους

Δ) όταν βλέπουμε μία μεγάλη αλλαγή και εμφάνιση διάφορων ανησυχητικών συμπεριφορών.

Αποδοχή του μεγαλώματος και του εκθρονισμού σας

Ναι, δεν είναι πια το κοριτσάκι ή το αγοράκι σας ο/η έφηβος. Αποδεχτείτε:

α) δεν σας θαυμάζει πια όπως παλιά. Την θέση σας παίρνουν άλλοι άνθρωποι, η παρέα των συνομήλικων, η κολλητή φίλη, ένας καθηγητής στο σχολείο. Ο έφηβος διαφοροποιείται από εσάς οδεύοντας προς την ενηλικίωση και το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνει είναι να αποδεχτεί ότι ο γονιός του δεν είναι θεός. Δεν τα ξέρει όλα, κάνει και λάθη, έχει αδυναμίες. Θα επιστρέψει στα τριάντα για να σας δώσει την εκτίμησή του. Ως τότε πρέπει να δει αν πράγματι την αξίζετε.

Β) την έναρξη της σεξουαλικότητας του

Πολύ σημαντικό σημείο αυτό για τον γονιό που ανάλογα με το πώς βιώνει ο ίδιος την δική του σεξουαλικότητα αλλά και το πώς μεγάλωσε καθορίζονται η στάση και τα συναισθήματά του απέναντι σε αυτή την μεταμόρφωση του παιδιού του. Είναι ο βασικότερος διαμορφωτής της σεξουαλικής ζωής του παιδιού. Αν αισθάνεται ότι δυσκολεύεται, καλό είναι να συζητήσει την δυσκολία του με έναν ειδικό.

Σεβασμός στην ιδιωτικότητα του παιδιού

Ο έφηβος περισσότερο από ποτέ, χρειάζεται ιδιωτικότητα. Αυτή πρέπει να γίνεται σεβαστή απόλυτα από τον γονιό. Πρέπει να χτυπάμε την πόρτα στο δωμάτιο του εφήβου. Απαγορεύεται να ψάχνουμε τα πράγματά του στα κρυφά. Χρειάζεται να νοιώθει ότι ο χώρος του είναι ασφαλής. Το ίδιο και η σχέση μας μαζί του, δεν πρέπει να έχει καταναγκαστικά στοιχεία να μας λέει τα πάντα. Ας μας πει ό,τι αυτό θέλει. Έτσι κι αλλιώς δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα πάντα. Το μόνο που πρέπει να ελέγξουμε είναι ο δικός μας φόβος απέναντι στην διαφοροποίηση του εφήβου.

Προστασία

Ο έφηβος δεν είναι ακόμη ενήλικας, αλλά ούτε και παιδί. Η έννοια της προστασίας αλλάζει, φυσικά και πρέπει να υπάρχει αλλά με μέτρο. Ας πούμε μέσα στα πλαίσια της προστασίας είναι και να του μιλήσουμε για την σεξουαλικότητα, για την εγκυμοσύνη, για την προφύλαξη στο σεξ για αποφυγή ανεπιθύμητων και βλαβερών συνεπειών. Προστασία χρειάζεται επίσης όταν μας ζητήσει βοήθεια, πολλές φορές όχι άμεσα. (Να ξέρετε ότι όταν κάποιος ζητά σημαίνει ότι έχει και υψηλή αυτοεκτίμηση. Έφηβοι με χαμηλή αυτοεκτίμηση, αλλά και ενήλικες, δεν ζητούν).

Όπως και στην παιδική ηλικία, πόσο μάλλον τώρα, η υπερπροστασία είναι εξίσου, ή ίσως και περισσότερο βλαβερή από την παραμέληση. Με μέτρο λοιπόν και δίνουμε βοήθεια όταν μας ζητιέται.

Όρια

Απαραίτητα τόσο στον έφηβο όσο και σε όλους. Τα όρια ωστόσο αλλάζουν καθώς μεγαλώνουν τα παιδιά. Απαγορεύσεις που ίσχυαν παλαιότερα παύουν να υπάρχουν. Ωστόσο κάθε χαλάρωση ή μεταρρύθμιση των ορίων πρέπει να συνοδεύεται από χειροπιαστά επιτεύγματα ωρίμανσης. Έτσι, βοηθάτε πραγματικά τα παιδιά να ωριμάσουν και να αυτονομηθούν.

Τέλος, δεν μπορεί να βάλει όρια ένας γονιός που έχει ο ίδιος δυσκολία να οριοθετήσει τον εαυτό του. Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται βοήθεια από ειδικό.

Το παιδί είναι παιδί σας κι όχι γονιός σας.

Πολλά παιδιά αναγκάζονται να ωριμάσουν πριν της ώρας τους γιατί οι γονείς δεν είναι αρκετά ώριμοι οι ίδιοι, ή μπορεί να αντιμετωπίζουν μία σοβαρή δυσκολία (πχ. Μία ψυχική ασθένεια). Είναι μεγάλο βάρος για τον έφηβο που προσπαθεί να βρει ποιος είναι (ταυτότητα) αλλά και να περάσει την δοκιμασία του σχολείου που όλο και περισσότερο γίνεται απαιτητικό ενόψει εξετάσεων.

Αποφυγή σύγκρισης 

Αποφύγετε την καλλιέργεια ανταγωνισμού με τους συμμαθητές ή τα αδέρφια. Αφενός θα είναι πιο ευτυχισμένος, αφού δεν δηλητηριάζονται οι σημαντικές σχέσεις του με σύγκριση, αφετέρου θα μπορέσει να είναι δημιουργικός αν στραφεί προς τα δικά του ταλέντα και κλίσεις. Έτσι κι αλλιώς κανείς δεν γλυτώνει από την κοινωνική σύγκριση. Ας μην την μεγενθύνουμε κι άλλο.  

Το σχολείο είναι δική του δουλειά.

Kάτι που θα πρέπει να έχει κατακτηθεί ήδη από νωρίτερα. Είναι σημαντικό το παιδί να αντιλαμβάνεται ότι αυτός είναι ο ρόλος του σήμερα, και ότι καλείται να είναι πρωταγωνιστής. Δικό του πρέπει να είναι και το μπράβο αλλά και η αποτυχία στην σχολική επίδοση κι όχι να μοιράζεται με τους γονείς του. Το διάβασμα στο σπίτι με τους γονείς αποτελεί συνήθως δείγμα εξάρτησης από πλευράς του γονέα που κάθεται μαζί με το παιδί και δυστυχώς δεν το βοηθά να αυτονομηθεί και να προοδεύσει.

Ανάληψη ευθυνών

Σε μία παλαιότερη έρευνα σε μεγάλο δείγμα που έγινε για λογαριασμό της εταιρείας P&G είχε φανεί ότι αυτό που οι σημερινοί ενήλικες θεωρούν ως το σημαντικότερο πράγμα που πήραν από τους γονείς τους είναι ό,τι αυτοί τους έμαθαν που βοηθούσε στην αυτονόμησή τους. Ό,τι δηλαδή είχε να κάνει με ανάληψη ευθυνών, μικρών καθημερινών δουλειών (όπως το να φτιάχνει το δωμάτιο του, να πλένει ένα εσώρουχο, να μαθαίνει να μαγειρεύει κάποια λίγα φαγητά κλπ). Αυτά είναι που τους βοήθησαν αργότερα όταν έγιναν φοιτητές ή άνοιξαν το δικό τους σπίτι να μην πελαγώσουν και να τα καταφέρουν καλύτερα στην καθημερινότητά τους.

Προσοχή όμως, δεν δίνουμε στα παιδιά βάρη που δεν τους αναλογούν, όπως είναι οι δυσκολίες των γονιών στις διαπροσωπικές σχέσεις κλπ.

Ενοχή

Η ενοχή είναι το πιο άχρηστο συναίσθημα καθώς μόνο κακό μπορεί να φέρει. Η ενοχή πρέπει να αποφεύγεται τόσο από πλευράς του γονιού, καθώς κανείς δεν είναι αλάθητος, όσο και ως στρατηγική χειραγώγησης του παιδιού του.

Η ενοχή μαζί με την ντροπή και τον φόβο, είναι τα δύο συναισθήματα που καταστέλλουν την δράση. Το χειρότερο είναι ότι δένουν τον άλλον σε μία σχέση εξάρτησης, στην οποία μεν ασφυκτιά αλλά παραμένει καταναγκαστικά. Δε νομίζω ότι χρειάζεται κανείς τέτοιες σχέσεις με τα παιδιά του.

Δεν χαρακτηρίζουμε με επίθετα και δεν κρίνουμε

Κανέναν αλλά ειδικά τους εφήβους που χτίζουν ταυτότητα. Αρνητικοί χαρακτηρισμοί όπως : «Βλάκα, αναίσθητε, τεμπέλη κλπ» βιώνονται τραυματικά από τα παιδιά και τα σημαδεύουν. Σίγουρα χαλούν και την σχέση με τον γονιό. Από την άλλη μειώνουν σοβαρά την αυτοεκτίμηση του εφήβου και δημιουργούν ψυχικά μπλοκαρίσματα σοβαρά στην εξέλιξή του.

Η θυσία του γονιού όταν λέγεται αποτελεί παθητική επιθετικότητα

Θυσία χωρίς θυματοποίηση δεν υπάρχει. Και θυματοποίηση χωρίς θύτη και θύμα επίσης δεν υπάρχει. Αν λοιπόν ο γονιός λέει στο παιδί του ότι θυσιάστηκε για αυτό, είναι σαν να το βάζει στην θέση του θύτη. Δημιουργεί μεγάλη ψυχική ένταση στο παιδί και ενοχή. Στην πραγματικότητα όμως, μία τέτοια συμπεριφορά είναι μία μορφή παθητικής επιθετικότητας, που είναι υπόγεια, ασυνείδητη και εκφράζεται με ήπιο τρόπο.

Δεν ξεσπάμε τα νεύρα μας στα παιδιά

Κάτι που αφορά όλες τις ηλικίες και όλες τις σχέσεις. Ειδικά όμως οι έφηβοι εξαγριώνονται με αυτή την συμπεριφορά. Είναι απολύτως δυσλειτουργική και χαλά την σχέση του γονιού με το παιδί του.

Δεν κοροϊδεύουμε τις ιδιαιτερότητες της εφηβείας

Το μικροσκοπικό σπυράκι που ξεφύτρωσε  ή το μαλλί που δεν στρώνει και έχει χαλάσει για τα καλά την διάθεση του παιδιού μας δεν είναι λόγος κοροϊδίας από μεριάς μας. Ο έφηβος είναι ναρκισσιστικά πολύ ευάλωτος και χρειάζεται τον σεβασμό μας.

Δεν μιλάμε ποτέ άσχημα στα παιδιά μπροστά σε άλλους

Αλίμονο! Όχι μόνο τώρα που είναι στην εφηβεία, αλλά ποτέ. Δεν τα ντροπιάζουμε. Η ντροπή μένει ως στίγμα και την κουβαλά για πάντα. 

H ζωή δεν είναι μόνο ασπρόμαυρη

Ο έφηβος έχει την τάση να βλέπει τα πράγματα μέσα από ακραίες θέσεις. Συχνά μετακινείται ανάμεσα από πόλους, σα να ήταν χρωματισμένος ο κόσμος από άσπρο και μαύρο μόνο. Βοηθείστε τον να δει και τις άλλες αποχρώσεις.

Η ψυχική υγεία του γονιού

Ένας ισορροπημένος γονιός μπορεί να στηρίξει τον έφηβο και μπορεί να τον εμπνεύσει. Έτσι είναι απαραίτητο περισσότερο από ποτέ να φροντίσει την δική του ψυχική υγεία ο γονιός, αν υπάρχουν θέματα που τον απασχολούν, καθώς τα πάντα αντανακλώνται στα παιδιά και στα συμπτώματα που πιθανόν να εμφανίσουν ή ήδη εμφανίζουν.

Ανάμεσα σε άλλα ζητήματα είναι και το πώς βίωσε ο ίδιος ο γονιός την δική του εφηβεία. Αν έχει τραυματικές σχέσεις με τους γονείς του, τότε θα προσπαθήσει μάταια να αποφύγει να επαναλάβει τα ίδια λάθη. Ωστόσο, λέω μάταια, γιατί η ίδια προβληματική, η ίδια βάση της συμπεριφοράς παραμένει η ίδια αν δεν έχει πραγματικά δουλευτεί ψυχολογικά και ο γονιός είτε επαναλαμβάνει ακριβώς το ίδιο που έκαναν οι γονείς του, είτε κάνει το εκ διαμέτρου αντίθετο (αλλά όχι διαφορετικά!).

Οι σχέσεις του γονιού, ιδιαίτερα με τον σύντροφο/πατέρα ή μητέρα του παιδιού είναι πάρα πολύ σημαντική παράμετρος για τον/την έφηβο και την δική του ψυχική υγεία. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γάμοι που δεν είναι καλοί πρέπει να διατηρούνται «για τα παιδιά». Αντιθέτως χρειάζεται να αισθάνεται ο έφηβος τον γονιό του ευτυχισμένο, ώστε να μπορεί να προβάλλει την δική του ευτυχία στο μέλλον.

Ευτυχισμένοι γονείς έχουν ευτυχισμένα παιδιά

Οφείλουμε την αναζήτηση της ευτυχίας τόσο για εμάς τους ίδιους όσο και για τα ίδια τα παιδιά μας. Ευτυχία δεν σημαίνει εγωιστική ενασχόληση με τις απολαύσεις, τον καταναλωτισμό και διαφυγές διαφόρων ειδών. Αλλά καλές σχέσεις με τους άλλους, χαρά από την εργασία που έχουμε, ευχαρίστηση με τις μικρές καθημερινές στιγμές. Ένας ευτυχισμένος γονιός είναι ένα καλό πρότυπο για τα παιδιά του. Αλλιώς σκεφτείτε τι αξία έχει η συμβουλή ενός γονιού που το παιδί του τον αντιλαμβάνεται δυστυχισμένο; Δεν θα έχει δίκιο να μην τον ακούσει και να ψάξει να βρει άλλον δρόμο; Το κακό σε αυτό είναι ότι στην καλύτερη περίπτωση θα κάνει μάλλον το αντίθετο από αυτό που κάνει ο γονιός (κάτι που μπορεί να είναι και προσδοκία του ίδιου του γονέα μερικές φορές). Στην πραγματικότητα όμως θα πρέπει να βρει έναν δικό του δρόμο, μία δική του φωνή.

