Συμπεριφορές γονέων που βοηθούν ή παρεμποδίζουν την ανάπτυξη των εφήβων

(Από την ομιλία μου στα εκπαιδευτήρια Κωστέα-Γείτονα σε γονείς, στην ημερίδα που διοργάνωσε ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων του σχολείου το Σάββατο 1 Απριλίου 2017).

 

Έργο της Κάτιας Βαρβάκη

Το παιδί μεγαλώνει. Αλλάζει. Αρχίζουν και φαίνονται τα φτερά του και ετοιμάζεται για την μεγάλη πτήση! Τι νοιώθουμε γιαυτό; Τι κάνουμε για να το βοηθήσουμε;

Θα λέγαμε ότι για κάθε ηλικία στην ζωή των παιδιών απαιτείται μία συγκεκριμένη στάση από τους γονείς. Μία στάση που φαίνεται να αποτελεί κλειδί στην σχέση με το παιδί. Στην εφηβεία αυτό που απαιτείται λοιπόν πρωτίστως είναι η κατανόηση.

Τι σημαίνει κατανόηση…

Κατανόηση σημαίνει ότι ο γονιός αντιλαμβάνεται την δυσκολία του εφήβου να υπάρχει σε αυτή την αναπτυξιακή φάση. Το σώμα αλλάζει, η ταυτότητα δομείται, η σεξουαλικότητα αρχίζει, η ανάγκη για αυτονόμηση και για έξοδο προς τον έξω κόσμο εμφανίζεται. Ταυτόχρονα ο έφηβος είναι ένας σκληρά εργαζόμενος. Οι σχολικές απαιτήσεις, αλλά και οι κοινωνικές απαιτήσεις του περιβάλλοντος είναι τεράστιες.

Έχω πει πολλές φορές ότι σήμερα, στην Ελλάδα, δεν υπάρχουν πια οργανωμένες διαβατήριες τελετές για να βοηθηθούν οι έφηβοι να περάσουν αυτό το δύσκολο στάδιο.

Σε αυτό το σημείο, τόσο οι κοινωνίες όσο και τα ίδια τα παιδιά βρίσκουν υποκατάστατα. Ένα τέτοιο υποκατάστατο περάσματος από την εφηβεία προς την ενηλικίωση είναι οι πανελλήνιες εξετάσεις αλλά και η προετοιμασία προς αυτές. Ωστόσο, οι φοιτητές συνήθως διατηρούν την σχέση οικονομικής εξάρτησης από το σπίτι τους, δεν είναι ακόμη σε θέση να σταθούν στα δικά τους πόδια, οπότε πρόκειται για μία κατάσταση που μάλλον προεκτείνει την εφηβεία παρά βοηθά στο πέρασμα προς την ωριμότητα.

Το σώμα του εφήβου αλλάζει με τρόπο δραματικό και μερικές φορές αφόρητο. Οι ορμές που εμφανίζονται στην εφηβεία, η ορμονική αφύπνιση είναι πρωτόγνωρη, έντονη και εξαιρετικά ανησυχητική για τον έφηβο αλλά ενίοτε και για τους γονείς του.

Η κατανόηση λοιπόν έρχεται να προσφέρει ένα ασφαλές πλαίσιο στον έφηβο ο οποίος πραγματικά βρίσκεται σε μία υπερχείλιση αλλά και σε μία ασάφεια ως προς το ποιος είναι.

Οποιαδήποτε αλλαγή σε επίπεδο σωματικό, είτε είναι κάτι φυσικό, όπως το μεγάλωμα, η εγκυμοσύνη κλπ είτε προέρχεται από μία ασθένεια, ένα ατύχημα, μία πλαστική εγχείρηση επιφέρει μεγάλες επιδράσεις στον ψυχισμό.

Για τον λόγο αυτό είναι κατά την γνώμη μου πολύ σημαντικό να καταλάβει πρώτα ο γονιός τι σημαίνει εφηβεία (αν και ο ίδιος έχει ήδη το βίωμα από την δική του εφηβεία-αλλά το θέμα είναι πώς την βίωσε κι αν την έχει ξεπεράσει…) προκειμένου να είναι σε θέση να προσφέρει αυτό το πλαίσιο υποστήριξης στο παιδί του.

Προσδοκίες γονιών

Κάθε γονιός έχει ένα όνειρο για το παιδί του. Ένα προγραμματισμένο σενάριο το οποίο επιθυμεί να ενεργοποιήσει το παιδί του, κρίνοντας πως αυτό είναι το καλύτερο.

Αν σας ρωτήσω να απαντήσετε με μία λέξη τι επιθυμείτε για το παιδί σας τι θα ήταν αυτό;

Ο έφηβος έχει δύο δρόμους πια. Είτε να ακολουθήσει συμμορφούμενος το γονικό σχέδιο, ή να αντιδράσει σε αυτό.

Ο έφηβος δεν έχει ακόμη δική του φωνή, γιατί δεν έχει ακόμη ολοκληρωμένη ταυτότητα. Θα μου πείτε κλείνει ποτέ η ταυτότητα; Όχι, είναι διαρκώς σε μία κίνηση. Ωστόσο η βάση του ποιος είμαι, τι αρχές έχω, τι πιστεύω κλπ βρίσκεται στην εφηβεία. Εδώ οι απόψεις του εφήβου μπορεί να διαφέρουν πολύ από αυτές του γονιού. Και το ζήτημα είναι τι κάνει κανείς με την διαφωνία. Ας μην αναφερθούμε σε διαφορετικούς τύπους γονέων αλλά ας επικεντρωθούμε στο ότι ο γονιός πρέπει να αποδεχτεί την διαφορετικότητα του παιδιού του, αν το αγαπάει πραγματικά. Γιατί δεν είναι σίγουρο ότι όλοι οι γονείς αγαπούμε τα παιδιά μας. Αυτό που σίγουρα κάνουμε είναι ότι λειτουργούμε με βάση το τι μάθαμε από τους δικούς μας γονείς. Κάνουμε το ίδιο που έκαναν κι αυτοί ή το αντίθετο (εδώ εξαιρούνται όσοι αποφάσισαν να σπάσουν μία δυσλειτουργική αλυσίδα κάνοντας ψυχοθεραπεία).

Αποδοχή της ετερότητας

Μέχρι τώρα λίγο πολύ τα παιδιά ήταν του χεριού μας. Αυτό είναι και το δράμα αλλά ταυτόχρονα και το δώρο της παιδικής ηλικίας. Δράμα αν το οικογενειακό περιβάλλον είναι δυσλειτουργικό για το παιδί και δώρο αν το παιδί μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον καλό για την ανάπτυξη του και βιώνει αυτό που όλοι χάνουμε αργότερα, την ανεμελιά.

Μεγαλώνοντας το παιδί και καθώς βρίσκεται στην εφηβεία, όπως είπαμε διαμορφώνει ταυτότητα. Σμιλεύεται όλο και περισσότερο η ταυτότητά του. Ιδανικά λοιπόν πάντα μιλώντας, ο γονιός πρέπει να αποδεχθεί πλήρως την προσωπικότητα του παιδιού. Αγάπη σημαίνει ανάμεσα σε άλλα και αποδοχή.

Αποδοχή της προσωπικότητας δεν σημαίνει και αποδοχή όλων των πράξεων

Σε αυτό το σημείο πολλοί γονείς μπερδεύονται. Όμως πολύ ξεκάθαρα αποδοχή της προσωπικότητας του παιδιού δεν σημαίνει και αποδοχή όλων των πράξεων που κάνει. Αν κάνει πράγματα που δεν είναι ωφέλιμα για τον εαυτό του ή θέτει σε κίνδυνο άλλους, τότε είναι φυσικό να μην γίνονται αποδεκτά από τους γονείς.

Οι περισσότεροι έφηβοι από τα 11-12 αρχίζουν να μιλούν άσχημα δοκιμάζοντας και τα όρια των γονιών. Πρέπει να γίνει σαφές ότι αν κάποιος έχει νεύρα δεν έχει δικαίωμα να είναι επιθετικός. Έτσι, 

αποδεχόμαστε την προσωπικότητα αλλά όχι και κάποιες πράξεις που εκφράζουν μη σεβασμό προς τον εαυτό του ή προς το περιβάλλον του.

O γονιός πρέπει να έχει κύρος

Τι σημαίνει αυτό… Το κύρος του γονιού δεν σημαίνει ότι πρέπει να έχει απόσταση από το παιδί του ή να επιτείνει την εξουσία του προς το παιδί του.

Το κύρος του γονιού σημαίνει ότι ο ίδιος σέβεται τον εαυτό του και δεν κάνει πράξεις που θέτουν σε κίνδυνο την αξιοπρέπεια του στα μάτια του εφήβου. Τέτοιες για παράδειγμα μπορεί να είναι πράξεις παρακολούθησης των εφήβων, αλλά και θέματα που έχουν να κάνουν με άλλες συμπεριφορές του γονιού, συμπεριφορές που αποτρέπουν τον έφηβο να ζητήσει βοήθεια αν την χρειάζεται, ή να νοιώσει ότι μπορεί να στηριχθεί στον γονιό του.

Ο έφηβος μας χρειάζεται ακόμη!

Καθώς αυξάνονται οι ικανότητες των παιδιών καθώς μεγαλώνουν, τα εμπιστευόμαστε όλο και περισσότερο και αυτό είναι πολύ όμορφο και χρήσιμο και για την αυτονόμησή τους. Ωστόσο, τα παιδιά ακόμη μας χρειάζονται κι όχι μόνο για να τα στηρίζουμε οικονομικά. Χρειάζονται την παρουσία μας  (η οποία μπορεί να είναι μία ώρα την ημέρα, αν εργαζόμαστε,  αλλά να είναι ουσιαστική κι όχι μόνο διακπεραιωτική). Χρειάζονται το ενδιαφέρον μας και την καθοδήγησή μας, όχι με τρόπο επιβλητικό αλλά προτεινόμενο.

Άλλο αυστηρότητα κι άλλο αυταρχισμός.

Η αυστηρότητα σημαίνει καλή τήρηση των ορίων, συνέπεια και επιφέρει εμπιστοσύνη ανάμεσα στους ανθρώπους. Αντίθετα, ο αυταρχισμός φέρει αντίδραση και αγριεύει τους εφήβους κι όχι μόνο!

Δεν μπαίνουμε σε παιχνίδια δύναμης και ανταγωνισμού με τον έφηβο. 

Ο έφηβος όπως είπαμε ήδη προσπαθεί να βρει το ποιος είναι. Δομεί την ταυτότητα του. Για να το καταφέρει αυτό, μέσα στις στρατηγικές της αυτονόμησής του είναι η μετακίνησή του από την συμμόρφωση στην αντίδραση. Αυτό είναι το πρώτο βήμα που θα τον βοηθήσει να βρει την δική του φωνή αν δεν εγκλωβιστεί σε αυτό το σχήμα από λάθη του περιβάλλοντος. Το βασικότερο λάθος είναι να κοντραριστεί ο έφηβος.  Δεν πρέπει να παίξουμε το παιχνίδι δύναμης που μας προτείνει. Δυνατός δεν είναι αυτός που τσιμπά και αντιδρά με τον ίδιο τρόπο που ο άλλος του προτείνει, αλλά απαντά με νηφαλιότητα. Τα παιχνίδια δύναμης, ιδιαίτερα μεταξύ του εφήβου και του γονιού του ίδιου φύλου με αυτόν είναι δυστυχώς αρκετά συχνά και έχουν να κάνουν με πολλές αιτίες ανάλογα με την προσωπική ιστορία του γονιού. Πολλές είναι οι βλαβερές συνέπειες μίας τέτοιας στάσης του γονιού, ο οποίος ανάμεσα σε άλλα χάνει και το κύρος του στα μάτια του παιδιού του.

Ο έφηβος συχνά προκαλεί

Η πρόκληση έρχεται με διάφορους τρόπους, εμφάνιση, γλώσσα, αργκό, τατουάζ και τρύπημα του δέρματος (piercing) κ.ά.

Τι κάνουμε….

Πρόκειται για έναν τρόπο επικοινωνίας του εφήβου να τραβήξει την προσοχή του γονιού και του λέει κάτι μέσα από μία δράση, μέσα από την εκδραμάτιση-όπως λέμε και οι ψυχολόγοι.

Είναι μία ευκαιρία να επικοινωνήσουμε. Πρέπει να καταλάβουμε τι μας λέει χωρίς να μιλάει. Μήπως παραείμαστε απορροφημένοι με την δουλειά και αισθάνεται παραμελημένος; Μήπως παραασχολούμαστε με τους τσακωμούς με τον/την σύντροφο και κραυγάζει μέσα από την συμπεριφορά του να αλλάξουμε κάτι;

Και δω είναι πολλοί οι λόγοι. Πρέπει να είμαστε όμως όλοι οι γονείς σε εγρήγορση όταν δούμε τέτοιες συμπεριφορές και να ζητήσουμε βοήθεια από ειδικούς, γιατί όσο δεν αντιμετωπίζεται και δεν καταλαβαίνουμε το νόημα τέτοιων ομιλούντων με αυτόν τον τρόπο πράξεων, τόσο αυτές θα γίνονται όλο και πιο μεγάλες, θεαματικές ώσπου ο γονιός να πάρει το μήνυμα ότι ο έφηβος κάτι του ζητάει.

Δεν κρίνουμε τους φίλους του και τους συντρόφους του

Λέμε την γνώμη μας μόνο αν μας ζητηθεί. Αν δεν εγκρίνουμε την παρέα του παιδιού μας είναι μία μορφή απόρριψης του ίδιου του παιδιού μας. Αν δούμε ότι η παρέα του είναι επικίνδυνη (ναρκωτικά, παραβατικότητα κλπ) δεν πρέπει να δώσουμε την ευθύνη έξω, αλλά να δούμε τι συμβαίνει με το δικό μας το παιδί που ελκύεται από μία τέτοια παρέα και να ζητήσουμε άμεσα βοήθεια από ειδικό. Γενικά να θυμάστε ότι όμοιος ομοίω ζευγαρώνει. Το να πει κάποιος γονιός ότι παρασύρεται το παιδί του, κάνει κακό καθώς μειώνει την αυτοεκτίμηση του παιδιού του θεωρώντας το ανεύθυνο και ανόητο.

Ο γονιός δεν είναι φίλος!

Ως συνέχεια του προηγούμενου, ο γονιός δεν είναι φίλος με το παιδί του. Φαντάζομαι ότι το έχετε ακούσει από πολλούς ψυχολόγους που το λέμε παντού. Δεν είναι δυνατόν να μιλά ο γονιός στον έφηβο ή έφηβη για τα προσωπικά του ζητήματα, σα να ήταν ο/η αγαπημένος/η φίλος/η του. Ειδικά όταν πρόκειται για θέματα που αφορούν την σχέση με τον/την σύζυγο και επίσης γονέα του παιδιού, τέτοιες εκμυστηρεύσεις παρεμποδίζουν σοβαρά την αυτονόμηση του εφήβου και την καλή του πορεία. 

Ο γονιός δεν πρέπει να ξέρει τα πάντα για το παιδί του. Στην πραγματικότητα πρέπει να αποδεχτεί ότι μάλλον θα είναι αυτός που θα ξέρει τα λιγότερα γιαυτό.

Είναι διαφορετικό το να είναι κάποιος φίλος από το να έχει φιλική συμπεριφορά και να είναι ανοιχτός να δεχθεί το αίτημα του παιδιού του για βοήθεια.

Πότε ο γονιός εμπλέκεται…

 α) όταν το παιδί του τον εμπλέκει. Αν για παράδειγμα σας ανοίξει ένα θέμα το παιδί για κάτι που το απασχολεί (ό,τι κι αν είναι αυτό) τότε σας εμπλέκει. Ζητά την εμπλοκή σας. Ζητά με τρόπο όχι πάντα συνειδητό, να του πείτε την γνώμη σας ή να κάνετε κάτι για αυτό.  Αυτό μπορείτε να του το πείτε όταν με εκνευρισμό γυρίσει να σας πει: «Δεν ζήτησα την γνώμη σου». Δεν είστε τοίχος. Δεν είστε χωρίς αισθήματα. Από την στιγμή που σας λέει κάτι τότε μπορείτε να πάρετε θέση σε αυτό.

Β) όταν παραβιάζονται κανόνες οι οποίοι έχουν συμφωνηθεί από πριν. Υπάρχουν δύο τύποι κανόνων. Αυτοί που προκύπτουν από συμφωνία μεταξύ των μερών και αυτοί που επιβάλλονται. Οι δεύτεροι είναι δυσκολότερο να ακολουθηθούν. Ωστόσο, μερικές φορές πρέπει να λειτουργούμε μέσα σε πλαίσια τόσο στα οποία συμφωνούμε όσο και σε άλλα που είναι δοσμένα και η σφαίρα της επιρροής μας είναι μικρή (κι όχι ανύπαρκτη ωστόσο).

Γ) όταν το παιδί κινδυνεύει ή αποτελεί κίνδυνο προς τους άλλους

Δ) όταν βλέπουμε μία μεγάλη αλλαγή και εμφάνιση διάφορων ανησυχητικών συμπεριφορών.

Αποδοχή του μεγαλώματος και του εκθρονισμού σας

Ναι, δεν είναι πια το κοριτσάκι ή το αγοράκι σας ο/η έφηβος. Αποδεχτείτε:

α) δεν σας θαυμάζει πια όπως παλιά. Την θέση σας παίρνουν άλλοι άνθρωποι, η παρέα των συνομήλικων, η κολλητή φίλη, ένας καθηγητής στο σχολείο. Ο έφηβος διαφοροποιείται από εσάς οδεύοντας προς την ενηλικίωση και το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνει είναι να αποδεχτεί ότι ο γονιός του δεν είναι θεός. Δεν τα ξέρει όλα, κάνει και λάθη, έχει αδυναμίες. Θα επιστρέψει στα τριάντα για να σας δώσει την εκτίμησή του. Ως τότε πρέπει να δει αν πράγματι την αξίζετε.