Το συγνώμη είναι σωτήριο για το παιδί κι όχι μόνο

Δεν πέφτει το κύρος του γονιού όταν ζητά συγνώμη για μία δική του συμπεριφορά. Αντίθετα, η εκφορά του «συγνώμη» όταν συμβαίνει ειλικρινά, είναι μία πράξη που απαιτεί δύναμη. Πάντα ένα συγνώμη ανοίγει μία γέφυρα επικοινωνίας ενώ πάντα είναι θεραπευτικό ό,τι κι αν έχει προηγηθεί πριν. Αυτός που τραυματίζει είναι κι ο καλύτερος θεραπευτής με αυτόν τον τρόπο. Όμως προσοχή, το συγνώμη δεν πρέπει να μπει σαν συμπεριφορά χειριστικά αλλά μόνο αν το εννοεί ο γονιός. Αλλιώς θα ισχύει αυτό που λέει ο λαός «Από την στιγμή που βρέθηκε το συγνώμη, χάθηκε το φιλότιμο».

Καλός γονιός είναι ο αρκετά καλός κι όχι ο τέλειος

Ο τέλειος είναι τόσο τέλειος που δεν θέλει το παιδί να μεγαλώσει και να ανοίξει τα φτερά αφήνοντας τον. Ο ελλιπής δημιουργεί ναρκισσιστικά τραύματα στο παιδί. Μόνο ο αρκετά καλός γονιός (δείτε προηγούμενο άρθρο στο ιστολόγιο) επιτρέπει το μεγάλωμα στο παιδί του (κάτι για το οποίο είναι υποχρεωμένος από τον ρόλο του να πράξει).

Γονεϊκές παγίδες...

Οι γονείς πολλές φορές, και συχνά χωρίς την συνειδητή πρόθεσή τους, δένουν τα παιδιά τους σε μία σχέση εξάρτησης που μπορεί να τα κρατά δέσμια ακόμη και μετά τον θάνατο των γονέων.

Η στάση των παιδιών απέναντι σε αυτούς τους γονείς ποικίλλει ανάλογα την προσωπικότητα τόσο των ίδιων όσο και των γονιών, αλλά και την ηλικία, τον βαθμό ωρίμανσης όλων αλλά και την μεθοδολογία που ακολουθείται από την οικογένεια για να διατηρείται αυτή η εξάρτηση.

Οι περισσότεροι από αυτούς τους γονείς επιθυμούν συνειδητά να κρατήσουν τα παιδιά σε μία τέτοια σχέση, ενώ άλλοι δεν πράττουν βάση ενός συνειδητού σχεδίου, αλλά μάλλον ακολουθούν έναν τρόπο που οι ίδιοι έμαθαν από τους δικούς τους γονείς, με τους οποίους έχουν όμοιου τύπου σχέσης.

Ποτέ η τόσο κοντινή σχέση γονιού-παιδιού δεν είναι αρμονική.
Πάντα και σε κάθε ηλικία, η αμφιθυμία υπάρχει, η οποία ενδυναμώνεται κατά την εφηβεία και συνεχίζεται κατά την ενήλικη ζωή. Αυτή η αμφιθυμία εκφράζεται με έντονους καβγάδες συνήθως του παιδιού με τον γονιό ή τους γονείς που τροφοδοτούν την εξαρτητική σχέση.

Σε σπάνιες περιπτώσεις, όταν για συγκεκριμένους λόγους ανά περίπτωση, δεν εκφράζεται η δυσφορία μέσα από καβγά του παιδιού προς τον γονιό, τότε ξεκινά η ψυχική ασθένεια του παιδιού που κυμαίνεται από κατάθλιψη, μπορεί να είναι λήψη ουσιών, ή και ψύχωση.

Σε κάποιες περιπτώσεις όμως και οι γονείς δυσφορούν από την μη ανεξαρτησία των παιδιών τους. Ειδικά σήμερα με την οικονομική κρίση, η οικονομική εξάρτηση (ποτέ δν υπάρχει χωρίς συναισθηματική) των παιδιών από τους γονείς σε μεγάλη ηλικία, εξουθενώνει τους γονείς οι οποίοι συχνά αγανακτούν, χωρίς όμως να βλέπουν ότι και οι ίδιοι τροφοδοτούν την κατάσταση.

Για να δούμε τύπους γονέων που εγκλωβίζουν τα παιδιά τους με διαφορετικούς τρόπους:

Είναι ο γονιός λοιπόν που κάνει κάτι ή και περισσότερα από τα παρακάτω:

1) Προκαλεί τύψεις και ενοχές στο παιδί....
2) Εμφανίζεται θύμα του άλλου γονέα  ή της ζωής εν γένει...
3) Ο αδύναμος-ανώριμος-ασθενής γονιός που ζητά από το παιδί του να αναλάβει από μικρή ηλικία την δική του κηδεμόνευση και φροντίδα.
4) Υπερπροστατεύει το παιδί και δεν του λέει ποτέ όχι.
5) που κι ο ίδιος δεν έχει καταφέρει να ενηλικιωθεί και παραμένει εγκλωβισμένος σε αιώνια εφηβεία.
6) Απειλεί το παιδί του με τον δικό του θάνατο ή ασθένεια (π.χ. "Αν κάνεις αυτό...θα πάθω εκείνο...)
7) Δεν πιστεύει ότι το παιδί του μπορεί να τα καταφέρει (ενώ εκείνο έχει αρκετά μεγαλώσει).
8) Νευρωτικός γονιός που δεν ακολουθεί ψυχοθεραπεία (με φοβίες, κρίσεις πανικού κλπ).
9) που προκαλεί (συχνά επίτηδες) την ζήλεια μεταξύ των αδερφιών και τα βάζει σε μία συνεχή αντιπαλότητα προκειμένου να κερδίσουν την εύνοιά του.
10) που δεν παραδέχεται το παιδί του. Δεν το αναγνωρίζει, δεν το επιβραβεύει ποτέ. Εκείνο προσπαθεί συνεχώς να αποδείξει στον γονιό ότι αξίζει...
11) που δεν αγαπά το παιδί του (φυσικά και υπάρχουν τέτοιοι γονείς, όπως έχουμε δει σε παλιότερο άρθρο).
12) που λέει μυστικά που δεν γνωρίζουν τα άλλα μέλη της οικογένειας στο παιδί του.
13) δίνει όλα τα ψυχικά βάρη του στο παιδί λες και είναι ο καλύτερος φίλος του.
14) που έχει υπερβολικές προσδοκίες και δίνει συνεχώς αποστολές στο παιδί
15) ασκεί βία ψυχική ή/και σωματική
16) ο στερητικός.

Τα εξαρτημένα παιδιά από την μεριά τους εγκλωβίζονται γιατί:

1) έχουν μεγάλο θυμό απέναντι στους γονείς από τον οποίο δεν έχουν απαλλαγεί
2) δεν πιστεύουν στις δυνάμεις τους
3) νοιώθουν ότι είναι υποχρεωμένα να παραμείνουν δίπλα τους. Δέχονται την αποστολή!
4) μπαίνουν σε αδελφικό ανταγωνισμό για να κερδίσουν την εύνοια των γονιών
5) παραμένουν οικονομικά εξαρτημένα από τους γονείς
6) θεωρούν ότι χρωστούν την ζωή τους σε αυτούς που τους έφεραν στον κόσμο
7) μπαίνουν σε ρόλο προστάτη (της μητέρας ή του συνόλου της οικογένειας) τους οποίους αισθάνονται αδύναμους
8) βολεύονται (ωστόσο αυτό το βόλεμα είναι η επιφάνεια, πίσω από την οποία βρίσκονται όλα τα παραπάνω).
9) λαμβάνουν ναρκισσιστικά οφέλη (νοιώθουν καλά και ότι είναι χρήσιμοι όταν γίνονται το αυτί της μητέρας, του πατέρα, διευθετούν συγκρούσεις της οικογένειας, γνωρίζουν μυστικά κλπ)
10) έχουν μεγάλη ενοχή να ανεξαρτητοποιηθούν, μπερδεύοντας την ανεξαρτησία με την εγκατάλειψη.
11) δεν έχουν αναπτύξει δική τους βούληση, ακολουθούν τα θέλω των γονιών τους.
12) επιμένουν να ζητούν πράγματα που δεν παίρνουν από τους γονείς (π.χ. αναγνώριση, αγάπη, αποδοχή, επιβράβευση)...


Σε κάθε περίπτωση αυτό που λέμε "καλός γονιός" είναι αυτός που ανάμεσα σε άλλα πρέπει να επιτρέψει στο παιδί του το μεγάλωμα του, το άνοιγμα των φτερών του. Σημαίνει επίσης αναγνώριση της διαφορετικής προσωπικότητας των παιδιών και αναγνώριση ότι δεν υπάρχει μία μόνο συνταγή ευτυχίας. Ο καθένας φτιάχνει τον δικό του δρόμο με όσα εφόδια έχει πάρει από την οικογένεια ως την ώρα που ενηλικιώνεται.

Ο φόβος που νοιώθει ο γονιός ότι θα φύγουν τα παιδιά του έχει να κάνει με δικά του άγχη εγκατάλειψης, με την δική του ιστορία αλλά και με την μη κατανόηση ότι καλή σχέση με τα παιδιά δεν σημαίνει σχέση εξάρτησης. Το αντίθετο μάλιστα! Ανεξάρτητα παιδιά έχουν εξαιρετικές σχέσεις με τους γονείς. Και όλα αυτά δεν έχουν να κάνουν με την γεωγραφική απόσταση αλλά με την ψυχική οριοθέτηση και αναγνώριση της ετερότητας μέσα στην οικογένεια.

Η ψυχοθεραπεία βοηθά πολύ στην ανεξαρτητοποίηση των ανθρώπων από τέτοιους εγκλωβισμούς και συνήθως μετά από μία τέτοια απελευθέρωση η σχέση με την οικογένεια προέλευσης μπορεί να γίνει πραγματικά ουσιαστική και πηγή χαράς για όλα τα μέλη.

Η άλλη όψη της ρουτίνας

Ρουτίνα ή αλλιώς καθημερινότητα.

Συνήθως, όταν μιλάμε για τη ρουτίνα μιλάμε δυσάρεστα γιαυτήν. Σα να πρόκειται για ένα κλουβί μέσα στο οποίο ζούμε και επιθυμούμε την δραπέτευση. Και πράγματι, οι συνήθειες μπορεί να μας κάνουν ανόητους μερικές φορές, αλλά ταυτόχρονα μας παρέχουν κι ένα αίσθημα ασφάλειας.

Η ρουτίνα, ετυμολογικά προέρχεται από τη γαλλική λέξη route （=δρόμος) η οποία συνδέεται και με την λατινογενή ρίζα rota (=ρόδα).

Μαζί δεν κάνουμε και χώρια δεν μπορούμε, με τη ρουτίνα μας.

Καμία μέρα δεν είναι όμοια με την προηγούμενη. Καμία επόμενη δεν είναι όμοια με τη σημερινή. Η πιστή επανάληψη της κάθε μέρας απεικονίζεται στην Αμερικάνικη ταινία "Η μέρα της Μαρμότας". Δε νομίζω ότι πολλοί θα ήθελαν να βρίσκονται στη θέση του ήρωα που ζει και ξαναζεί ακριβώς με την ίδια διαδοχή γεγονότων την κάθε μέρα του.

Υπάρχουν κάποιες ψυχοπαθολογίες που είναι θετικά προσκείμενες προς την ρουτίνα. Μία τέτοια περίπτωση είναι η αγχώδης διαταρραχή και κυρίως όπως εκφράζεται μέσα από τις κρίσεις πανικού. Στην ιδεοψυχαναγκαστική νεύρωση, πάλι έχουμε μία φιλική στάση απέναντι στη ρουτίνα.

Πιστεύω, αλλά σίγουρα χρειάζεται διερεύνηση, ότι όσο πιο πολύ το υποκείμενο διακατέχεται από το άγχος του θανάτου, τόσο περισσότερο προσκολλάται στην ρουτίνα. Και θα προσπαθήσω να ξετυλίξω τις σκέψεις μου σχετικά μ'αυτό.

Ο χρόνος γίνεται αντιληπτός με δύο τρόπους. Με τον γραμμικό και τον κυκλικό. Θα λέγαμε ότι η ζωή μας διέπεται από τον γραμμικό χρόνο, αφού ξεκινά από ένα σημείο, τη γέννηση, και καταλήγει στο τελευταίο της σημείο, τον θάνατο. Ενδιάμεσα, υπάρχουν αρκετοί σταθμοί, όπως είναι η παιδική ηλικία, η εφηβεία, η νιότη, ο γάμος, η γέννηση παιδιών, η ωριμότητα.
Παρόλο που μπορεί να κρατήσουμε στοιχεία από προηγούμενα στάδια, σίγουρα δεν μπορούμε να γυρίσουμε πίσω σε αυτά.

Αντίθετα, ο χρόνος που βιώνουμε με την αλλαγή των εποχών, διέπεται από κυκλικότητα. Πάντα η μία εποχή διαδέχεται την άλλη και η γη αντιδρά περίπου με τον ίδιο τρόπο κάθε χρόνο. Και θα το κάνει και μετά από μας, όπως το έκανε και πριν.

Η ρουτίνα, ως δρόμος και ως ρόδα, δομεί την καθημερινότητα με συνήθειες και μικρές τελετουργίες.