Β) την έναρξη της σεξουαλικότητας του

Πολύ σημαντικό σημείο αυτό για τον γονιό που ανάλογα με το πώς βιώνει ο ίδιος την δική του σεξουαλικότητα αλλά και το πώς μεγάλωσε καθορίζονται η στάση και τα συναισθήματά του απέναντι σε αυτή την μεταμόρφωση του παιδιού του. Είναι ο βασικότερος διαμορφωτής της σεξουαλικής ζωής του παιδιού. Αν αισθάνεται ότι δυσκολεύεται, καλό είναι να συζητήσει την δυσκολία του με έναν ειδικό.

Σεβασμός στην ιδιωτικότητα του παιδιού

Ο έφηβος περισσότερο από ποτέ, χρειάζεται ιδιωτικότητα. Αυτή πρέπει να γίνεται σεβαστή απόλυτα από τον γονιό. Πρέπει να χτυπάμε την πόρτα στο δωμάτιο του εφήβου. Απαγορεύεται να ψάχνουμε τα πράγματά του στα κρυφά. Χρειάζεται να νοιώθει ότι ο χώρος του είναι ασφαλής. Το ίδιο και η σχέση μας μαζί του, δεν πρέπει να έχει καταναγκαστικά στοιχεία να μας λέει τα πάντα. Ας μας πει ό,τι αυτό θέλει. Έτσι κι αλλιώς δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα πάντα. Το μόνο που πρέπει να ελέγξουμε είναι ο δικός μας φόβος απέναντι στην διαφοροποίηση του εφήβου.

Προστασία

Ο έφηβος δεν είναι ακόμη ενήλικας, αλλά ούτε και παιδί. Η έννοια της προστασίας αλλάζει, φυσικά και πρέπει να υπάρχει αλλά με μέτρο. Ας πούμε μέσα στα πλαίσια της προστασίας είναι και να του μιλήσουμε για την σεξουαλικότητα, για την εγκυμοσύνη, για την προφύλαξη στο σεξ για αποφυγή ανεπιθύμητων και βλαβερών συνεπειών. Προστασία χρειάζεται επίσης όταν μας ζητήσει βοήθεια, πολλές φορές όχι άμεσα. (Να ξέρετε ότι όταν κάποιος ζητά σημαίνει ότι έχει και υψηλή αυτοεκτίμηση. Έφηβοι με χαμηλή αυτοεκτίμηση, αλλά και ενήλικες, δεν ζητούν).

Όπως και στην παιδική ηλικία, πόσο μάλλον τώρα, η υπερπροστασία είναι εξίσου, ή ίσως και περισσότερο βλαβερή από την παραμέληση. Με μέτρο λοιπόν και δίνουμε βοήθεια όταν μας ζητιέται.

Όρια

Απαραίτητα τόσο στον έφηβο όσο και σε όλους. Τα όρια ωστόσο αλλάζουν καθώς μεγαλώνουν τα παιδιά. Απαγορεύσεις που ίσχυαν παλαιότερα παύουν να υπάρχουν. Ωστόσο κάθε χαλάρωση ή μεταρρύθμιση των ορίων πρέπει να συνοδεύεται από χειροπιαστά επιτεύγματα ωρίμανσης. Έτσι, βοηθάτε πραγματικά τα παιδιά να ωριμάσουν και να αυτονομηθούν.

Τέλος, δεν μπορεί να βάλει όρια ένας γονιός που έχει ο ίδιος δυσκολία να οριοθετήσει τον εαυτό του. Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται βοήθεια από ειδικό.

Το παιδί είναι παιδί σας κι όχι γονιός σας.

Πολλά παιδιά αναγκάζονται να ωριμάσουν πριν της ώρας τους γιατί οι γονείς δεν είναι αρκετά ώριμοι οι ίδιοι, ή μπορεί να αντιμετωπίζουν μία σοβαρή δυσκολία (πχ. Μία ψυχική ασθένεια). Είναι μεγάλο βάρος για τον έφηβο που προσπαθεί να βρει ποιος είναι (ταυτότητα) αλλά και να περάσει την δοκιμασία του σχολείου που όλο και περισσότερο γίνεται απαιτητικό ενόψει εξετάσεων.

Αποφυγή σύγκρισης 

Αποφύγετε την καλλιέργεια ανταγωνισμού με τους συμμαθητές ή τα αδέρφια. Αφενός θα είναι πιο ευτυχισμένος, αφού δεν δηλητηριάζονται οι σημαντικές σχέσεις του με σύγκριση, αφετέρου θα μπορέσει να είναι δημιουργικός αν στραφεί προς τα δικά του ταλέντα και κλίσεις. Έτσι κι αλλιώς κανείς δεν γλυτώνει από την κοινωνική σύγκριση. Ας μην την μεγενθύνουμε κι άλλο.  

Το σχολείο είναι δική του δουλειά.

Kάτι που θα πρέπει να έχει κατακτηθεί ήδη από νωρίτερα. Είναι σημαντικό το παιδί να αντιλαμβάνεται ότι αυτός είναι ο ρόλος του σήμερα, και ότι καλείται να είναι πρωταγωνιστής. Δικό του πρέπει να είναι και το μπράβο αλλά και η αποτυχία στην σχολική επίδοση κι όχι να μοιράζεται με τους γονείς του. Το διάβασμα στο σπίτι με τους γονείς αποτελεί συνήθως δείγμα εξάρτησης από πλευράς του γονέα που κάθεται μαζί με το παιδί και δυστυχώς δεν το βοηθά να αυτονομηθεί και να προοδεύσει.

Ανάληψη ευθυνών

Σε μία παλαιότερη έρευνα σε μεγάλο δείγμα που έγινε για λογαριασμό της εταιρείας P&G είχε φανεί ότι αυτό που οι σημερινοί ενήλικες θεωρούν ως το σημαντικότερο πράγμα που πήραν από τους γονείς τους είναι ό,τι αυτοί τους έμαθαν που βοηθούσε στην αυτονόμησή τους. Ό,τι δηλαδή είχε να κάνει με ανάληψη ευθυνών, μικρών καθημερινών δουλειών (όπως το να φτιάχνει το δωμάτιο του, να πλένει ένα εσώρουχο, να μαθαίνει να μαγειρεύει κάποια λίγα φαγητά κλπ). Αυτά είναι που τους βοήθησαν αργότερα όταν έγιναν φοιτητές ή άνοιξαν το δικό τους σπίτι να μην πελαγώσουν και να τα καταφέρουν καλύτερα στην καθημερινότητά τους.

Προσοχή όμως, δεν δίνουμε στα παιδιά βάρη που δεν τους αναλογούν, όπως είναι οι δυσκολίες των γονιών στις διαπροσωπικές σχέσεις κλπ.

Ενοχή

Η ενοχή είναι το πιο άχρηστο συναίσθημα καθώς μόνο κακό μπορεί να φέρει. Η ενοχή πρέπει να αποφεύγεται τόσο από πλευράς του γονιού, καθώς κανείς δεν είναι αλάθητος, όσο και ως στρατηγική χειραγώγησης του παιδιού του.

Η ενοχή μαζί με την ντροπή και τον φόβο, είναι τα δύο συναισθήματα που καταστέλλουν την δράση. Το χειρότερο είναι ότι δένουν τον άλλον σε μία σχέση εξάρτησης, στην οποία μεν ασφυκτιά αλλά παραμένει καταναγκαστικά. Δε νομίζω ότι χρειάζεται κανείς τέτοιες σχέσεις με τα παιδιά του.

Δεν χαρακτηρίζουμε με επίθετα και δεν κρίνουμε

Κανέναν αλλά ειδικά τους εφήβους που χτίζουν ταυτότητα. Αρνητικοί χαρακτηρισμοί όπως : «Βλάκα, αναίσθητε, τεμπέλη κλπ» βιώνονται τραυματικά από τα παιδιά και τα σημαδεύουν. Σίγουρα χαλούν και την σχέση με τον γονιό. Από την άλλη μειώνουν σοβαρά την αυτοεκτίμηση του εφήβου και δημιουργούν ψυχικά μπλοκαρίσματα σοβαρά στην εξέλιξή του.

Η θυσία του γονιού όταν λέγεται αποτελεί παθητική επιθετικότητα

Θυσία χωρίς θυματοποίηση δεν υπάρχει. Και θυματοποίηση χωρίς θύτη και θύμα επίσης δεν υπάρχει. Αν λοιπόν ο γονιός λέει στο παιδί του ότι θυσιάστηκε για αυτό, είναι σαν να το βάζει στην θέση του θύτη. Δημιουργεί μεγάλη ψυχική ένταση στο παιδί και ενοχή. Στην πραγματικότητα όμως, μία τέτοια συμπεριφορά είναι μία μορφή παθητικής επιθετικότητας, που είναι υπόγεια, ασυνείδητη και εκφράζεται με ήπιο τρόπο.

Δεν ξεσπάμε τα νεύρα μας στα παιδιά

Κάτι που αφορά όλες τις ηλικίες και όλες τις σχέσεις. Ειδικά όμως οι έφηβοι εξαγριώνονται με αυτή την συμπεριφορά. Είναι απολύτως δυσλειτουργική και χαλά την σχέση του γονιού με το παιδί του.

Δεν κοροϊδεύουμε τις ιδιαιτερότητες της εφηβείας

Το μικροσκοπικό σπυράκι που ξεφύτρωσε  ή το μαλλί που δεν στρώνει και έχει χαλάσει για τα καλά την διάθεση του παιδιού μας δεν είναι λόγος κοροϊδίας από μεριάς μας. Ο έφηβος είναι ναρκισσιστικά πολύ ευάλωτος και χρειάζεται τον σεβασμό μας.

Δεν μιλάμε ποτέ άσχημα στα παιδιά μπροστά σε άλλους

Αλίμονο! Όχι μόνο τώρα που είναι στην εφηβεία, αλλά ποτέ. Δεν τα ντροπιάζουμε. Η ντροπή μένει ως στίγμα και την κουβαλά για πάντα. 

H ζωή δεν είναι μόνο ασπρόμαυρη

Ο έφηβος έχει την τάση να βλέπει τα πράγματα μέσα από ακραίες θέσεις. Συχνά μετακινείται ανάμεσα από πόλους, σα να ήταν χρωματισμένος ο κόσμος από άσπρο και μαύρο μόνο. Βοηθείστε τον να δει και τις άλλες αποχρώσεις.

Η ψυχική υγεία του γονιού

Ένας ισορροπημένος γονιός μπορεί να στηρίξει τον έφηβο και μπορεί να τον εμπνεύσει. Έτσι είναι απαραίτητο περισσότερο από ποτέ να φροντίσει την δική του ψυχική υγεία ο γονιός, αν υπάρχουν θέματα που τον απασχολούν, καθώς τα πάντα αντανακλώνται στα παιδιά και στα συμπτώματα που πιθανόν να εμφανίσουν ή ήδη εμφανίζουν.

Ανάμεσα σε άλλα ζητήματα είναι και το πώς βίωσε ο ίδιος ο γονιός την δική του εφηβεία. Αν έχει τραυματικές σχέσεις με τους γονείς του, τότε θα προσπαθήσει μάταια να αποφύγει να επαναλάβει τα ίδια λάθη. Ωστόσο, λέω μάταια, γιατί η ίδια προβληματική, η ίδια βάση της συμπεριφοράς παραμένει η ίδια αν δεν έχει πραγματικά δουλευτεί ψυχολογικά και ο γονιός είτε επαναλαμβάνει ακριβώς το ίδιο που έκαναν οι γονείς του, είτε κάνει το εκ διαμέτρου αντίθετο (αλλά όχι διαφορετικά!).

Οι σχέσεις του γονιού, ιδιαίτερα με τον σύντροφο/πατέρα ή μητέρα του παιδιού είναι πάρα πολύ σημαντική παράμετρος για τον/την έφηβο και την δική του ψυχική υγεία. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γάμοι που δεν είναι καλοί πρέπει να διατηρούνται «για τα παιδιά». Αντιθέτως χρειάζεται να αισθάνεται ο έφηβος τον γονιό του ευτυχισμένο, ώστε να μπορεί να προβάλλει την δική του ευτυχία στο μέλλον.

Ευτυχισμένοι γονείς έχουν ευτυχισμένα παιδιά

Οφείλουμε την αναζήτηση της ευτυχίας τόσο για εμάς τους ίδιους όσο και για τα ίδια τα παιδιά μας. Ευτυχία δεν σημαίνει εγωιστική ενασχόληση με τις απολαύσεις, τον καταναλωτισμό και διαφυγές διαφόρων ειδών. Αλλά καλές σχέσεις με τους άλλους, χαρά από την εργασία που έχουμε, ευχαρίστηση με τις μικρές καθημερινές στιγμές. Ένας ευτυχισμένος γονιός είναι ένα καλό πρότυπο για τα παιδιά του. Αλλιώς σκεφτείτε τι αξία έχει η συμβουλή ενός γονιού που το παιδί του τον αντιλαμβάνεται δυστυχισμένο; Δεν θα έχει δίκιο να μην τον ακούσει και να ψάξει να βρει άλλον δρόμο; Το κακό σε αυτό είναι ότι στην καλύτερη περίπτωση θα κάνει μάλλον το αντίθετο από αυτό που κάνει ο γονιός (κάτι που μπορεί να είναι και προσδοκία του ίδιου του γονέα μερικές φορές). Στην πραγματικότητα όμως θα πρέπει να βρει έναν δικό του δρόμο, μία δική του φωνή.

Το συγνώμη είναι σωτήριο για το παιδί κι όχι μόνο

Δεν πέφτει το κύρος του γονιού όταν ζητά συγνώμη για μία δική του συμπεριφορά. Αντίθετα, η εκφορά του «συγνώμη» όταν συμβαίνει ειλικρινά, είναι μία πράξη που απαιτεί δύναμη. Πάντα ένα συγνώμη ανοίγει μία γέφυρα επικοινωνίας ενώ πάντα είναι θεραπευτικό ό,τι κι αν έχει προηγηθεί πριν. Αυτός που τραυματίζει είναι κι ο καλύτερος θεραπευτής με αυτόν τον τρόπο. Όμως προσοχή, το συγνώμη δεν πρέπει να μπει σαν συμπεριφορά χειριστικά αλλά μόνο αν το εννοεί ο γονιός. Αλλιώς θα ισχύει αυτό που λέει ο λαός «Από την στιγμή που βρέθηκε το συγνώμη, χάθηκε το φιλότιμο».

Καλός γονιός είναι ο αρκετά καλός κι όχι ο τέλειος

Ο τέλειος είναι τόσο τέλειος που δεν θέλει το παιδί να μεγαλώσει και να ανοίξει τα φτερά αφήνοντας τον. Ο ελλιπής δημιουργεί ναρκισσιστικά τραύματα στο παιδί. Μόνο ο αρκετά καλός γονιός (δείτε προηγούμενο άρθρο στο ιστολόγιο) επιτρέπει το μεγάλωμα στο παιδί του (κάτι για το οποίο είναι υποχρεωμένος από τον ρόλο του να πράξει).

Η "κολλητή" φίλη στην εφηβεία

Γιατί δυσκολεύονται οι γονείς με τους εφήβους;

"Η άνοιξη" Sandro Botticelli (1482)

Η εφηβεία είναι μία φάση μετάβασης από την παιδική προς την ενήλικη ζωή η οποία θεωρείται δύσκολη. Θα μου πείτε, κάθε στιγμή της ζωής μας δεν αποτελεί μία μετάβαση; Ναι! Φυσικά. Ωστόσο υπάρχουν κάποιες στιγμές στην αναπτυξιακή μας πορεία που σηματοδοτούνται από απότομες αλλαγές στο σώμα και όπως έχουμε δει και σε άλλα άρθρα του ιστολογίου Ψ, κάθε ξαφνική αλλαγή στο σώμα φέρει ψυχικές επιπτώσεις.

Ο έφηβος λοιπόν αλλάζει και αλλάζει πρωτίστως σωματικά. Η ψυχολογική αλλαγή ακολουθεί αυτή την σωματική ανάπτυξή του. Προηγούνται θα λέγαμε οι ορμόνες από τις ψυχολογικές επιδράσεις τους και όλα αυτά προηγούνται της αλληλεπίδρασης που θα έχει ο έφηβος μετά την μεταμόρφωσή του, με τους γονείς του αλλά και με το υπόλοιπο περιβάλλον.

Βέβαια, έχει κτιστεί χρόνια η σχέση με τους γονείς. Ωστόσο, δεν ξέρουμε πώς θα αντιδράσει ο γονιός σε αυτή την αλλαγή του παιδιού του, αλλαγή που συμβαίνει σε πολλά επίπεδα. Πώς απαντά σε αυτό το μεγάλωμα και την αναστάτωση που εμπεριέχει αυτή η αναπτυξιακή φάση;

Εδώ ορθώνονται πολλά εμπόδια στη σχέση γονιού και παιδιού. Ας δούμε μερικά από τα πιο συχνά που συναντάμε χωρίς ωστόσο η λίστα να εξαντλείται εδώ...