Η τελετουργία, γνωρίζουμε πολύ καλά οι δραματοθεραπευτές αλλά και οι ανθρωπολόγοι, ότι εμφανίζεται με επαναληπτικότητα σε τακτά διαστήματα. Μας εισάγει σε μία α-χρονική κατάσταση. Σε μία κατάσταση που μοιάζει να σταματά την συνηθισμένη αίσθηση του χρόνου που έχουμε.

Με τον ίδιο τρόπο και οι καθημερινές συνήθειες και μικρές τελετουργίες επιδρούν πάνω στην αίσθηση που έχουμε για τον χρόνο. Όσο περισσότερο αγχωμένοι είμαστε, τόσο περισσότερο μένουμε αγκιστρωμένοι πάνω στις συνήθειές μας και τόσο λιγότερο εμφανίζουμε διαφορετικές συμπεριφορές.

Η δόμηση του χρόνου μέσα από την συνήθεια μας προσφέρει ένα αίσθημα ασφάλειας και οικειότητας. Για τον λόγο αυτό άλλωστε, ακόμη κι αν απουσιάζουμε καιρό σε διακοπές, σχεδόν πάντα η επιστροφή στο σπίτι βιώνεται ευχάριστα.

Όσο πιο περιπετειώδης είναι η φύση του ανθρώπου, τόσο λιγότερο αγκιστρώνεται στη συνήθεια. Αυτό σχετίζεται και με το ότι όσο πιο ασφαλές αισθάνεται το μικρό παιδί τόσο περισσότερο αποφασίζει να εξερευνήσει τον χώρο. Ο ασφαλής δεσμός με τη μητέρα κατά τον πρώτο ένα χρόνο είναι καθοριστικός για το αίσθημα ασφάλειας στη ζωή...

Ωστόσο, όλοι μας έχουμε κάποιες μικρές τελετουργίες.


Μία έρευνα για την σημασία της ρουτίνας...

Πρόσφατα, παρουσίασα τα αποτελέσματα μιας έρευνας για τη δύναμη της καθημερινότητας στη διαμόρφωση του τρόπου ζωής των παιδιών. Πρόκειται για μία έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα (αλλά και σε άλλες χώρες) από το κέντρο ερευνών κοινωνικών θεμάτων για λογαριασμό της εταιρείας P&G.

Αυτό που εμφανίζει η έρευνα, το γνωρίζουμε ήδη από τα γραφεία μας. Πόσο δηλαδή, το μικρό και καθημερινό διαμορφώνει τον τρόπο ζωής του παιδιού αύριο.

Το 84% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι η καθημερινότητα ήταν αυτή που επέδρασε στον σημερινό τρόπο ζωής του.

Ένα παραμύθι που θα διαβαστεί πριν τον ύπνο, η επιμονή του γονιού να πλύνει το παιδί τα δόντια του, ή τα χέρια του-όταν επιστρέψει από το σχολείο, οι ώρες που μας βλέπει στον υπολογιστή ή στην τηλεόραση, ο τρόπος που επικοινωνούμε με τον/την σύντροφο κλπ.. Μικρές καθημερινές στιγμές, άλλοτε ευχάριστες κι άλλοτε όχι (ανάλογα με την τύχη του παιδιού) δομούν τον μελλοντικό χαρακτήρα.
  Το μεγαλύτερο κομμάτι του ελεύθερου χρόνου μας σήμερα, όπως δείχνει η συγκεκριμένη έρευνα, περνάει στους υπολογιστές και στο διαδίκτυο. Είτε για αναζήτηση πληροφοριών, είτε για επικοινωνία και ψυχαγωγία.

Παρόλο που όλοι αναγνωρίζουν τα θετικά της εκγύμνασης, μόνο ελάχιστοι την έχουν συμπεριλάβει στην εβδομαδιαία ρουτίνα ως σταθερή δραστηριότητα.

Οι νεαρότερες ηλικίες αναφέρουν ότι το καλύτερο πράγμα που έλαβαν από το σπίτι τους ήταν οι καλοί τρόποι. Ένα τέτοιο εύρημα θεωρώ ότι είναι λογικό να βρίσκεται σε αυτή την ηλικιακή ομάδα, καθώς οι νέοι μόλις έχουν βγει από την οικογένεια προέλευσης και φτιάχνουν μόνοι τους νέες σχέσεις.
Οι μεγαλύτερες ηλικίες όμως αναφέρουν ότι αυτό που εκτιμούν περισσότερο από την καθημερινότητα που έζησαν στο σπίτι προέλευσης είναι οι συνήθειες που τους βοήθησαν στην αυτονόμησή τους. Τέτοιες είναι συνήθειες που έχουν να κάνουν με την φροντίδα του εαυτού, αλλά και του σπιτιού.

Σε τι θα άλλαζαν την καθημερινότητά τους;

Στην ερώτηση αυτή έχουμε διαφοροποίηση σε σχέση με το φύλο.
Οι άντρες επιθυμούν περισσότερο χρόνο με την σύντροφο, ενώ οι γυναίκες επιθυμούν στην πλειοψηφία τους, αλλαγή δουλειάς.

Μεγάλο ρόλο παίζει στην ικανοποίηση της καθημερινότητας η ύπαρξη ενός επιστήθιου φίλου. Οι γυναίκες προβάλλουν συχνότερα τον ρόλο αυτό σε ένα πρόσωπο της οικογένειας τους (το παιδί ή την μητέρα τους συχνότερα) ενώ οι άντρες σε έναν φίλο τους.

Αυτό που επίσης δείχνει η έρευνα είναι ότι η ευτυχία της καθημερινότητας στηρίζεται στο "Εμείς" και στο "Μαζί". Μία αγκαλιά, μία απρόσμενη έκπληξη, ένα τηλεφώνημα ή ένα γράμμα από έναν φίλο, μας γεμίζουν με αισιοδοξία και χαρά.  

Περισσότερος ποιοτικός χρόνος με τους αγαπημένους μας φαίνεται να είναι  για όλους ένα ζητούμενο στην καθημερινότητα.


Συμπέρασμα

Η δύναμη της καθημερινότητάς μας περνά από γενιά σε γενιά. Η κουλτούρα της οικογένειας δομείται από τις συνήθειές της και διαπερνά την διαγενεολογική αλυσίδα.

Εδώ έγκειται και η δυσκολία συχνά στην συγκατοίκηση των ανθρώπων. Πρόκειται για την προσπάθεια να επαναδομηθεί μία νέα ρουτίνα, η οποία είναι συγκατασκευή των δύο. Αν οι τρόποι ζωής και οι συνήθειες που προέρχονται από τις οικογένειες προέλευσης είναι πολύ διαφορετικές, θα υπάρξει μεγάλη δυσκολία συνενόησης. Αντίθετα, η ομοιότητα στις συνήθειες που μαθεύτηκαν στις οικογένειες προέλευσης, μπορεί να θεωρηθεί  στοιχείο καλής πρόγνωσης της συγκατοίκησης.

Και τι γίνεται; Δεν αλλάζουμε;

Αν η ρουτίνα μοιάζει με τη ρόδα, τότε η αλλαγή μοιάζει με μία σπείρα. Στην σπείρα, διατηρείται το κυκλικό σχήμα αλλά επιχειρείται και μία μικρή αλλαγή ταυτόχρονα. Πρόκειται για την διαδικασία της αφομοίωσης και της συμμόρφωσης που είχε περιγράψει ο Πιαζέ τον προηγούμενο αιώνα. Αυτό σημαίνει ότι επιχειρούμε μικρές αλλαγές. Αυτές χρειάζονται κάποιο χρόνο για να αφομοιωθούν και να υιοθετηθούν ως νέες συνήθειες.

Ωστόσο, πολλοί λένε ότι δεν θα ξανακάνουν στα παιδιά τους αυτό που οι γονείς τους έκαναν στους ίδιους. Επειδή, όμως δεν έχει πραγματικά υποστεί αρκετή διεργασία, η πρόταση αυτή καταλήγει να μην έχει τα επιθυμητά αποτελέσματα. Έτσι, είτε ο γονιός ξανακάνει ακριβώς τα ίδια με τον γονιό του, είτε (σπανιότερα) κάνει ακριβώς το αντίθετο. Και στις δύο περιπτώσεις, παραμένει στο ίδιο σχήμα συμπεριφοράς ακόμη κι αν επιχειρεί να αλλάξει το περιεχόμενό της. Αυτό σημαίνει, ότι προκαλεί στα παιδιά του ανάλογα συναισθήματα με αυτά που είχε ο ίδιος στη σχέση με τον γονιό του... 

Η ψυχολογία της καθημερινής ζωής έχει ακόμη πολύ δρόμο να διανύσει. Η σημασία της είναι τεράστια αλλά λίγο συνήθως λαμβάνεται υπόψη. Κι αυτό γιατί πολλά από αυτά που ζούμε καθημερινά τα θεωρούμε δεδομένα και ως τέτοια διαφεύγουν από την γνωστική επεξεργασία. Μόνο στη συνάντηση με τον άλλο μπορεί να υπάρξει αφύπνιση και συνειδητοποίηση ότι τελικά μεγαλώνουμε με πολύ διαφορετικούς τρόπους.

Γιορτή της μητέρας αύριο...

Τα μικρά καθημερινά πράγματα που κάθε μητέρα κάνει για το παιδί της είναι αυτά που τελικά το καθορίζουν και το διαμορφώνουν κι όχι τα εξαιρετικά γεγονότα που ηχούν και εκφράζονται ως πυροτεχνήματα... 

Χρόνια πολλά σε όλες τις μανούλες!

Πώς θα κάνετε τα παιδιά να μισήσουν το σχολείο, τη γνώση κι εσάς...

Συμβουλές για όσους θέλουν να κάνουν τα παιδιά τους να μισήσουν το διάβασμα και τη γνώση, αλλά κυρίως για όσους επιθυμούν το αντίθετο αλλά κινούνται σε λάθος κατεύθυνση...

1) Αν έχετε κακά βιώματα από τα σχολικά σας βιώματα, εξιστορείστε τα στα παιδιά σας, χωρίς να κρύβετε την όποια συγκίνηση έχετε.

2) Κάντε την μελέτη του παιδιού στο σπίτι να μοιάζει με κόλαση για το παιδί. Δώστε του να καταλάβει ότι κινδυνεύει η σχέση σας μαζί του αν δεν κάνει τα μαθήματά του με τον τρόπο που εσείς επιθυμείτε. Βάλτε αρκετές δόσεις υστερίας, τιμωρίες και κάντε έκδηλο το άγχος σας...

3) Μην του αφήνετε καθόλου ελεύθερο χρόνο για παιχνίδι και άλλες δραστηριότητες αναψυχής και διασκέδασης. Μόνο το διάβασμα πρέπει να έχει στο μυαλό του.

4) Κρύψτε του όλα τα παιχνίδια ή χαρίστε τα. Πρέπει να καταλάβει ότι η μόνη του υποχρέωση είναι το σχολείο.

4) Μην είστε ποτέ ικανοποιημένοι από την σχολική του επίδοση. Μπορεί πάντα να καταφέρει κάτι καλύτερο. Απαγορεύεται κάθε είδους επιβράβευση.

5) Κριτικάρετε τους δασκάλους του και γενικά το σχολικό πλαίσιο. Μόνο εσείς γνωρίζετε το πώς πρέπει να γίνεται το μάθημα.

6) Μην λαμβάνετε υπόψη καθόλου τον κοινωνικό παράγοντα του σχολείου. Το παιδί πρέπει να είναι μόνο κολλημένο στο βιβλίο, το τετράδιο και την παράδοση στον πίνακα.

7) Εναντιωθείτε σε θεσμούς όπως είναι το διάλειμμα, η σχολική εκδρομή και γενικότερα κάθε πηγή χαράς που υπάρχει στο σχολικό περιβάλλον.

8) Δημιουργείστε αμφιβολίες για το κατά πόσο γίνεται αποδεκτό το παιδί σας από τους φίλους του στο σχολείο.

9) Οι διακοπές του καλοκαιριού πρέπει να αξιοποιούνται με τη μελέτη. Επαναλήψεις όσων έχει μάθει το παιδί ως σήμερα και να περάσει όλη την ύλη του επόμενου σχολικού έτους.

10) Απαγορεύονται τα εξωσχολικά βιβλία στο σπίτι. Εννοείτε ότι εσείς πρέπει να μην διαβάζετε και να μισείτε τα βιβλία, τις βιβλιοθήκες, τα βιβλιοπωλεία κλπ.

11) Κάνετε συχνά συγκρίσεις στα μειονεκτήματα του παιδιού σας με άλλα παιδιά που είναι ικανότερα στους συγκεκριμένους τομείς, εννοείτε πάντα σε σχέση με το σχολείο.

12) Να είστε τελειομανής και να επιζητάτε το τέλειο από το παιδί.

13) Να είστε ευχαριστημένοι μόνο αν το παιδί σας είναι πρώτος/η μαθητής/τρια.

14) Να στέλνετε το παιδί σχολείο ακόμη κι αν είναι άρρωστο.

15) Να έχετε κακές σχέσεις με τους υπόλοιπους γονείς των συμμαθητών του.

16) Να μην επικροτείτε κανενός είδους καινοτομία στην εκπαίδευση. Να προτιμάτε πάντα το παραδοσιακό νεωτερικό μοντέλο όπου ο δάσκαλος είναι η αυθεντία και η βέργα το σύμβολό του. Φυσικά η μόνη αυθεντία πρέπει να είστε εσείς, που γνωρίζετε πράγματι τον καλύτερο τρόπο εκμάθησης του παιδιού σας.

17) Να θεωρείτε τα μαθήματα στις τέχνες ως άχρηστο χρόνο. Το ίδιο και για τη γυμναστική. Δεν είστε υπέρ καμίας παιγνιώδους διαδικασίας. Τα παιδιά πρέπει να είναι σοβαρά και να ασχολούνται μόνο με τα σοβαρά μαθήματα.