1) Ο γονιός μπορεί να περνά κι ο ίδιος την κρίση της μέσης ηλικίας και πολλές μητέρες να βρίσκονται ταυτόχρονα στην εμμηνόπαυση. Αυτό σημαίνει ότι και γονιός και παιδί μαστίζονται από μία ορμονική λαίλαπα, ο καθένας πρέπει να αντιμετωπίσει την δική του, και ταυτόχρονα και την σχέση τους.

2) Η σχέση που έχει ο γονιός με την σεξουαλικότητά του. Αυτό θα παρέμβει στην σεξουαλική αφύπνιση του εφήβου με τρόπο καθοριστικό και διαμορφωτικό στην ταυτότητά του. Αν η σχέση που έχει ο γονιός με την σεξουαλικότητα ή με την φυλετική ταυτότητα του είναι διαταραγμένη, υπολειμματική ή συμπλεγματική, τότε θα αντιμετωπίσει αμήχανα ή άτσαλα την αφύπνιση της σεξουαλικότητας του παιδιού του και θα επενδυθεί η σεξουαλικότητα του παιδιού με ενοχή.

3) Ο βαθμός ωρίμανσης του γονέα. Καθοριστικός στην αντιμετώπιση του εφήβου. Αν ο ίδιος βρίσκεται ακόμη σε εφηβεία (δες σχετικό παλιότερο άρθρο για τις ψυχικές ηλικίες) τότε δεν μπορεί να εμπεριέξει τον έφηβο και τη νευρικότητα που του δημιουργεί η ορμονική αλλαγή στο σώμα του και ο ένας θα τραβά το σχοινί από τη μια και ο άλλος από την άλλη. Φυσικά και οι συγκρούσεις θα είναι σφοδρές σε μία τέτοια περίπτωση.

4) Η σχέση των γονιών μεταξύ τους. Εδώ υπάρχει ένα σημαντικό πρόβλημα για τον έφηβο αν οι γονείς δεν τα πάνε καλά. Και αυτό συμβαίνει γιατί ο γονιός που αισθάνεται συναισθηματική έλλειψη από τον σύζυγο, συχνά μεταθέτει αυτό το πρόβλημα στην σχέση με το παιδί του και ζητά αναπλήρωση της τρυφερότητας, στήριξης, αγάπης από αυτό. Όμως, το παιδί μεγαλώνει και κάνει δοκιμαστικές πτήσεις με τα μικρά φτερά του. Αρχίζει να οραματίζεται την ανεξαρτησία του και την αυτονόμησή του παρόλο που ο δρόμος ακόμη είναι μακρύς. Ωστόσο οι εξαρτημένοι γονείς από τα παιδιά τους, δεν τους επιτρέπουν εύκολα αυτό το μεγάλωμα. Η έκβαση εδώ θα είναι μάλλον δυσμενής για τον έφηβο αλλά και για την οικογένεια.

5) Ναρκισσιστικά ελλείμματα του γονιού. Αυτά παρεμβαίνουν με διαφορετικούς τρόπους: α) με ανταγωνισμό: ειδικά από τον γονιό του ίδιου φύλου με τον/την έφηβο/η. που διαμορφώνεται σε νέο άνθρωπο σφριγηλό και δυνατό από τα νιάτα (που τόσο θαυμαστά και ενίοτε ζηλευτά είναι από τους μεγαλύτερους) β) με δυσβάσταχτη ματαίωση, όταν καταρρέει το είδωλο του στα μάτια του παιδιού του. Όσο ήταν μικρό παιδί ο γονιός εμφανίζεται ως Θεός/Θεά στα μάτια του. Μετά, κατά την εφηβεία, ο γονιός αποκαθηλώνεται για να πάρουν τη θέση του στην ψυχή του εφήβου, νέα πρότυπα. γ) με ευθυξία, παίρνει προσωπικά τον εκνευρισμό του εφήβου, τον χρεώνεται και προσβάλλεται.ενώ δεν αντέχει την αναπόφευκτη κριτική που του ασκεί το παιδί του.

6) Υπερπροστασία. Αυτό είναι σοβαρό πρόβλημα για πολλούς εφήβους αφού δεν τους δίνεται η ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με δυσκολίες και ρίσκα για να αναπτυχθούν. Εδώ έχουμε δύο τύπους εφήβων. Τον συμμορφωμένο και τον αντιδραστικό. Ο δεύτερος είναι προτιμότερος γιατί έχει περάσει σε δεύτερο στάδιο αναπτυξιακά, αλλά του υπολείπεται ακόμη η αυτονομία. Οι συγκρούσεις κι εδώ θα είναι σφοδρές αν ο έφηβος δεν συμμορφώνεται. Αν συμμορφώνεται, τότε τα πράγματα για την ψυχική του υγεία αλλά και την ωρίμανσή του είναι δυσκολότερα.

Οι τρόποι αντιμετώπισης των εφήβων από δυσκολεμένους γονείς είναι πολλοί και διαφορετικοί για κάθε περίπτωση. Ωστόσο, αυτό που επιθυμεί ο έφηβος είναι πρωτίστως κατανόηση και αναγνώριση του μεγαλώματός του.Κατανόηση δεν σημαίνει ρήξη όλων των ορίων και κανόνων. Αυτά υπάρχουν αλλά αλλάζουν ανάλογα με τον βαθμό ωριμότητας του παιδιού. Δεν είναι τόσο ελεύθερος ακόμη όσο αισθάνεται ή θέλει να αισθάνεται. Δεν είναι ακόμη αυτόνομος. Η αυτονομία του όμως κερδίζεται μέρα με την μέρα και αυτονομία δεν σημαίνει μόνο δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις, κάτι που ξεχνάνε αρκετοί γονείς δίνοντας μόνο προνόμια στους εφήβους. Χωρίς τις υποχρεώσεις, ο έφηβος ψευτομεγαλώνει. Έχει την ψευδαίσθηση ότι μεγαλώνει επειδή βγαίνει (αν του το επιτρέπουν οι γονείς του)...

Τέλος, η εφηβεία είναι κρίσιμη γιατί είναι η εποχή δόμησης ταυτότητας. Ο γονιός που αισθάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά στην σχέση με το παιδί του πρέπει άμεσα να αποτανθεί σε ψυχολόγο προκειμένου να προλάβει μία στρέβλωση της ταυτότητας, να βοηθήσει στην ανάπτυξη του εφήβου και φυσικά να φροντίσει την σχέση τους.

Προτείνω συνήθως σε αυτές τις περιπτώσεις οι ίδιοι οι γονείς να έρχονται για ψυχοθεραπεία, για πολλούς λόγους αλλά εδώ θα περιοριστώ σε δύο:

α) Συνήθως τα προβλήματα της εφηβείας είναι προϊόν της σχέσης με τους γονείς. Αν αλλάξει η στάση του γονιού, αλλάζει και ο έφηβος συμπεριφορά.

β) Ας αποφύγουμε όσο μπορούμε να αισθανθεί ο έφηβος "διαταραγμένος", μιας και  όπως είπαμε σε αυτή τη φάση δομεί ταυτότητα.

Τέλος, πρόσφατες έρευνες αποτρέπουν την χορήγηση ψυχοφαρμάκων σε εφήβους.

Η εφηβεία είναι τεράστιο θέμα κι έτσι θα επανέλθουμε. 

στερεότυπα και έφηβο κορίτσι

Η μίνι συνέντευξη στο Joy του Αντένα, και στη Ναυσικά Λαλιώτη, που παρουσιάστηκε την προηγούμενη Κυριακή.

Η ψυχολογία των βιντεοπαιχνιδιών και διαδικτυακών παιχνιδιών

Κάθε νέα τεχνολογία, κάθε νέα γνώση χρειάζεται κάποιον χρόνο για να μπορέσει να αφομοιωθεί στην καθημερινότητα μας. Η σημερινή εποχή χαρακτηρίζεται από ταχύτητα ανακαλύψεων που ακριβώς εξαιτίας του μεγάλου όγκου πληροφοριών και νέων τεχνολογιών, δεν προλαβαίνουμε να τις αφομοιώσουμε και να τις κρίνουμε ως προς την ωφελιμότητά τους.

Φανταστείτε για παράδειγμα ότι οδηγείτε ένα αυτοκίνητο με 400 χιλιόμετρα την ώρα.

Φυσικά και έχουμε την τεχνολογία για την ύπαρξη ενός τέτοιου αυτοκινήτου. Ωστόσο οι νοητικές δυνατότητες μας έχουν ένα όριο. Πέρα από το σε τι δρόμο θα μπορούσε να οδηγηθεί με ασφάλεια ένα τέτοιο αυτοκίνητο, τίθεται και το θέμα του τι θα έκανε ο οδηγός μπροστά σε ένα τυχαίο ενδεχόμενο που θα μπορούσε να συμβεί κατά την ώρα της οδήγησης και θα έπρεπε να αντιδράσει άμεσα.  Δεν θα προλάβαινε...

Το ίδιο περίπου συμβαίνει και με την πρό-οδο. Είναι πιο μπροστά από μας οι εξελίξεις και φτάνουμε καταιδρωμένοι για να τις αξιολογήσουμε και τελικά να τις κατανοήσουμε.

Ακριβώς για τον λόγο αυτό, δηλαδή την απουσία άμεσου ελέγχου στις τεχνολογικές εξελίξεις, ο άνθρωπος ανάλογα με το συνολικότερο βίωμα του λαμβάνει θέση απέναντι στην τεχνολογία. Μία θέση που κυμαίνεται ανάμεσα στους δύο πόλους: Τεχνοφιλίας και Τεχνοφοβίας.

Όπως σε άλλο άρθρο έχουμε δει, πολλές από τις στάσεις-θέσεις που λαμβάνουμε απέναντι στην κοινωνική πραγματικότητα δεν είναι συνέπειες μίας ορθολογικής διαδικασίας αλλά φιλτράρονται από την εμπειρία.

Καθώς δεν έχουμε έλεγχο μέσω της άμεσης γνώσης  προτιμούμε να στραφούμε στην εμπειρία που έχει αποθηκευτεί στην μνήμη και να αναζητήσουμε ανάλογες εμπειρίες για να λάβουμε θέση. Έτσι, αυτές οι θέσεις θα λέγαμε ότι προσεγγίζουν περισσότερο δοξασίες (δηλαδή αυτό που πιστεύουμε για ένα θέμα) παρά γνώση.

Διακρίνω συχνά ότι οι κοινωνικές στάσεις απέναντι στα βιντεοπαιχνίδια και τα διαδικτυακά παιχνίδια ανήκουν σε αυτή την κατηγορία.

Τα βιντεοπαιχνίδια εμφανίστηκαν από την δεκαετία του '80 για να αντικαταστήσουν άλλα δημοφιλή παιχνίδια που προϋπήρχαν όπως ήταν το φλίπερ.

Και τα παιχνίδια είναι πάντα δημοφιλή ιδιαίτερα στους νέους.
Είναι δημοφιλή γιατί μέσα από το παιχνίδι αναπτύσσονται νέες ικανότητες με έναν τρόπο ευχάριστο. Μάλιστα, είναι τέτοια τα οφέλη του παιχνιδιού, που έχει γίνει και μέσο θεραπείας  (στην παιγνιοθεραπεία και δραματοθεραπεία).

Σταδιακά και με την εμφάνιση του ίντερνετ τα βιντεοπαιχνίδια αντικαταστάθηκαν από τα διαδικτυακά παιχνίδια τα οποία συνεχίζουν να είναι εξαιρετικά δημοφιλή στους νέους.

Όσο μεγαλύτερος είναι κανείς τόσο περισσότερο κουράζεται να δίνει συνεχώς την προσοχή του στην μάθηση νέων τεχνολογιών και αναπτύσσει σταδιακά μία στάση αρνητική προς τις νέες τεχνολογίες που μπορεί να φτάσει ως την φοβική στάση. Κι η φοβική στάση μπορεί να φτάσει στην επίθεση.

Το σημερινό άρθρο λοιπόν στοχεύει σε κάποιες οδηγίες προς τους γονείς που έχουν παιδιά που αγαπούν τα νέα παιχνίδια και ανησυχούν.

Το παιχνίδι είναι μέσον. Και κάθε μέσο κρύβει ένα δικό του μήνυμα όπως μας έλεγε ο γκουρού της επικοινωνίας Mc Luhan.

Το κάθε παιχνίδι έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά.

Πρέπει να δούμε μερικά στοιχεία του:

-την φόρμα του (νέες τεχνολογίες σε σχέση με την μορφή, πίστες, ήχο κλπ)
-το περιεχόμενό του (περιπέτεια, βία, ταχύτητα, διανοητικό κλπ).

Επίσης είναι βασικό να δούμε τον βαθμό κοινωνικότητάς του.

-Παίζει μόνο του το υποκείμενο (με τον υπολογιστή, με το κινητό κλπ χωρίς διάδραση)
-Συνδέεται με άλλους και παίζει.

Το βασικότερο ωστόσο που πρέπει να δει ένας γονιός είναι αν οι άλλες δραστηριότητες του εφήβου συνεχίζουν να υπάρχουν. Πρέπει να διερευνηθεί αν έχει διαταραχθεί η σχέση με το σχολείο. Αν έχουν ελαττωθεί οι κοινωνικές επαφές του. Αν υπάρχει έκπτωση στις βασικές λειτουργίες...π.χ. έχει ελαττώσει τον ύπνο για τα παιχνίδια κλπ.

Η εφηβεία ιδιαίτερα είναι μία περίοδος ευαίσθητη γιατί ο νέος περνά δύσκολα με τις αλλαγές που υφίσταται. Αλλαγές ορμονικές και ψυχολογικές.. Επίσης, είναι η εποχή που ξεκινά η σεξουαλικότητα και το ενδιαφέρον στρέφεται προς την εξωοικογενειακή ομάδα. Οι απαιτήσεις και οι προσδοκίες του περιβάλλοντος αυξάνονται καθώς προχωρά στο σχολείο. Είναι συχνό σε αυτή την περίοδο να εμφανιστούν περίοδοι μικρότερης ή μεγαλύτερης διάρκειας κατάθλιψης.

Η καταθλιπτική απόσυρση μπορεί να είναι καλυμμένη πίσω από την εξαρτητική στάση του εφήβου προς τα τεχνολογικά παιχνίδια. Ωστόσο, για να μιλήσουμε για εξάρτηση πρέπει να υπάρχουν τα στοιχεία που αναφέραμε ήδη.

Σπάνια ωστόσο μιλάμε για τα θετικά που μπορεί να δώσουν κάποια τέτοια παιχνίδια στον παίχτη.

Γιατί όπως είπαμε το παιχνίδι αναπτύσσει ικανότητες.

Έτσι, υπάρχουν έρευνες που καταδεικνύουν ότι τα παιχνίδια ταχύτητας εξασκούν και αναπτύσσουν τα αντανακλαστικά.

Παρομοίως εξασκούν την προσοχή και την ετοιμότητα παιχνίδια που απαιτούν την γρήγορη απάντηση σε ένα ερέθισμα της οθόνης. Πολλά από αυτά τα παιχνίδια βοηθούν στο να αναπτυχθεί η αποφασιστικότητα, αφού πρέπει συχνά ο παίχτης να λάβει άμεσα μία απόφαση αλλιώς χάνει.

Παιχνίδια περιπέτειας που βασίζονται σε μία αφήγηση και που πρέπει να λυθούν αινίγματα αναπτύσσουν την ορθολογική σκέψη, ακόμη κι αν τα περιβάλλοντα τους αναφέρονται σε φαντασιακούς κόσμους. Αυτό άλλωστε είναι και μία άλλη συμβολή κάποιων παιχνιδιών, η ανάπτυξη της φαντασίας.

Υπάρχουν παιχνίδια που εξασκούν την μνήμη ή την φαντασία. Παιχνίδια που απαιτούν συνεργασία με άλλους παίχτες. Που ακόμη κι αν βρίσκονται γεωγραφικά σε διαφορετικά μέρη, η σχέση υπάρχει και τα συναισθήματα που διακινούνται είναι πραγματικά.

Χάρη σε αυτή την ωφέλιμη πλευρά των βιντεοπαιχνιδιών, πολλά παιχνίδια χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο για την ανάπτυξη δεξιοτήτων σε διαφορετικούς πληθυσμούς και με διαφορετικούς στόχους (αυτισμό, γέροντες με άνοια, επανεκπαίδευση μετά από εγκεφαλικά, αλλά και σε κανονικό πληθυσμό για καθαρά εκπαιδευτικούς λόγους). Ωστόσο, πειράματα αμφίβολης δεοντολογίας έχουν επίσης διεξαχθεί και για αντίθετους-κακόβολους σκοπούς.

Το περιεχόμενο του παιχνιδιού παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην ψυχική επίδραση που ασκεί ενώ μηνύματα περνούν στα παιδιά με καλυμμένο διαπαιδαγωγικό τρόπο. Ας πούμε, έχετε παρατηρήσει ότι τα περισσότερα παιχνίδια σήμερα που παίζουν παιδιά από πολύ μικρή ηλικία έχουν το χρήμα σε κεντρική θέση;  Ας μην το κρίνουμε ως θετικό ή αρνητικό, αυτό σχετίζεται με την αντίληψη που ο καθένας έχει, αλλά ας το παρατηρήσουμε ως φαινόμενο...