18) Να δώσετε στο παιδί σας να καταλάβει ότι θα είναι ικανό μόνο αν τα καταφέρνει με τα σοβαρά μαθήματα. Υπάρχουν άλλωστε άλλες ικανότητες;

19) Το παιδί πρέπει να απομνημονεύει το μάθημα. Δεν χρειάζεται να έχει κριτική σκέψη. Πρέπει μόνο να μάθει να συμμορφώνεται.

20) Κάντε επίδειξη γνώσεων μέσα σε κοινωνικά περιβάλλοντα μέσω του παιδιού σας. Κάντε του ερωτήσεις γνώσεων μπροστά σε άλλους και επιπλήξετέ το αν απαντήσει λάθος με τρόπο προσβλητικό. Φροντίστε επίσης να λέτε στους άλλους το πόσο μακριά είναι το παιδί από το πρότυπο του τέλειου μαθητή.

Ορίστε μερικές συμβουλές προς αποφυγήν...
Φιλοδοξώ ότι το ιστολόγιο δεν έχει αναγνώστες που θα ακολουθήσουν τις παραπάνω συμβουλές-αντενδείξεις. Αλλά αν έχει, τότε να είναι σίγουροι ότι η σχέση του παιδιού τους με το βιβλίο και τη γνώση καταστρέφεται. Το ίδιο άλλωστε και η σχέση τους.

Πολλά από τα παραπάνω γίνονται ωστόσο και από γονείς που ακούσια οδηγούν τα παιδιά τους προς την αντίθετη από την επιθυμητή κατεύθυνση. Ελπίζω αυτοί ιδιαίτερα να βοηθηθούν και να βοηθήσουν τα παιδιά στην δόμηση μιας καλής σχέσης με τη γνώση.

Τέλος, το σχολείο θα έχει πετύχει το σκοπό του να μυήσει τα παιδιά στην αγάπη της γνώσης, αν πάψει το φαινόμενο της καύσης σχολικών βιβλίων στο τέλος του έτους...

H μαύρη παιδαγωγική

Μαύρη παιδαγωγική, ή αλλιώς, δηλητηριώδης παιδαγωγική, ονομάζεται η παιδαγωγική της καταπίεσης, της βίας και πρόκλησης ψυχικής βλάβης στα παιδιά.

Ο αρχικός όρος προέρχεται από τη Γερμανία, (Schwarze Pädagogik) από το ομώνυμο βιβλίο της Katharina Rutschky, το 1977. Στη Γερμανία η μαύρη παιδαγωγική ασκείται κυρίως σε μεγάλη έκταση από τα τέλη του 18ου αι. και κατά τον 19ο αιώνα. Μια τέτοια συμπεριφορά απέναντι στα παιδιά σχετιζόταν κυρίως με την αντίληψη ότι τα παιδιά έχουν φύση με διαβολικά στοιχεία που πρέπει να χειραγωγηθεί και να εξαλειφθούν.

Η μαύρη παιδαγωγική βασίζεται στη βία και είναι μία μέθοδος διαπαιδαγώγησης, μία στρατηγική, που περιλαμβάνει πολλές και διαφορετικές εφαρμογές.

Μία βασική εφαρμογή της είναι η σωματική κακοποίηση του παιδιού. Η σωματική κακοποίηση, το ξύλο, είναι μία πρακτική που μέχρι και πρόσφατα θεωρείτο αποδεκτή. Γι αυτό και στις σχολικές τάξεις, ως τη δεκαετία του '80, ήταν απαραίτητη η ύπαρξη του χάρακα-βέργας για τη σωματική τιμωρία των άτακτων ή αδιάβαστων μαθητών. "Το ξύλο που βγήκε από τον παράδεισο" είχε ως στόχο την εξάλειψη αυτού του δαιμονικού στοιχείου της παιδικής ηλικίας. Δυστυχώς, μόνο πρόσφατα από δουλειές ψυχολόγων, έγιναν αντιληπτές οι συνέπειες της σωματικής κακοποίησης των παιδιών στον ψυχισμό τους. Η βασικότερη όλων είναι η ταπείνωση και το πλήγμα στο ναρκισσισμό του παιδιού που παραμένει ανεξίτηλο τραύμα στη ζωή του.

Μια άλλη εφαρμογή της είναι η ταπείνωση του παιδιού με τρομοκρατία.  Ο γονιός εμφανίζεται στα μάτια του παιδιού του ως ένα τέρας που απειλεί τη σωματική και ψυχική ακεραιότητά του.  Οι πολύ δυνατές φωνές πλήττουν εξίσου τον ψυχισμό του παιδιού. Ο καθένας μας μπορεί να αντέξει ένα ερέθισμα ως έναν βαθμό έντασης.  Από το σημείο αυτό και μετά, επιστρατεύονται πιο πρωτόγονοι μηχανισμοί άμυνας με στόχο την επιβίωση, όπως η αποσύνδεση, η σχάση και η διάσπαση που αδειάζουν την πράξη από το νόημά της. Τότε είναι πιθανή και η είσοδος στην ψύχωση.

Ταπείνωση, ακύρωση του παιδιού από το γονιό, μπορεί να γίνει και με άλλους τρόπους, όπως είναι η προσβολή μπροστά σε τρίτους.

Μία άλλη εφαρμογή μαύρης παιδαγωγικής είναι η χρήση μέσων. Τέτοιο είναι το παράδειγμα του "μπαμπούλα", του "μεσημερά" και άλλων παρόμοιων φαντασιακών φιγούρων ή σεναρίων, που επιστρατεύονται με στόχο τη συμμόρφωση μέσω του φόβου.

Χαρακτηριστικό δείγμα τέτοιας διαμεσολάβησης είναι τα παραμύθια που επινόησε ο γιατρός Heinrich Hoffmann στα μέσα του 19ου αιώνα για να συμμορφώσει αρχικά τον γιο του. 

Τα εικονογραφημένα παραμύθια του κυκλοφόρησαν στη Γερμανία υπό τον τίτλο: "Ο Struwwelpeter (=ο Πέτρος ο μαλλιάς) και άλλες αστείες ιστορίες". Από τον κεντρικό ήρωα (ή καλύτερα αντι-ήρωα) δόθηκε η έμπνευση για την επινόηση του κινηματογραφικού "Ψαλιδοχέρη" που ενσάρκωσε ο Johnny Depp. Τα παραμύθια αυτά χαρακτηρίζονται από μικρά κείμενα και λίγες εικόνες. Είναι αυτοτελή και συμπυκνωμένα.

                                          

Τόσο οι εικόνες, όσο και το κείμενο έχουν ως στόχο τη συμμόρφωση του παιδιού στον λόγο του ενήλικα προκειμένου να γλυτώσει τον καταστροφικό θάνατο.

Όλα αυτά τα παραμύθια έχουν κακό τέλος. Η εικονογράφηση είναι πράγματι τρομακτική, καθώς μπορεί στην τελευταία εικόνα να βλέπουμε το παιδί στάχτη από κεραυνό, ή με κομμένα χέρια ή άλλα μέλη από φιγούρες εξωπραγματικές που εμφανίζονται μετά την αταξία για να επαναφέρουν την τάξη μέσα από την τιμωρία.

Ο στόχος της μαύρης παιδαγωγικής είναι η ενδοβολή του υπερεγώ στο παιδί και η τιθάσευση της ενόρμησης. Το υπερεγώ είναι το σύστημα απαγορεύσεων και κανόνων που διαθέτει ο ενήλικας, το σχολείο, η κοινωνία. 

Ωστόσο, αξίζει να σταθούμε και σε άλλη μία πτυχή αυτών των παραμυθιών. Πρόκειται για το ότι το παιδί εμφανίζεται πάντα μόνο του. Τη μητέρα, συνήθως, τη βλέπουμε στην πρώτη εικόνα να φεύγει και να λέει στο παιδί τι πρέπει να κάνει και τι δεν πρέπει. Το προειδοποιεί επίσης για το τι πρόκειται να του συμβεί αν παραβιάσει τον κανόνα. 

Αυτό το μοτίβο που επαναλαμβάνεται, της απουσίας του ενήλικα, ίσως να καταδεικνύει και την σημασία που δίνεται στην γρήγορη αυτονόμηση του παιδιού μέσα από την βίαιη ενσωμάτωση του κανόνα, (υπερεγώ). 

Η αυτονόμηση του παιδιού είναι σίγουρα ένα ζητούμενο από τον κάθε καλό γονιό. Όμως σε περιπτώσεις όπως αυτή που εξετάζουμε προκαλείται με βια-σύνη και έλλειψη υπομονής από τη μεριά των ενηλίκων.

Είναι άραγε τυχαίο ότι μετά από μία τέτοια παιδαγωγική εμφανίστηκαν δύο φρικαλέοι παγκόσμιοι πόλεμοι που ξεκίνησαν από τη Γερμανία; Το παράδοξο που εμφανίζεται στην ιστορία αυτής της χώρας είναι η πάλη ανάμεσα στο Ιδεώδες του Εγώ, όπως εμφανίζεται από το κίνημα του ρομαντισμού (με τον Γκαίτε, τον Σίλερ κλπ) με το Υπερεγώ, όπως εμφανίζεται μέσα από την υπερβολική αυστηρότητα και τη χρήση της τιμωρίας. Αυτή η αντίφαση είναι τόσο εμφανής από τους άλλους λαούς που οι Κινέζοι ονομάζουν τη Γερμανία (De Guo德国) (=η χώρα της ηθικής, αλλά ταυτόχρονα και η χώρα της καλοσύνης).  

Ωστόσο, η μαύρη παιδαγωγική της τιμωρίας, του αποκλεισμού και της βίας απαντιέται παντού και δεν γνωρίζει σύνορα ή εθνότητες. Δυστυχώς, πολλοί σύγχρονοι γονείς, αλλά και εκπαιδευτικοί, την ασκούν στα παιδιά  δημιουργώντας τραυματισμένους ενήλικες. 

Συνέπειες μιας τέτοιας αντιμετώπισης είναι ο τραυματισμένος ναρκισσισμός του παιδιού, η διαιώνιση της βίαιης συμπεριφοράς, καθώς το παιδί από θύμα μάλλον θα γίνει θύτης-ή θα συνεχίσει τον ρόλο του θύματος και ως ενήλικας, η εγκατάσταση της οργής και του μίσους είναι επόμενα να εγκατασταθούν στην παιδική και αργότερα στην ενήλικη ψυχή. Η μαύρη παιδαγωγική συνδέεται με όλες τις μορφές ψυχοπαθολογίας και οδηγεί στη δημιουργία δυστυχισμένων ανθρώπων καθώς στρέφεται ενάντια στις αρχές της ζωής.

Οι τραυματισμένοι ενήλικες μπορούν να απαλλαγούν από τα τραύματα του παρελθόντος μόνο εφόσον τα συνειδητοποιήσουν και θελήσουν να σπάσουν τον φαύλο κύκλο της βίας μέσα από μία θεραπευτική διαδικασία που επιτρέπει την επεξεργασία και τη νοηματοδότηση. Μόνο τότε η επόμενη γενιά μπορεί να ελευθερωθεί από το κρίμα των προγόνων και να μπει τέλος στην επανάληψη του τραύματος.

O "αρκετά" καλός γονιός...Ο ιδανικός γονιός

"Του/της τα προσφέρουμε όλα"...

"Νοιώθω υπερβολική αγάπη για το παιδί μου"....

"Δεν του/της έχει λείψει τίποτα"...

"Δεν είναι ποτέ ευχαριστημένος/η ό,τι κι αν του/της κάνουμε"...

Λόγια που ακούμε καθημερινά στα γραφεία μας, αλλά και σε παρέες φίλων και γνωστών που έχουν παιδιά.

Πολύ συχνά, τα λόγια αυτά αναφέρονται σε συνδυασμό με ένα παράπονο του γονιού για την κακή συμπεριφορά των παιδιών ή για την αχαριστία τους. 

Παρότι είναι τόσο δοτικοί, υλικά και συναισθηματικά, δεν εισπράττουν αυτό που περίμεναν από τα παιδιά τους.

Στον Σύλλογο Αντιμετώπισης Τοξικοεξάρτησης, ένα σύλλογο γονέων και οικογενειών, χρηστών ουσιών, στον οποίο κάποτε είχα εργαστεί για κάποια χρόνια, τα λόγια αυτά ήταν σχεδόν κοινά στα μέλη-γονείς των ομάδων θεραπείας. 

Βλέποντας τις ιστορίες αυτών των οικογενειών, διαπιστώνουμε ότι υπάρχουν γεγονότα τα οποία τους έχουν σημαδέψει και που σχετίζονται τόσο με τη δική τους σχέση με τους γονείς τους όσο και με τις οικονομικές συνθήκες της παιδικής τους ηλικίας ή και των χρόνων της πρώτης νιότης τους. Σε αυτά τα γεγονότα, είναι συχνά τα τραύματα που έχουν δημιουργηθεί από πρώιμη απώλεια των γονιών, ιδιαίτερα της μητέρας, ή από την στέρηση. Στέρηση, που έχει να κάνει με ζωτικά αγαθά, υλικά και άυλα, όπως είναι η έλλειψη τροφής λόγω πενίας, ή η στέρηση της μητρικής φροντίδας. 

Μέσα από το δικό τους παιδί, μοιάζει να ταΐζουν τόσο αυτό όσο και τον εαυτό τους ως παιδί. Δίνουν δηλαδή διπλή τροφή (συναισθηματική αλλά συνήθως και υλική) στο παιδί τους. Προσπαθώντας να υπεραναπληρώσουν το κενό των δικών τους στερήσεων "μπουκώνουν" το παιδί από αγάπη.

Σπανιότερα, αυτή η υπερβολή σχετίζεται με κάποιο πρόβλημα υγείας που αντιμετώπισε το παιδί τους ενόσω ήταν βρέφος, ή κατά τον τοκετό. Σε αυτή την περίπτωση έχουμε το ρίζωμα μιας διαρκούς ανησυχίας για την υγεία του παιδιού, μία ανησυχία που φέρει ως αποτέλεσμα την υπερπροστασία του.