Πέρα από το περιεχόμενο, κρυφά μηνύματα περνούν από την φόρμα του παιχνιδιού. Και δεν υποννοώ κάποια θεωρία συνομωσίας. Αλλά ότι ο κατασκευαστής του παιχνιδιού είτε εκούσια είτε ακούσια περνά ένα ιδεολογικό μήνυμα πολλές φορές χωρίς κι ο ίδιος να είναι συνειδητός ως προς αυτό. Χρειάζεται πραγματικά να είναι πολύ καλά εξασκημένος κανείς για να διαγνώσει από την σημειολογία του παιχνιδιού τυχόν ιδεολογικά ή άλλα μηνύματα που εκκούσια ή ακούσια περιλαμβάνει ένα παιχνίδι από τον τρόπο που είναι φτιαγμένο. Παραδείγματος χάριν η μουσική και ο ήχος ενός παιχνιδιού υποβάλλει με τρόπο που δεν είναι άμεσα συνειδητός, με τον ίδιο τρόπο που τα δραματικά νέα στην τηλεόραση, προβάλλονται με συγκεκριμένη μουσική για να αυξήσουν την τηλεθέαση. Πίσω από το πως είναι φτιαγμένα τα περιβάλλοντα και οι χαρακτήρες προωθείται μία συγκεκριμένη κουλτούρα διαιωνίζονται στερεότυπα ή προτείνονται νέες κοινωνικά μοντέλα. Κάτι που δεν λαμβάνεται συνειδητά υπόψη από τον παίχτη.

Τέτοια θέματα είναι πολύ ωφέλιμο να τα σκεφτεί ο παίχτης. Να δώσει την προσοχή του πέρα από το αυτό που καλείται να κάνει ως παίχτης σε όλα τα περιφερειακά στοιχεία του παιχνιδιού, το περιβάλλον, το ύφος της γλώσσας που χρησιμοποιείται, την μουσική και τι του προκαλεί κλπ. Ο γονιός επίσης θα μπορούσε να μιλήσει για όλα αυτά τα θέματα με το παιδί του. Να το ρωτήσει προκειμένου να στρέψει την προσοχή του πάνω σε τέτοια στοιχεία και να αναπτύξει μία περισσότερο κριτική στάση απέναντι στο παιχνίδι-χωρίς απαραίτητα να πρέπει να πάψει να το παίζει, αν δεν προκαλεί αναστάτωση στις άλλες δραστηριότητές του.

Σε περίπτωση που οι υπόλοιπες δραστηριότητες του υποκειμένου, οποιασδήποτε ηλικίας κι αν είναι, παρενοχλούνται από την ενασχόληση με τα βιντεοπαιχνίδια χρειάζεται να υπάρξει ψυχολογική διερεύνηση και παρέμβαση γιατί μπορεί να εγκαθιδρύεται μία εξαρτητική συμπεριφορά.

Πίσω από την εξάρτηση βρίσκεται συνήθως η ανάγκη απόσυρσης, πιθανά προβλήματα με την έναρξη της ερωτικής ζωής (φόβοι, φυλετική ταυτότητα κλπ), θέματα αυτοεκτίμησης, συναισθήματα θλίψης ή άγχους κλπ.

Θα πρότεινα ωστόσο ότι αν δεν υπάρχει εξάρτηση, τότε καλό θα ήταν ο γονιός να αξιολογήσει τόσο την σχέση του παιδιού του με τα βιντεοπαιχνίδια όσο και την ταυτότητα αυτών των παιχνιδιών με το νου του όσο πιο ανοιχτό και χωρίς προκατάληψη για να αξιολογήσει τα τυχόν οφέλη ή παρενέργειες που αυτά μπορούν να επιφέρουν.

"Ήβης Μυστήρια" Με διαβατήριο τον μύθο δραματοθεραπευτικό σεμινάριο με θέμα την εφηβεία 23-24 Μαΐου

Ryan Mc Guiness "The lazy logic of Igvana Ratio" 2009

"Γιατί εκείνο πια το δείλι,

σαν άρρωστος, καιρό, που πρωτοβγαίνει

ν' αρμέξει ζωή απ' τον έξω κόσμον, ήμουν

περπατητής μοναχικός στο δρόμο

που ξεκινά από την Aθήνα κ' έχει

σημάδι του ιερό την Eλευσίνα.

Tι ήταν για μένα αυτός ο δρόμος πάντα

σα δρόμος της Ψυχής."

Άγγελος Σικελιανός «Ιερά Οδός»

Η ήβη είναι μία περίοδος όπου οι αλλαγές που συμβαίνουν, αλλάζουν το ψυχικό σύμπαν του εφήβου με ένα μυστηριώδη τρόπο, που εκφράζεται δραματικά και εκρηκτικά στην επαφή με τον έξω κόσμο.
Η διαφοροποίηση έρχεται μέσα από την επιλογή προτύπων και νέων ομάδων αναφοράς, καθώς παλιές ιδέες και αντιλήψεις ξεφτίζουν και οι γονείς αποκαθηλώνονται. Το σώμα μεταβάλλεται σε έμφυλο σώμα που ζητά τον έρωτα επιτακτικά. Αυτή η μετάβαση εμπεριέχει ρίσκο, θέτει σε προτεραιότητα θέματα ναρκισσισμού και δοκιμάζονται οι γονικές ταυτίσεις.
Πώς βιώνεται αυτή η αλλαγή; Πώς την λαμβάνει το περιβάλλον του εφήβου; Τι καθορίζει το αν θα υπάρξει ή όχι σύγκρουση;
Η εφηβεία είναι μία περίοδος διαλόγου - όχι απαραίτητα συγκρουσιακά- αλλά συγκινησιακά φορτισμένη , καθώς η ικανότητα των γονιών να είναι παρόντες με διακριτά όρια και κατανόηση συνδιαμορφώνει και καθορίζει την πορεία της.
Στο βιωματικό αυτό σεμινάριο μέσω της δραματοθεραπευτικής προσέγγισης θα αξιοποιηθούν ως πηγή έμπνευσης ο μύθος της Δήμητρας και της Περσεφόνης και τα Ελευσίνια Μυστήρια. Η Δήμητρα(=γη-μητηρ) στον μύθο είναι μία μητέρα που υποφέρει από το μεγάλωμα της κόρης το οποίο απαιτεί αποχωρισμό και αυτός βιώνεται ως θάνατος ο οποίος πενθείται. Η Περσεφόνη ωστόσο γίνεται βασίλισσα ενός κόσμου διαφορετικού η οποία μέσα από μία επώδυνη διαδρομή κατακτά την σεξουαλικότητα και ολοκληρώνει την γυναικεία της φύση.
Κύριο μέλημά μας είναι η επικέντρωση σε αυτήν την ψυχική μετάβαση που θα την επεξεργαστούμε και γεωγραφικά. Θα ξεκινήσουμε στον χώρο όπου τελούνταν τα μικρά ελευσίνια στην Αθήνα, θα αξιοποιήσουμε την διαδρομή συμβολικά προς την Ελευσίνα όπου θα συνεχιστεί και θα ολοκληρωθεί η εμπειρία. 

Ακούστε την ραδιοφωνική εκπομπή για το σεμινάριο μας στον σταθμό: www.metadeftero.gr

Πρακτικές πληροφορίες

Τόπος σεμιναρίου: Στην Αθήνα, στην Ελευσίνα και καθοδόν (μετάβαση με αυτοκίνητο)
Χρόνος: Σάββατο 23 Μαΐου-Κυριακή 24 Μαΐου
Έναρξη: Σάββατο 23 Μαΐου. 9.30 π.μ.
Συνάντηση-αφετηρία: Συμβολή των οδών Αρχιμήδους και Άγρας (στην αρχή του πεζοδρόμου της οδού Άγρας).
Τιμή σεμιναρίου: 100 Ευρώ/ Εξαιρούνται οι κάτοικοι της περιοχής της Ελευσίνας (ενημερωθείτε τηλεφωνικά).

Οι συμμετέχοντες προτείνεται να φέρουν άνετα ρούχα και παπούτσια, σακίδιο πλάτης, ελαφρύ μπουφάν και καπέλο. 

Για την συμμετοχή είναι απαραίτητη η παρακολούθηση όλου του σεμιναρίου, καθώς πρόκειται για διεργασία. 

Η κράτηση θέσεων κατοχυρώνεται με την έγκαιρη καταβολή του ποσού των 40 ευρώ στον λογαριασμό της Τράπεζας Πειραιώς: ΙΒΑΝ GR 01721350005135072829973.


Τηλέφωνα επικοινωνίας/Κρατήσεις θέσεων 

Σταύρου Δήμητρα: 2108064426/6945350084 

Τριγάζη Φώφη: 2106125433/6936726500 

Το συγκεκριμένο σεμινάριο συνδιοργανώνεται με το Ν.Ν.Δ.Δ. Πολιτισμού, Αθλητισμού Κοινωνικής Πολιτικής & Προσχολικής Αγωγής Δήμου Ελευσίνας και κάποιες από τις δράσεις μας θα ενταχθούν στις δραστηριότητες προβολής της Ελευσίνας για την υποψηφιότητά της για πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης 2021. 

Το σεμινάριο "Ήβης μυστήρια" είναι το τρίτο αυτοτελές σεμινάριο δραματοθεραπείας από τον ετήσιο κύκλο: "Με διαβατήριο τον μύθο"... 