Πολύ συχνό είναι το φαινόμενο της προσκόλλησης της μητέρας με το παιδί της εξαιτίας της κακής σχέσης που έχει με τον άντρα της. Μέσα από την υπερβολική της αγάπη υπεραναπληρώνει το  συναισθηματικό κενό που βιώνει από τη συζυγική της σχέση. Το παιδί γίνεται στήριγμα-αποκούμπι της και δίνεται ολοκληρωτικά σε αυτό χωρίς να θέτει κανένα όριο στη σχέση τους.

Όποια κι αν είναι η αιτία μίας τέτοιας "υπερβολικής αγάπης" το σίγουρο είναι ότι μεγαλώνουν παιδιά τα οποία δεν μπορούν να ανεχτούν οποιαδήποτε μορφή ματαίωσης είτε προέρχεται από τους ίδιους, είτε από άλλους. Το κενό, που είναι μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης, πρέπει με πάση θυσία να "βουλώσει" με κάποιον τρόπο. 

Αυτή όμως η μη αποδοχή του κενού, είναι και μία από τις βασικότερες αιτίες προβλημάτων που εμφανίζονται στη ζωή του παιδιού. Προβλήματα εμφανίζονται όπως η υπερκατανάλωση, η λήψη ουσιών ή αλκοόλ, ο τζόγος κ.ά. Πρόκειται για τις λεγόμενες "νεοανάγκες" που δημιουργούνται, αναζητώντας να καλυφθεί μάταια το κενό που δεν έχουν μάθει ποτέ να αντιμετωπίζουν.

Είναι όμως και ιστορικοκοινωνικές οι συνθήκες που μπορούν να οδηγήσουν στην ανατροφή ολόκληρων γενεών με τα παραπάνω προβλήματα. Οι κακουχίες που έζησαν ως παιδιά γονείς που επιβίωσαν από πολέμους, για παράδειγμα, μπορούν να προκαλέσουν υπερβολικές συμπεριφορές αναπλήρωσης προς τα παιδιά τους. Δεν είναι τυχαίος ίσως μέσα σε αυτό το πρίσμα ο υπερδανεισμός που ζήσαμε τα τελευταία χρόνια και η φούσκα που προήλθε από κάλυψη "νεοαναγκών". Οι μετανάστες, όποιας εθνικότητας κι αν είναι, που βιώνουν οικονομικές και άλλες κακουχίες αποτελούν έναν άλλο τρωτό πληθυσμό μελλοντικών γενεών.

Ο Winnicott, είναι ο πρώτος που μίλησε για την πραγματικά καλή μητέρα. Λέει ότι αυτή είναι η "αρκετά καλή" μητέρα κι όχι η "λίγη" ή η "πολύ καλή"¨...

Η λίγη μητέρα, είναι αυτή που μεγαλώνει το παιδί στερώντας του βασικές ανάγκες, όπως είναι η διατροφή, η φροντίδα, η προστασία του. 

Η υπερβολικά καλή μητέρα είναι αυτή που "μπουκώνει" το παιδί, διατηρώντας το μονίμως σε μία κατάσταση κορεσμού. Διαλύει την επιθυμία του. Δεν του επιτρέπεται να ζητήσει κάτι, αφού πριν διψάσει του έχει το ποτήρι με το νερό...

Η αρκετά καλή μητέρα είναι αυτή που καλύπτει τις βασικές ανάγκες του παιδιού της, υλικές και συναισθηματικές, ωστόσο του λέει και όχι. Μία τέτοια μητέρα επιτρέπει την αυτονόμηση του παιδιού της. 

Η βοήθεια των γονιών στην αυτονομία των παιδιών είναι κάτι το οποίο τους καθιστά καλούς γονείς. Αποτελεί επίσης και μία δικλείδα ασφαλείας για την ποιότητα της σχέσης τους με το παιδί τους που κάποτε θα τους το αναγνωρίσει.

Ο Winnicott μιλάει κυρίως για τη μητέρα. Και η αλήθεια είναι ότι η σχέση μητέρας-παιδιού είναι περισσότερο τρωτή στην απουσία ορίων μεταξύ τους.

Ωστόσο, μέσα από την εμπειρία μου με γονείς, βλέπουμε ότι και ο πατέρας μπορεί να εμφανίζεται με τα ίδια χαρακτηριστικά που αναφέραμε.

Ο νόμος, το όριο μπαίνει κυρίως από τον πατέρα, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια ζωής του παιδιού.

Όταν όμως, ο πατέρας έχει ο ίδιος την εμπειρία ενός πολύ αυταρχικού-βάναυσου πατέρα, ή ενός απόντα πατέρα, ή έχει ο ίδιος στερηθεί στην κάλυψη βασικών αναγκών ως παιδί ή νέος, τότε μπορεί να εμφανιστεί υπερβολικά δοτικός με τα παιδιά του και ανοριοθέτητος ή απών. 

Αυτό σημαίνει ότι το παιδί δεν θα μάθει την αυτοπειθαρχία, θα δυσκολευτεί πολύ στην ενηλικίωσή του, ή μπορεί και νά' χει προβλήματα με το νόμο. Φυσικά, πάντα υπάρχουν δυνατότητες αλλαγής, αλλά η βοήθεια δεν μπορεί να προέλθει από την ίδια την οικογένεια.

Η απουσία των ορίων, μέσα από την υπερβολική αγάπη, δημιουργεί μία λανθάνουσα αιμομικτική σχέση ανάμεσα στους γονείς και το παιδί, μία σχέση που ο άλλος (ο μελλοντικός σύντροφος), δύσκολα βρίσκει θέση. Έτσι, συχνά, τα παιδιά αυτά που παραμένουν για δεκαετίες, ή και για πάντα παιδιά, είναι προσκολλημένα στην πατρική οικογένεια.

Οι συγκρούσεις με τους γονείς και ο θυμός των παιδιών είναι αναμενόμενες συμπεριφορές. Κι αυτό γιατί, ενώ η τάση του νέου ανθρώπου είναι να ανοίξει τα φτερά του και να φτιάξει τη ζωή του ως ενήλικας ταλανίζεται από δυσβάσταχτη ενοχή απέναντι στους γονείς του, που αισθάνεται ότι τους εγκαταλείπει. Η οικονομική εξάρτηση των νέων από τους γονείς τους, βασίζεται στην συναισθηματική εξάρτησή τους και συνεχίζει να διατηρεί την υπάρχουσα ισορροπία της οικογένειας μέσα από ένα τέτοιο άλλοθι.

Τα παιδιά δεν είναι ποτέ ικανοποιημένα. Το κενό, όσο κι αν προσπαθήσουν οι γονείς να το καλύψουν, θά' ναι πάντα εκεί, γιατί αυτή είναι η φύση του ανθρώπου, η τραγικότητα της ύπαρξής μας.
Ωστόσο, ο άνθρωπος μπορεί να είναι ικανοποιημένος, εφόσον του δοθεί η ευκαιρία να αναπτύξει βούληση, να βρει το προσωπικό του νόημα ζωής, να προσανατολιστεί με βάση αυτό.

Ποιος θα φύγει από την οικογενειακή εστία όταν όλες οι ανάγκες του καλύπτονται; Ποιος θα προοδεύσει όταν δεν υπάρχει λόγος; Το βόλεμα που δημιουργείται καθιστά το νέο συναισθηματικά ανώριμο και αιώνιο παιδί. Ένα παιδί όμως σε σώμα ενηλίκου, μερικές φορές αρκετών δεκαετιών, είναι ένας ανάπηρος ενήλικας με απουσία νοήματος ζωής. Ένας θλιμμένος και ανικανοποίητος άνθρωπος που δεν του έγινε επιτρεπτό το μεγάλωμά του.

Όχι μόνο αυτά τα παιδιά, αλλά ολόκληρη ίσως η σημερινή κοινωνία έχει μέσα από αυτή την κρίση να ανακαλύψει, ή να ξαναθυμηθεί, την αξία του Αρκετού. 

Ποτέ δεν είναι αργά για να βοηθήσει ο γονιός το παιδί του να ωριμάσει. Πρέπει όμως να αντιμετωπίσει τα δικά του φαντάσματα του παρελθόντος και να αναμετρηθεί μαζί τους. Η ειλικρινής αγάπη προς το παιδί του μπορεί να τον βοηθήσει να πάρει μία τέτοια απόφαση. Ποτέ δεν είναι αργά για να βρει την ισορροπία μεταξύ της οριοθέτησης της συμπεριφοράς του και της τρυφερότητας και αγάπης.

Το ίδιο ισχύει και για τον ενήλικα-παιδί. Μέσα από τη θεραπεία μπορεί να σταθεί στα δικά του πόδια και να ανοίξει επιτέλους τα φτερά του, που τόσα χρόνια ήταν σε αγκύλωση. 

H δύναμη του παραδόξου στη διαμόρφωση ταυτότητας, με αφορμή ένα διαφημιστικό σποτ

Bλέπω σπάνια τηλεόραση, και μία από αυτές τις φορές έτυχε να πέσω πάνω στη διαφήμιση της Wind που αναρτώ παραπάνω.

Δεν θα αναφερθώ καθόλου στην οικονομική διάσταση που συμπεριλαμβάνεται στο διαφημιστικό μήνυμα, που θέλει τον πατέρα να προτείνει άλλα αντικείμενα, φαινομενικά παράδοξα για το παιδί τους, για λόγους οικονομίας.

Η μητέρα επιθυμεί το παιδί τους να μάθει καράτε, αγγλικά και κιθάρα....

Ό,τι δηλαδή επιθυμούν οι περισσότεροι γονείς για τα παιδιά τους.

Σκεφτείτε πόσοι νέοι μαθαίνουν αγγλικά στην Ελλάδα. Και από αυτούς που επιλέγουν να μάθουν ένα όργανο, η συντριπτική πλειοψηφία επιλέγει πιάνο ή κιθάρα. Εξαιρετικά και τα δύο όργανα, αλλά πολύ δημοφιλή και τα δύο...
Όσο για το καράτε, η δημοτικότητά του έχει γεμίσει τις γειτονιές με τουλάχιστον δυο-τρία τέτοια γυμναστήρια....

Η μητέρα, αλλά και ο πατέρας στη διαφήμιση-παρόλο που δεν είναι τόσο εμφανές σε αυτόν, αγωνιούν για το παιδί τους, το αγαπούν και θέλουν να του δώσουν όσο περισσότερα εφόδια μπορούν, ακόμη και σε μία τέτοια περίοδο οικονομικής δυσχέρειας.


Ας περάσουμε τώρα σε αυτό που λέει ο πατέρας κι ας αφήσουμε πίσω τους λόγους (οικονομικούς) που τον κάνουν να προτείνει τα συγκεκριμένα μαθησιακά αντικείμενα για το παιδί του.

Πόσα αγόρια σήμερα μαθαίνουν κλασικό χορό (ίσως σοκάρει πολλούς γονείς-ιδιαίτερα πατεράδες ένα τέτοιο ενδεχόμενο), βραζιλιάνικα και άρπα;

Η διαφήμιση αναφέρεται στη λέξη-κλειδί που είναι ο συνδυασμός.

Αυτός ο συνδυασμός των διαφορετικών μαθησιακών αντικειμένων είναι που θα κάνει διακριτή την ταυτότητα του παιδιού μετά. Είπαμε ότι οι γονείς ενδιαφέρονται να δώσουν εφόδια στο παιδί τους και να του δώσουν τη δυνατότητα να αναπτύξει νέες δεξιότητες.

Το να ακολουθεί κανείς το ρεύμα μπορεί να συνοδεύεται από συναισθήματα ασφάλειας, αλλά, αν το σκεφτούμε σε πρακτικό επίπεδο καταφέρνει να διαμορφώσει ομογενοποιημένα υποκείμενα. Αυτά μεταξύ τους αναπόφευκτα θα έχουν να αντιμετωπίσουν μεγάλο ανταγωνισμό, όμοιο με αυτόν που συχνά συμβαίνει σε άλλες κατηγορίες που έχουν στοιχεία ομοιότητας, όπως π.χ. τα αδέρφια ίδιου φύλου σε μία οικογένεια.

Το παράδειγμα του συνδυασμού που προκύπτει από την παραπάνω διαφήμιση ωστόσο, αν και φαίνεται να χρησιμοποιείται προς αποφυγήν, προτείνει έναν παράδοξο συνδυασμό ικανοτήτων και μαθησιακών αντικειμένων.

Τα περισσότερα παιδιά θα έρθουν στους γονείς για να δηλώσουν παρόμοιες επιθυμίες με αυτές που εκφράζει η μητέρα στο βίντεο της διαφήμισης. Ωστόσο, τα παιδιά, ιδιαίτερα οι έφηβοι προσπαθούν να μιμηθούν τους συνομιλήκους ενώ ταυτόχρονα επιθυμούν και τη διαφορετικότητά τους.

Στο σημείο αυτό οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν το παιδί στην επιλογή μαθησιακών αντικειμένων που δεν έρχονται σε ασυμφωνία με την επιθυμία του (πχ. να ζητά το παιδί μία δραστηριότητα σωματική και του προτείνει ο γονιός μία ξένη γλώσσα) αλλά που θα το κατευθύνουν, χωρίς να το πιέζουν ωστόσο ή να του το επιβάλλουν, να επιλέξει έναν συνδυασμό μαθησιακών δεξιοτήτων που θα κάνουν διακριτή την ταυτότητά του μέσα στο σύνολο.

Ας υποθέσουμε ότι το παιδί πράγματι μαθαίνει άρπα, βραζιλιάνικα και κλασικό χορό.

Εσείς ποιο από τα δύο παιδιά πιστεύετε ότι θα είχε καλύτερες δυνατότητες για ένα εργασιακό μέλλον; (εδώ το καλύτερες έχει σημασία, αφού δεν αναφέρεται μόνο στην ανεύρεση μίας δουλειάς με στόχο μόνο την επιβίωση σε μία κοινωνία στην οποία διαλύονται τα εργασιακά δικαιώματα).

Προσωπικά πιστεύω ότι το δεύτερο παιδί θα έχει περισσότερες πιθανότητες να διακριθεί καθώς ο ανταγωνισμός σε έναν τέτοιο συνδυασμό είναι σχεδόν ανύπαρκτος.

Τώρα θα μου πείτε πώς μπορούν να συνδυαστούν και να συνθέσουν μία ταυτότητα αυτά τα ετερόκλητα αντικείμενα....

Εδώ, θα έρθει η δημιουργικότητα του υποκειμένου που μετά από κάποια ηλικία αποκτά και τα νοητικά εργαλεία (μέσω της αναδιοργάνωσης του εγκεφάλου στην οποία κατά το μεγάλωμα
ενισχύεται η διασύνδεση των δύο ημισφαιρίων) για την ικανότητα σύνθεσης φαινομενικά ετερόκλητων αντικειμένων.

Ακόμη όμως κι αν δεν συνδυαστούν σε μία επαγγελματική ταυτότητα, το παιδί αυτό θα έχει αποκτήσει έναν άλλον τρόπο να βλέπει τα πράγματα, έναν τρόπο που θα το κάνει να ξεχωρίζει από τη ροή της μάζας. Κι αυτό είναι σίγουρα ένα προσόν για τη δημιουργικότητά του.

Η δημιουργία ταυτοτήτων που ξεφεύγουν από το ρεύμα της κοινής λογικής φαίνεται να  είναι μία εγγύηση για το μέλλον. Είναι εγγύηση για καινοτομία και για την παραγωγή νέων ιδεών. Από την άλλη, είναι καλύτερος δυνατός δρόμος χάραξης επαγγελματικής σταδιοδρομίας αυτός που δεν ακολουθεί την πεπατημένη.

Θωρακίζοντας το παιδί από τη σεξουαλική κακοποίηση

Φαίνεται πως η σεξουαλική κακοποίηση των παιδιών είναι πολύ συχνότερη από όσο νομίζουμε.
Σ' αυτό συνηγορεί ο μεγάλος αριθμός των περιπτώσεων που φτάνουν στην ψυχοθεραπεία, όταν πια το υποκείμενο είναι ενήλικο.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, σχεδόν ποτέ δεν γνωρίζουν οι γονείς τι έχει συμβεί στο παιδί, την στιγμή που συμβαίνει. Κι αυτό είναι κάτι που πρέπει να μας προβληματίσει.

Τι είναι αυτό που κάνει το παιδί να μην μιλήσει στο γονιό για ένα τόσο σοβαρό θέμα;
Είναι ο φόβος, η ενοχή, η πίστη του παιδιού ότι ο γονιός θα πάψει να το αγαπάει ή ότι θα το μαλώσει/τιμωρήσει, η απόσταση που μπορεί να υπάρχει μεταξύ τους σε θέματα σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης, η ντροπή...

Η σεξουαλική κακοποίηση μπορεί να ξεκινά από την παρενόχληση. Παρενόχληση μπορεί να είναι ακόμη και τα σόκιν αστεία που λέγονται με υποννοούμενα στα παιδιά, η προβολή πορνογραφικού υλικού, τα αγγίγματα που προκαλούν ενόχληση, ο σεξουαλικός ερεθισμός του ενήλικα που γίνεται αντιληπτός από το παιδί κλπ.

Τα παιδιά από τη βρεφική ηλικία ήδη, αναγνωρίζουν τις προθέσεις του άλλου. Ευτυχώς, η φύση έχει προνοήσει και η επικράτηση του δεξιού ημισφαιρίου του εγκεφάλου στα πρώτα έτη ζωής μας δίνει τη δυνατότητα να "διαβάζουμε" το πρόσωπο και την κίνηση των άλλων. Η διαίσθηση είναι αλάθητη σε αυτή την περίοδο της ζωής και προφυλάσσει τον οργανισμό από πιθανούς κινδύνους.

Για πολλές οικογένειες το πρόβλημα τίθεται από τη δική τους δυσκολία να αναφερθούν στο θέμα της σεξουαλικότητας. Αν η σεξουαλικότητα είναι ταμπού για τον γονιό, τότε το παιδί του έχει περισσότερες πιθανότητες να πέσει θύμα παρενόχλησης ή κακοποίησης, καθώς δεν θα είναι καθόλου θωρακισμένο απέναντι στους κινδύνους.

Αυτές οι συζητήσεις με το παιδί δεν πρέπει να είναι φορτισμένες  συναισθηματικά τόσο ώστε να δημιουργηθεί η αντίληψη στο παιδί ότι ο κόσμος είναι επικίνδυνος. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να αποτελέσει εμπόδιο στην αυτονομία του και να συμβάλλει στη δημιουργία κοινωνικής φοβίας.  Εντούτοις, θα πρέπει να καταλάβει ότι ο κόσμος δεν είναι ούτε αγγελικά πλασμένος και θα πρέπει να είναι έτοιμο να αντιμετωπίσει τυχόν κινδύνους που μπορεί να βρεθούν στο δρόμο του.

Από την ηλικία των τριών χρόνων, το παιδί αρχίζει και κάνει ερωτήσεις που σχετίζονται με τη σεξουαλικότητα και συχνά φέρνουν τον γονιό σε δύσκολη θέση. Πολλοί δεν απαντούν ή απαντούν παραπλανητικά σε αυτά τα ερωτήματα των παιδιών. Τι πιο φυσικό όμως από την αναπαραγωγή;

Μπορείτε σε αυτό το σημείο να αξιοποιήσετε παραδείγματα από τη φύση. Παρατηρώντας την αναπαραγωγή των φυτών, το πώς ο σπόρος βρίσκει κατάλληλο έδαφος στη γη και μέσα σε φιλικές περιβαλλοντικές συνθήκες (ηλιοφάνεια, πότισμα κλπ) μπορεί και γεννιέται ένα νέο φυτό. Το παιδί σε αυτή την ηλικία πρέπει να γνωρίζει το σώμα του, να κατονομάζει τα μέλη του και τις λειτουργίες τους. Είναι σημαντικό να παίρνει απαντήσεις στα ερωτήματά του από τους γονείς και όχι να αποφεύγουν να απαντήσουν ή να το παραπλανούν. Αν δεν το κάνουν εκείνοι, θα βρεθεί κάποιος άλλος τρόπος να μάθει το παιδί και σίγουρα θα είναι χειρότερος από αυτόν που προέρχεται από τους γονείς που το αγαπούν.

Οι ίδιοι οι γονείς πρέπει να σέβονται το σώμα του παιδιού και να αποφεύγουν την κακοποίησή του, μέσω της σωματικής τιμωρίας, που βλάπτει σοβαρά την αυτοεκτίμηση, εξαγριώνει και ταπεινώνει το παιδί.

Το σώμα του, πρέπει να μάθει, ότι είναι δικό του και ότι είναι προσωπικό του δικαίωμα να μην δέχεται αγκαλιές, χάδια ή φιλιά από οποιονδήποτε άλλο αν δεν το επιθυμεί. Επίσης, να έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό του και όταν αισθάνεται ότι κάτι το ενοχλεί, από οπουδήποτε κι αν προέρχεται, να μην το δέχεται και να ζητά βοήθεια από τους δικούς του, αν χρειαστεί.

Η σχέση με τους γονείς πρέπει να έχει ψυχική εγγύτητα ώστε να αισθάνεται το παιδί ότι μπορεί να πάει σ' εκείνους για να τους πει ό,τι το έχει ενοχλήσει, χωρίς να φοβάται ότι θα το κρίνουν, θα το μαλώσουν ή δεν θα το πιστέψουν.

Στις περισσότερες των περιπτώσεων σεξουαλικής παρενόχλησης ή κακοποίησης, αυτό που δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερο ψυχικό τραυματισμό που διαρκεί για πάντα, είναι η αδυναμία ή η άρνηση προστασίας από τους γονείς. Όταν οι γονείς αρνούνται (ο μηχανισμός της άρνησης είναι από τους πιο αρχαϊκούς μηχανισμούς ψυχικής άμυνας) να δουν την πραγματικότητα στερούν από το παιδί τους την προστασία τους. Το παιδί μένει απροστάτευτο, απομονώνεται και χάνει την εμπιστοσύνη του προς τους γονείς του (που αποτελούν τα πιο αγαπημένα και φερέγγυα πρόσωπα σ'αυτή την ηλικία).

Γενικά, τρεις θα έλεγα είναι οι βασικοί κανόνες που θα μπορούσε ο κάθε γονιός να περάσει στο παιδί του. Ο ένας είναι ότι δεν αυνανίζεται κανείς σε δημόσιο χώρο (στην ηλικία των τεσσάρων είναι πολύ συχνός ο αυνανισμός και το μικρό παιδί δεν γνωρίζει ότι η σεξουαλική έκφραση έχει χαρακτήρα ιδιωτικότητας-τουλάχιστον στη δική μας κοινωνία). Επίσης, ότι η σεξουαλική σχέση απαγορεύεται μεταξύ ενήλικα και παιδιού. Κι ο τρίτος κανόνας ότι αν κάτι το ενοχλήσει θα πρέπει να το πει αμέσως στους γονείς.

Η οργάνωση προστασίας των παιδιών "Χαμόγελο του παιδιού" είχε δημοσιεύσει κάποιες συμβουλές που πρέπει να πούμε στα παιδιά όταν κάποιος προσπαθήσει με τη βία να το πάρει.
Καθώς είναι συχνό το φαινόμενο ένα παιδί να κλαίει όταν βρίσκεται με τον ενήλικα, οι γονείς πρέπει να πουν στο παιδί ότι όταν κάποιος το αρπάξει με τη βία, εκείνο θα πρέπει να φωνάξει ότι αυτός/ή δεν είναι ο γονιός του, αλλά κάποιος ξένος. Επίσης, να φωνάξει στους περαστικούς να καλέσουν την αστυνομία.

Οι περισσότερες περιπτώσεις σεξουαλικής κακοποίησης γίνονται ωστόσο από οικεία πρόσωπα εμπιστοσύνης ή και εξάρτησης του παιδιού από αυτούς. Κι αυτό είναι κάτι που περιπλέκει περισσότερο τις συνέπειες. Δυσκολότερα το παιδί θα το πει στους γονείς, για να μην διαταραχθεί η οικογενειακή ισορροπία και ακόμη δυσκολότερα οι γονείς θα κάνουν αυτό που πρέπει για το καλό των παιδιών, για τον ίδιο λόγο.

Προσοχή χρειάζεται επίσης στη χρήση του διαδικτύου από τα παιδιά. Ειδικά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου κάποιος μπορεί να μπει με ψεύτικο προφίλ και στόχο την αποπλάνηση, πρέπει να απαγορεύονται στα παιδιά ως την εφηβεία. Και θα πρέπει οι γονείς να έχουν προετοιμάσει τα παιδιά στο να μην πέφτουν σε τέτοιες παγίδες, όπως με το να μην κάνουν φίλους αγνώστους, να μην μοιράζονται φωτογραφίες τους και να μην μπαίνουν σε ιδιωτική συζήτηση με αγνώστους. Σήμερα, που η ιδιωτικότητα έχει καταλυθεί, θα πρέπει και οι ίδιοι οι γονείς να είναι συνετοί με την έκθεση φωτογραφιών των παιδιών τους στο facebook και άλλα μέσα, όταν έχουν "φίλους" που δεν γνωρίζουν προσωπικά.

Το ποσοστό σεξουαλικής παρενόχλησης είναι εξαιρετικά υψηλό. Οχτώ στα δέκα κορίτσια αναφέρουν ότι έχουν παρενοχληθεί σεξουαλικά τουλάχιστον μία φορά κατά την παιδική ή εφηβική ηλικία από ενήλικες. Αλλά και τα ποσοστά των αγοριών δεν είναι εφησυχαστικά.

Το παιδί δεν διαθέτει ακόμη τα διανοητικά και γνωστικά εργαλεία για να μπορέσει να επεξεργαστεί την σεξουαλική παρενόχληση και κακοποίηση. Η σεξουαλική επίθεση (αλλά και η αποπλάνηση στην οποία δεν υπάρχει βία είναι επίσης μία μορφή επίθεσης ) το βυθίζει σε σύγχυση. Ο ερεθισμός των σεξουαλικών οργάνων συνοδεύεται από ευχαρίστηση, αλλά παράλληλα το παιδί αισθάνεται έντονη την ενόχληση και τη δυσφορία. Είναι έρμαιο στην εξουσία του ενήλικα, ένα εργαλείο-χωρίς πρόσωπο και συναισθήματα-ένα αντικείμενο ικανοποίησης.

Μελλοντικά, τέτοιου είδους γεγονότα μπορούν να επιφέρουν διαστρεβλώσεις στη σεξουαλικότητα, κατάθλιψη και αγχώδεις διαταραχές. Γιαυτό σε περίπτωση που κάτι τέτοιο συμβεί είναι απαραίτητη η άμεση ψυχολογική στήριξη και θεραπεία, τόσο του παιδιού όσο και του οικογενειακού περιβάλλοντος. Ποτέ δεν είναι βέβαια αργά για να απαλλαγεί κανείς από τις επιπτώσεις του τραύματος, αλλά γιατί να χάσει πολύτιμο χρόνο;

Η γονεϊκή εμπειρία...Ένα μάθημα ζωής

Μία κεντρικής σημασία στιγμή στη ζωή του κάθε ανθρώπου είναι η γέννηση του παιδιού του. Πρόκειται για μία στιγμή που αποτελεί ένα εφαλτήριο μιας μεγάλης περιπέτειας-που για τους περισσότερους συνδέεται με την ευτυχία αλλά για κάποιους μπορεί να βιωθεί πολύ αρνητικά.

Στο πώς θα βιωθεί ο γονεϊκός ρόλος συνηγορούν πολλοί παράγοντες.

Ίσως ο βασικότερος όλων έχει να κάνει από το πώς ο ίδιος ο ενήλικας βίωσε το γονεϊκό ρόλο του γονιού-που έχει το ίδιο φύλο με αυτόν, δηλ. το κορίτσι τη μητέρα του και το αγόρι τον πατέρα. Πρόκειται για μία παράδοση προτύπων συμπεριφοράς που περνάει από γενιά σε γενιά. Συνήθως αναπαράγεται ο ίδιος τρόπος ή, σε λιγότερες περιπτώσεις, ο ακριβώς αντίθετος. Για παράδειγμα, αν κάποιος έχει μεγαλώσει με πολύ αυταρχικό πατέρα ή θα γίνει αυταρχικός πατέρας ο ίδιος με το παιδί του, ή θα πάει στο άλλο άκρο-εξαιτίας τραυματισμών που έχει υποστεί ο ίδιος από την αυταρχική συμπεριφορά του δικού του πατέρα. Έτσι, στη δεύτερη περίπτωση εμφανίζεται ένας πατέρας (που διακατέχεται από την επιθυμία να είναι δημοκρατικός προς το παιδί) που δεν καταφέρνει να θέσει κανένα όριο στο παιδί του, δημιουργώντας του ανασφάλεια. Όσο πιο ψυχικά ώριμος είναι ο γονιός, τόσο θα μπορέσει να επιτύχει και διαφοροποιήσεις από αυτό που έχει μάθει, προς όφελος του παιδιού του και της σχέσης του μαζί του.

Ο παράγοντας που έχει να κάνει με την ψυχική ωρίμανση των γονιών είναι εξίσου σημαντικός, αφού ο ρόλος του γονιού χαρακτηρίζεται από αυξημένη ευθύνη. Πολλοί δεν καταφέρνουν να φτάσουν στην ψυχική ωρίμανση ούτε μέχρι το τέλος της ζωής. Η ψυχική ωρίμανση σχετίζεται με την ενηλικίωση. Έχει να κάνει με την απεξάρτηση από την πατρική οικογένεια, με την αυτονόμηση, με την εξατομίκευση. Δυστυχώς, υπάρχουν πολλοί ανώριμοι γονείς που ταλαιπωρούν τα παιδιά τους για πολλά χρόνια λιγότερο ή περισσότερο ακούσια και συνειδητά.

Ένας άλλος παράγοντας είναι το πώς έρχεται το παιδί στον κόσμο. Είναι αποτέλεσμα μίας κοινής επιθυμίας των γονιών, του ενός από τους δύο, ή μίας τυχαίας ερωτικής συνεύρεσης; Στην περίπτωση που η επιθυμία προϋπάρχει της εμφάνισης του παιδιού στην οικογένεια, τότε οι γονείς έχουν ήδη επεξεργαστεί τι σημαίνει να έχουν ένα παιδί, είναι προετοιμασμένοι να κάνουν τις όποιες αλλαγές χρειάζονται στη ζωή τους, έχουν φαντασιώσει το παιδί πριν αυτό εμφανιστεί. Πρόκειται για την περίπτωση που συνήθως η γέννηση του παιδιού συνδέεται με την ευτυχία των γονιών.

Άλλοι παράγοντες έχουν να κάνουν με την ποιότητα της σχέσης των γονιών, την εποχή που έρχεται το παιδί στην οικογένεια, με τις οικονομικές και εργασιακές συνθήκες των γονιών, με το αν έχουν τη δυνατότητα κάποιας εξωτερικής βοήθειας στο μεγάλωμα του.

Το να κάνει κάποιος παιδιά είναι μία πολύ απλή και ταυτόχρονα πολύ σύνθετη υπόθεση.

Δυστυχώς στην Ελλάδα δεν έχουμε δομές που να προετοιμάζουν το ζευγάρι για τον ερχομό του νέου μέλους της οικογένειας. Επίσης, δεν διαθέτουμε τελετουργία ενηλικίωσης όπως συμβαίνει σε όλες τις άλλες κοινωνίες-αλλά και στην αρχαία Ελλάδα, που θα μπορούσε να βοηθήσει στην ωρίμανση των υποψήφιων γονιών, αλλά και στην μετέπειτα αυτονόμηση των παιδιών.

Πολλά παιδιά προκύπτουν από την πίεση του περιβάλλοντος του ζευγαριού ή από πίεση άλλων παραγόντων, όπως πολύ συχνά είναι ο βιολογικός χρόνος της γυναικείας τεκνοποίησης που θέτει ένα ηλικιακό όριο. Σίγουρα δεν είναι θετική η έναρξη της ζωής ενός ανθρώπου όταν αυτή έχει προκύψει από οποιαδήποτε μορφή πίεσης και δεν αποτελεί μια συνειδητή επιλογή.

Η σχέση με το παιδί ξεκινά πρώτα από τη μητέρα, καθώς κυοφορώντας το αισθάνεται ήδη την ευθύνη να προσέχει το έμβρυο, ενώ καθώς μεγαλώνει το αισθάνεται στο σώμα της.
Ίσως η πιο σημαντική στιγμή είναι ο τοκετός και η πρώτη σωματική επαφή των δύο σωμάτων (μητέρας και βρέφους). Η φύση έχει προβλέψει ώστε ακόμη και διάφορες ορμόνες εμφανίζονται στην επαφή του νεογέννητου με τη μητέρα προκειμένου να ενισχυθεί ο δεσμός τους. Αυτό είναι απαραίτητο, σε αυτή τη φάση, αφού δεν θα μπορούσε να επιβιώσει το νεογέννητο χωρίς την φροντίδα του ενήλικα.

Ο πατέρας αναπτύσσει την σχέση με το παιδί μετά τη γέννησή του. Παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη ζωή του παιδιού και όσο μεγαλώνει το παιδί τόσο σημαντικότερος γίνεται ο ρόλος του στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού.

Η ζωή της οικογένειας αλλάζει κάθε φορά που έρχεται ή φεύγει ένα μέλος. Κάθε τέτοια στιγμή σηματοδοτεί την αλλαγή της ως τότε ισορροπίας και δυναμικής της οικογένειας. Χρειάζεται πάντα λίγος χρόνος ώστε να μπορέσει να εγκατασταθεί η νέα ισορροπία με τον καινούριο αριθμό μελών που την απαρτίζουν και τους ρόλους που αναλαμβάνει ο καθένας.

Σε κάθε περίπτωση, η ζωή των γονιών αλλάζει. Η αλλαγή έχει να κάνει με την αυξημένη ευθύνη που έχει ο γονεϊκός ρόλος αλλά και με την εξουσία που διαθέτει. Μία εξουσία που είναι φυσική καθώς είναι αυτός που αποφασίζει για τη ζωή του μικρού παιδιού, θέτει τους κανόνες, παρέχει προστασία.

Το μεγάλωμα ενός παιδιού είναι από τις σημαντικότερες εμπειρίες ζωής. Ένα πραγματικό μάθημα που δεν δίνεται μόνο από το γονιό προς το παιδί, αλλά κυρίως, από το παιδί προς τον γονιό. Ο άνθρωπος κατά την ανατροφή του παιδιού του και το μεγάλωμά του έρχεται σε επαφή με το θαύμα της ζωής και της εξέλιξής.

Η ύπαρξη ενός μικρού παιδιού στο σπίτι ανασύρει μνήμες και αισθήσεις ξεχασμένες. Ο γονιός πολύ συχνά αισθάνεται αδύναμος να αποφασίσει τι είναι το σωστότερο για το παιδί κι είναι φυσικό να νοιώθει έτσι κατά καιρούς αφού πρόκειται για μία νέα εμπειρία.

Θα έχετε παρατηρήσει με πόσο διαφορετικό τρόπο μεγαλώνουν δύο αδέρφια διαφορετικής ηλικίας. Συνήθως στο πρώτο παιδί υπάρχει περισσότερο άγχος από τους γονείς για το μεγάλωμά του, καθώς δεν έχουν ξαναβιώσει παρόμοια κατάσταση. Εκτός από την περίπτωση που οι ίδιοι οι γονείς ήταν στην πατρική οικογένεια πρωτότοκοι και είχαν την εμπειρία από μικρότερα αδέρφια με μεγάλη διαφορά ηλικίας. Αυτοί είναι περισσότερο εξοικιωμένοι και λιγότερο αγχωμένοι για το αν πράττουν σωστά ή λάθος κι αν ένα συνάχι του παιδιού πρέπει να αξιολογηθεί ως κάτι σοβαρό ή όχι ώστε να το πάνε στο γιατρό.

Το σίγουρο είναι ότι κάθε γονιός εξασκείται στην υπομονή όταν έχει παιδιά. Καθώς τα παιδιά είναι γεμάτα ενέργεια και ακούραστα κατά τη διάρκεια της ημέρας, είναι εξαιρετικά δύσκολο για έναν ενήλικα να μπορεί να ακολουθήσει αυτούς τους ρυθμούς. Τα όρια είναι απαραίτητα τόσο για την ομαλή λειτουργία της οικογενειακής ζωής, αλλά και για τον ψυχισμό του μικρού παιδιού προκειμένου να αισθάνεται ασφαλές.
Πώς όμως τίθενται τα όρια; Αυτό είναι ένα από τα βασικά προβλήματα που έχει να επιλύσει ο γονιός. Η σωματική τιμωρία βλάπτει ναρκισσιστικά το παιδί και σπάνια φέρει τα αναμενόμενα αποτελέσματα, ιδιαίτερα όσο μεγαλώνει. Όλο και περισσότερο φαίνεται ότι η λογική της επιβράβευσης κερδίζει έδαφος ως προς την αποτελεσματικότητά της στην εγκαθίδρυση των ορίων. Σιγά σιγά οι κανόνες ενδοβάλλονται και η ζωή γίνεται ευκολότερη.

Το πρότυπο των γονιών είναι το σημαντικότερο που έχουν τα παιδιά, τουλάχιστον ως την εφηβεία. Έτσι, ο γονιός έρχεται πάντα σε μία διαρκή αναζήτηση του πώς ο ίδιος γίνεται αντιληπτός στο παιδί του κι έτσι η ύπαρξη του παιδιού γίνεται και μοχλός αυτοσυνείδησης.

Δεν υπάρχει αλάθητος γονιός, οπότε καλό είναι να περιορίζονται οι ενοχές για πράγματα που δεν έχουν συμβεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο για το παιδί. Θα έλεγα ότι όλοι μας έχουμε κάποιας μορφής ψυχικού τραυματισμού από τους γονείς μας, όσο καλοί και να ήταν.

Ακόμη και ο πολύ καλός γονιός αποτελεί δυσκολία για το παιδί. Δυσκολία στο να τον αποχωριστεί, όταν έρθει η ώρα που θα πρέπει να ανοίξει τα φτερά του. Έτσι, αξίζει να θυμηθούμε τι έλεγε o Winnicott για τη μητέρα. Ότι αυτή θα πρέπει να είναι αρκετά καλή και όχι άριστη, ώστε να έχει ένα κίνητρο το παιδί να φύγει και να αυτονομηθεί.

Με τη γέννηση ενός παιδιού, ο γονιός επαναδιαπραγματεύεται τη δική του σχέση με τον γονιό του. Αν αυτή ήταν κακή, του δίνεται η δυνατότητα να την βελτιώσει μέσα από τη σχέση του με το παιδί του, να την αναστοχαστεί και να την κατανοήσει καλύτερα.

Σε κάθε αναπτυξιακό στάδιο το παιδί χρειάζεται με διαφορετικό τρόπο τους γονείς του.

Έτσι από 0-3 μηνών η μητέρα πρέπει να είναι συνεχώς παρούσα σε κάθε αίτημα-κλάμα του βρέφους βάζοντας τις βάσεις της εμπιστοσύνης και της επικοινωνίας. Ταυτόχρονα ο πατέρας πρέπει να αντιμετωπίσει αυτή την συμβιωτική σχέση της συντρόφου του με το παιδί και να μην αισθάνεται ανταγωνιστικά. Σταδιακά επέρχεται η αποκόλληση του παιδιού από τη μητέρα και ενδυναμώνεται ο ρόλος του πατέρα.

Από τη στιγμή που το παιδί αρχίζει να μπουσουλάει αρχίζει να εξερευνά το περιβάλλον του. Εφόσον έχει πάει καλά το προηγούμενο στάδιο αισθάνεται ασφαλές να απομακρυνθεί από τη μητέρα και να πάει στην άλλη άκρη του δωματίου ή και σε άλλο δωμάτιο προκειμένου να ανακαλύψει τι γίνεται εκεί. Παρόλο που η ανησυχία του γονιού αυξάνεται γιατί είναι συχνά τα μικροατυχήματα θα ωφελήσει το παιδί του αν το αφήσει ελεύθερο να εξερευνήσει, υπό την εποπτεία του κι όχι να το περιορίσει στο πάρκο του.

Το κόψιμο της πάνας χρειάζεται προσοχή γιατί σχετίζεται με ακόμη μία έκφανση αυτονομίας του παιδιού. Τα κακά είναι δικά του και τα κάνει ό,τι θέλει...Έτσι σκέφτεται το μικρό παιδί. Ο έλεγχος των σφιγκτήρων αυξάνει πολύ την αυτοπεποίθηση του παιδιού που αισθάνεται δυνατότερο. Εμφανίζεται το «όχι» προς τους γονείς. Ένας ομαλός τρόπος εγκατάλειψης της πάνας (ανάμεσα στα 2 και 3 έτη) είναι μέσω της ταύτισης με τον ενήλικα και να συνδεθεί η πράξη της χρήσης της τουαλέτας με το μεγάλωμα του.

Κατά τη νηπιακή ηλικία το παιδί χρειάζεται να αισθάνεται την αγάπη του περιβάλλοντος. Η αγάπη δεν σημαίνει απαραίτητα συνεχή χαϊδολογήματα, αλλά η τρυφερότητα πρέπει να συνδέεται και με το ειλικρινές ενδιαφέρον προς αυτό, με το βίωμα ότι ο γονιός το αποδέχεται και το αγαπάει.

Κατά τη διάρκεια της σχολικής ζωής το παιδί χρειάζεται ένα ήρεμο και οριοθετημένο περιβάλλον προκειμένου να αναπτύξει την εργατικότητα που χρειάζεται για το σχολείο, τη συγκέντρωση, τη συνεργασία με τα άλλα παιδιά και την κοινωνικότητά του.

Στην εφηβεία αυτό που χρειάζεται περισσότερο ο/η έφηβος είναι η κατανόηση. Κατανόηση για όλη την έκρηξη που προκαλεί η ορμονική ανάπτυξη στο παιδί και οι αυξημένες απαιτήσεις του σχολείου, της κοινωνικότητας και της έναρξης της σεξουαλικότητας του. Εκεί ο γονιός πρέπει να αποδεχτεί την αποκαθήλωσή του από το θρόνο που ήταν τοποθετημένος από το παιδί του όσο αυτό ήταν μικρό, την αμφισβήτισή του και την σταδιακή απομάκρυνση του παιδιού από την οικογένεια για να βρει σύντροφο και φίλους.

Ο νέος θα περάσει ευκολότερα στην ενηλικίωση όταν ο γονιός αναγνωρίζει το μεγάλωμά του και του επιτρέπει να πάρει τη ζωή στα χέρια του. Αυτό βέβαια είναι μία διαδικασία που ξεκινά ήδη από τη γέννηση και πρέπει να οδηγεί σε μία σταδιακή αυτονόμηση του παιδιού.

Όπως βλέπετε είναι μεγάλο μάθημα ζωής η γέννηση ενός παιδιού και το μεγάλωμά του. Ένα υπέροχο μάθημα ζωής που αλλάζει τη ζωή του γονιού. Αυτή η αλλαγή γίνεται περισσότερο αποδεκτή όταν είναι έτοιμος και επιθυμεί το γονεϊκό ρόλο. Είναι μεγάλη η χαρά που τον περιμένει, αλλά και η ευθύνη. Τα παιδιά διδάσκουν τους γονείς μέσα από την ύπαρξή τους. Αν ο γονιός είναι ανοιχτός, τότε τον περιμένουν πολλές εκπλήξεις. Τώρα για το αν θα είναι καλές ή κακές αυτές οι εκπλήξεις, αυτό έχει να κάνει με τη σχέση που οικοδομεί με το παιδί του.

Γονεϊκή Aποδοχή: Μία βασική προϋπόθεση της αγάπης

"Τα παιδιά σας δεν είναι παιδιά σας, είναι οι γιοι και οι κόρες της λαχτάρας της Ζωής για τον εαυτό της. Δημιουργούνται μέσω, αλλά όχι από εσάς. Κι αν βρίσκονται μαζί σας δεν ανήκουν ωστόσο σε σας. Ίσως τους δίνετε την αγάπη σας, αλλά όχι τις σκέψεις σας, Γιατί αυτά έχουν τις δικές τους σκέψεις. Μπορεί να στεγάζετε τα σώματά τους, αλλά όχι τις ψυχές τους, γιατί οι ψυχές τους κατοικούν στο σπίτι του αύριο, που εσείς δεν μπορείτε να επισκεφθείτε, ούτε ακόμη στα όνειρά σας. Ίσως να παλεύετε να τους μοιάζετε, αλλά μην αναζητήσετε να τα κάνετε να σας μοιάσουν. Γιατί η ζωή δεν πάει προς τα πίσω, ούτε χρονοτριβεί με το χθες."

Χαλίλ Γκιμπράν «Ο προφήτης»

Ήφαιστος: παιδί μη αποδεκτό της Ήρας, που τον πέταξε στη θάλασσα. Τον βρήκαν η Ευρυνόμη και η Θέτις και τον ανέθρεψαν κρυφά σε ένα σπήλαιο. Ένας από τους δημιουργικότερους θεούς...

Η αποδοχή είναι ένας από τους τρεις βασικότερους πυλώνες της αγάπης. Όταν δεν μας αποδέχονται στην ολότητά μας, όταν εμείς δεν αποδεχόμαστε τον άλλο όπως είναι, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για αγάπη.

Δυστυχώς, αν και θεωρείται δεδομένη η αγάπη των γονιών προς τα παιδιά, και το αντίστροφο δεν είναι πάντα αληθές. Αγαπάμε όπως έχουμε μάθει να αγαπιόμαστε. Κι αν αυτός ο τρόπος ήταν ελειμματικός, ή στρεβλώθηκε, το ίδιο θα αναπαράγουμε.

Η έλλειψη αποδοχής του παιδιού από τον γονιό, φαίνεται να είναι , βάση της κλινικής μου εμπειρίας, η πιο σημαντική αιτία ενδογενούς κατάθλιψης στην ενήλικη ζωή. Μοιάζει σαν ένα κομμάτι του εαυτού να ταυτίζεται με τον απορριπτικό γονιό και να λειτουργεί πάντα εις βάρος της ζωής. Από την άλλη, φαίνεται τα παιδιά που δεν έγιναν αποδεκτά κατά την παιδική ηλικία να επιλέγουν συντρόφους αργότερα οι οποίοι τους απορρίπτουν ή δεν τους δέχονται όπως πραγματικά είναι.

Συνέπεια της μη αποδοχής είναι συνήθως η συμμόρφωση και ο αυτοευνουχισμός-δηλαδή το «κόψιμο» μέσω του μηχανισμού της μόνωσης, των στοιχείων που δεν γίνονται αποδεκτά, με αποτέλεσμα την εγκατάσταση της δυσφορίας, της οποίας σπάνια γίνονται αντιληπτά τα αίτια, και της στενο-χώριας. Η δυσφορία εκφράζεται ήδη από την παιδική ηλικία με διάφορους τρόπους-πχ. Πρόκληση, γκρίνια, κακοτροπία και κορυφώνεται στην εφηβεία με μεγαλύτερη ένταση. Το αίσθημα του πνιξίματος και της πίεσης μπορούν επίσης να οδηγήσουν και στην ανάπτυξη ψυχοσωματικών εκδηλώσεων, αφού το παιδί δεν έχει τα λεκτικά εργαλεία ακόμη για να μπορέσει να επεξεργαστεί επαρκώς αυτά τα συναισθήματα, τα οποία ήρθαν από την οικογένεια για να εγκατασταθούν για πάντα, αν δεν καταφέρει να τα συνειδητοποιήσει και να τα επεξεργαστεί ως ενήλικας.

Μια σχέση αγάπης είναι σαν ένα ευρύχωρο σπίτι, μέσα στο οποίο μπορεί κάποιος να αισθάνεται άνετα αφού είναι ο εαυτός του, τον αποδέχονται, τον κατανοούν, τον εμπιστεύονται και τον σέβονται ως πολύτιμη ύπαρξη.

Πόσες φορές έχουμε ακούσει ότι ο σύντροφος δεν είναι όπως θα θέλαμε αλλά «μπορεί να αλλάξει με τον καιρό». Τι σημαίνει αυτό αν όχι την επιθυμία, να πετσοκόψει στοιχεία της ταυτότητάς του και να αποκτήσει νέα, αυτά που επιθυμούμε; Φυσικά το ιδανικό δεν υπάρχει στην πράξη παρά μόνο ως ιδέα. Γι αυτό και δεν υπάρχουν ιδανικά παιδιά, ούτε ιδανικοί άλλοι, παρά μόνο στη σφαίρα του φαντασιακού και του παραμυθιού.

Παλιά θεωρούσαν ότι το παιδί είναι μία λευκή σελίδα, tabula rasa, ένα ζυμάρι που πλάθεται και που δεν φέρει τίποτε το ατομικό. Ο Ρουσσό με το έργο του «Αιμίλιος» το 1762, προκάλεσε επανάσταση ανατρέποντας τις παλαιότερες ιδέες. Το παιδί δεν είναι ένας μικρός ενήλικας. Έχει δικές του ανάγκες σύμφωνα με το αναπτυξιακό του στάδιο, τη γονιδιακή ταυτότητα, τον προσωπικό ρυθμό και την προσωπικότητά του.

Η προσδοκία του γονιού εμφανίζεται πριν τη γέννηση του παιδιού. Τότε που το φαντασιώνει και το περιεχόμενο αυτής της φαντασίωσης εμπλέκεται στην παιδαγωγική που θα ακολουθήσει αργότερα. Φυσικά, δεν είναι επιβλαβές να φαντασιώνει κανείς το αγέννητο παιδί του, αλλά και ούτε αποφεύγεται. Από την άλλη, είναι πολύ θετική η φαντασίωση ενός καλού μέλλοντος για το παιδί.

Η επιθυμία του γονιού ιδιαίτερα από τα μικρά παιδιά γίνεται αντιληπτή ακόμη και χωρίς να ειπωθεί. Ήδη από την βρεφική ηλικία τα βρέφη αντιλαμβάνονται τις διαθέσεις των γονιών, ιδιαίτερα της μητέρας. Και ως την εφηβεία, τα παιδιά προσπαθούν να ικανοποιούν αυτές τις επιθυμίες.

Η αντίληψη της διαφορετικότητας του παιδιού, ως αυτόνομου ατόμου με τα δικά του χαρακτηριστικά, είναι δύκολη και προαπαιτεί την ψυχική ωριμότητα του γονιού.

Η μη αποδοχή κλιμακώνεται από την ολοκληρωτική απόρριψη, μέσω της γονεϊκής εγκατάλειψης, ως την άρνηση και μη αποδοχή μέρους του παιδιού. Τέτοια είναι η μη αποδοχή επιλογών του παιδιού τους, όπως ,του συντρόφου, του επαγγέλματος, του τρόπου ζωής, του θρησκεύματος και των πολιτικών πεποιθήσεων, αλλά και στοιχείων της προσωπικότητας. Οι γονείς αυτοί συνήθως παρεμβαίνουν κριτικά απέναντι στους φίλους που επιλέγει το παιδί, την επαγγελματική του επιλογή. Συνήθως, του επιβάλλουν, περισσότερο ή λιγότερο συνειδητά, να ακολουθήσει δρόμους που δεν ακολούθησαν εκείνοι γιατί κάποιος άλλος, ή η ζωή δεν τους το επέτρεψε. Βλέπουν το παιδί σαν προέκταση του εαυτού τους και ζουν μέσα από τη ζωή του. Δεν διακρίνουν την επιθυμία του, ή την αρνούνται.

Πολλές φορές το παιδί έρχεται στη ζωή πρόωρα και σε κακή εποχή για τους γονείς. Μπορεί να το θέλει μόνο ο ένας από τους δυο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η μη αποδοχή ξεκινά ήδη από τη σύλληψη. Συνήθως οι άνθρωποι αυτοί που έχουν τέτοια προϊστορία αισθάνονται ότι δεν θα έπρεπε να υπάρχουν, ή ότι η ζωή τους είναι ένα λάθος. Δυσβάσταχτες σκέψεις!

Η ενηλικίωση αυτού του παιδιού θα αργήσει πολύ να έρθει.Γιατί, σε σχέση με ένα άλλο παιδί που το αποδέχονται, θα πρέπει να σπαταλήσει πολύτιμο χρόνο για να καταλάβει ότι έχει δικαίωμα να αισθάνεται και να επιθυμεί διαφορετικά από τους γονείς του. Θα προσπαθήσει πολλά χρόνια να τους πείσει να αποδεχθούν την ταυτότητά του, στην ουσία ζητώντας την αγάπη τους. Μερικές φορές αυτές οι προσπάθειες δεν σταματούν ποτέ, ως το θάνατο του γονέα.

Οι γονείς από την άλλη, αποδέχονται ευκολότερα ό,τι θεωρούν ως θετικές πλευρές του παιδιού τους και δυσκολότερα τις άλλες, ή τις μειονεξίες του.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ζευγάρι επιστημόνων με παιδί 10 χρονών με δυσλεξία, που προτιμούν να τον αποκαλούν «τεμπέλη» πλήττοντας την αυτοεκτίμηση και το ναρκισσισμό του, παρά να δεχθούν ότι το παιδί τους έχει μία νοητική ιδιαιτερότητα και χρήζει ιδιαίτερης αντιμετώπισης και λογοθεραπείας.

Ένα άλλο παράδειγμα είναι η διαγενεολογική συνέχεια του επαγγέλματος, που συνήθως είναι κερδοφόρο. Βλέπουμε λοιπόν συχνά γιατρούς ή δικηγόρους πολλών γενεών να κρατούν το ίδιο γραφείο για αιώνες. Το παιδί που θα σπάσει αυτή την αλυσίδα για να ακολουθήσει το δικό του δρόμο δεν μπορεί παρά να διακατέχεται από (το παράδοξο) αίσθημα ενοχής και προδοσίας απέναντι στη γενιά του. Μόνο αν οι γονείς το αγαπούν πραγματικά μπορούν να το βοηθήσουν να βρει τον δρόμο του-ο οποίος μπορεί ακόμη και να είναι και η συνέχεια της αλυσίδας, αλλά αυτό θα πρέπει να έχει προκύψει από την καθαρή επιθυμία του ίδιου.

Αποδοχή σημαίνει επίσης και την ικανότητα αντίληψης της ιδιαίτερης αναπτυξιακής φάσης του παιδιού. Αυτό σημαίνει, ότι είναι θετικό να του δίνουμε ερεθίσματα, αλλά να μην το πιέζουμε « να φορέσει μεγαλύτερα παπούτσια» από την ηλικία του, δηλαδή να έχει επιτεύγματα μεγαλύτερης ηλικίας. Από την άλλη, μία καθυστέρηση σε έναν αναπτυξιακό τομέα,συνήθως σημαίνει ότι έχει άλλους ρυθμούς, και αν κάπου καθυστερεί σε κάτι άλλο θα υπερτερεί.

Ακόμη και στην περίπτωση σημαντικής νοητικής καθυστέρησης, η καθαρή αντίληψη και αποδοχή του γεγονότος από τον γονιό μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην εξέλιξη του παιδιού.

Παιδιά που έχουν γίνει αποδεκτά από τους γονείς θα έχουν ευτυχισμένες σχέσεις και θα ξέρουν να αγαπούν, αλλά και να αγαπιούνται.