Με διαβατήριο τον μύθο
Περιγραφή

“But when he came to study those who had thrown off the old myths, he found them even more ugly than those who had not. They did not know that beauty lies in harmony, and that loveliness of life has no standard amidst an aimless cosmos save only its harmony with the dreams and the feelings which have gone before and blindly moulded our little spheres out of the rest of chaos.”

H.P. Lovecraft 1926 “The silver key” 

Ο Άμλετ θέτει το ερώτημα: «Είσαι έτοιμος για το πεπρωμένο σου;» 
Η μυθολογία είναι ένας εσωτερικός χάρτης εμπειρίας και το διαβατήριο που θα στηρίξει τον άνθρωπο στις αναζητήσεις που θα κάνει. Θα του δώσει τα εφόδια εκείνα του χαρακτήρα για να αντικρύσει, να αντιμετωπίσει και να βαδίσει προς το πεπρωμένο του. 
Η αφηγηματική δομή του μύθου έχει την δύναμη να ενώσει τον τόπο και τον χρόνο και να αποκαλύψει την ιερή διάσταση του θαύματος που λέγεται ζωή προσφέροντας στον ψυχισμό εικόνες, μουσική, ποίηση και σύμβολα.
Με ποιον τρόπο μας αφορά όμως ο μύθος σήμερα, που η ζωή μοιάζει διαμορφωμένη από πρότυπα που δεν εισάγουν νέες δυνατότητες, έτσι ώστε να στηρίξουν τον άνθρωπο στην εξελικτική του πορεία, να τον προειδοποιήσουν για τον αγώνα που πρέπει να δώσει ο ίδιος, να τον ησυχάσουν ψιθυρίζοντάς του την αλήθεια που λέει ότι η ζωή δεν είναι μία σειρά από γεγονότα, αλλά ένα διαρκές γίγνεσθαι;
Αυτό είναι το σύγχρονο αγωνιώδες υπαρξιακό ερώτημα… 
Ο ήρωας στους μύθους δεν πηγαίνει μόνο για το ταξίδι, δεν είναι απλώς ο άνθρωπος της περιπέτειας, αν και αυτή πρέπει την ύπαρξή του να συγκινεί. Πηγαίνει γιατί είναι ένας αναζητητής της αλήθειας και της ευδαιμονίας. 
Γι αυτό ο μύθος αξιοποιείται από την δραματοθεραπεία ως ένα πολύτιμο συμβολικό υλικό με πολύ θεραπευτικές ιδιότητες. Άλλωστε, υπήρξε η πρώτη ύλη τόσο στην τραγωδία όσο και στην ψυχαναλυτική θεωρία, χάρη στην θεραπευτική διάστασή του. 
Για το σεμινάριο αυτό δουλέψαμε σε στενή συνεργασία και αλληλεπίδραση πάνω από 300 ώρες για ένα χρόνο, ερευνώντας και μελετώντας υλικό από διαφορετικά γνωστικά πεδία, με επιτόπια έρευνα και σε συνεργασία με άλλους κοινωνικούς επιστήμονες. 
Αυτή η δραματοθεραπευτική σειρά σεμιναρίων αποτελεί ένα κυκλικό ταξίδι διάρκειας ενός χρόνου, που θα πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα, όχι αυτή των τουριστών και της πολυκοσμίας, αλλά την άλλη, τη μυθική Ελλάδα που έδωσε έμπνευση στον Ευρωπαϊκό πολιτισμό.
Το κάθε σεμινάριο θα έχει το στοιχείο της περιπέτειας, της σύνδεσης με την φύση, της ανακάλυψης μέσω των αισθήσεων, του βιώματος, της συγκίνησης και της σύνδεσης με την ατομική ιστορία. 
Η σειρά θα ολοκληρωθεί σε πέντε σεμινάρια (διήμερα/σαββατοκύριακα) που θα στηρίζονται σε μύθους ανάλογους με αναπτυξιακές φάσεις της ψυχικής ανάπτυξης. Κάθε αναπτυξιακό στάδιο θα δουλευτεί σε διαφορετικό χρόνο και τόπο στην Ελλάδα. 
Όσοι ενδιαφέρονται μπορούν να συμμετέχουν σε ένα μέρος/τμήμα του σεμιναρίου ή σε ολόκληρο το οδοιπορικό μας.
Το κάθε σεμινάριο θα ανακοινώνεται ξεχωριστά πριν την πραγματοποίησή του όπου θα δίνονται οι σχετικές πληροφορίες. 


Συνδεθείτε με την σελίδα μας στο facebook: http://www.facebook.com/dramamythos


Βιογραφικά

Σταύρου Δήμητρα 
(6945350084/ dimitrastav@yahoo.com) 

Γεννήθηκε το 1970 στην Αθήνα. Σπούδασε ψυχολογία στη Γαλλία και στην Ελλάδα. Σπούδασε δραματοθεραπεία ακολουθώντας τετραετή κύκλο σπουδών και παρακολούθησε πλήθος σεμιναρίων στην Ελλάδα και το εξωτερικό που αφορούν τις ψυχοθεραπείες μέσω τέχνης. Τα τελευταία δύο χρόνια παρακολουθεί μαθήματα κοινωνικής ανθρωπολογίας για τα Βαλκάνια μέσω του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Έχει επίσης παρακολουθήσει εκπαιδευτικά προγράμματα συστημικής θεραπείας και ψυχανάλυσης ομάδας. Έχει εργαστεί σε σχολεία, φυλακές στην Ελλάδα και στη Β. Ιρλανδία, ΟΚΑΝΑ, Σ.Α.Τ., Πρόγραμμα Δήμου Καλλιθέας Θησέας, Πρόγραμμα Δήμου Αγ. Αναργύρων Κ.Ε.Τ.Α. και ως ερευνήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και στο ΕΠΙΨΥ. Δραματοθεραπευτικά έχει δουλέψει με πληθυσμούς κρατουμένων, καλλιτεχνών, τοπικές κοινότητες, εργαζόμενους εταιρειών και οργανισμών. Το στούντιο δραματοθεραπείας της λειτουργεί στην Πεύκη από το 2000 ως χώρος θεραπείας, επιμόρφωσης και εποπτείας. Επίσης κάνει επιμορφωτικά σεμινάρια στη Γαλλία αλλά και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας. Το 2010 παρακινεί την δημιουργία της Γαλλικής Ένωσης Δραματοθεραπευτών, η οποία την τιμά ως επίτιμο μέλος. Ταυτόχρονα διατέλεσε μέλος του Δ.Σ. της Ένωσης Δραματοθεραπευτών Ελλάδας. Μέλος του Σ.Ε.Ψ. και άλλων επιστημονικών ενώσεων. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος, γραμματέας και αντιπρόεδρος στην Εταιρεία Μελέτης Πολιτισμικής Ετερότητας από το 2002 ως το 2005. Υπήρξε επίσης ένα από τα ιδρυτικά μέλη του Ινστιτούτου για τον διάλογο του Ελληνικού με τους Ασιατικούς πολιτισμούς. Από το 2013 δημιουργεί σε συνεργασία με άλλους συναδέλφους την Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση «Εν Έργω» στην οποία προεδρεύει. Από το 2013 επίσης, στα πλαίσια της «Εν Έργω» δημιουργεί και συμμετέχει ως περφόρμερ στην ομάδα «Liminals» ως συνέχεια δραματοθεραπευτικής ερευνητικής ομάδας ανέργων και ως σήμερα έχει παρουσιάσει τέσσερις περφόρμανς στην Αθήνα. Ως ανεξάρτητη ερευνήτρια έχει επιτελέσει πολλές έρευνες, πολλές από αυτές έχουν δημοσιευτεί σε βιβλία και πρακτικά συνεδρίων.


Φώφη Τριγάζη 
(6936726500/fofitri@yahoo.com) 

Είναι: Κινησιοθεραπεύτρια (NDT Therapist) 
Δραματοθεραπεύτρια (The institute of Dramatherapy London) 
Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια ομάδας ζεύγους και οικογένειας (Ελληνική Εταιρεία Ομαδικής Ανάλυσης και Οικογενειακής Θεραπείας). 
Επόπτρια θεραπευτών μέσα από το Appreciative approach (Kensington Consultation Centre London). 

Είναι κάτοχος του Πανευρωπαϊκού Διπλώματος Ψυχοθεραπείας και μέλος της Ε.Α.Ρ (The European Association for Psychotherapy) . Έχει κάνει μεταπτυχιακές σπουδές στο Centro di Educazione Motoria ‘’Anna Torrigiani ‘’ στη Φλωρεντία και Νευροαναπτυξιακή Θεραπεία στο Λονδίνο και στη Βέρνη . Έχει επίσης μετεκπαιδευτεί στη Δυναμική Χορού και Δράματος στο Castle Priory College στο Λονδίνο, στην Ανάλυση της Κίνησης στο Laban Centre στο Λονδίνο, στο Δυναμικό του Σώματος-Σωματική Ψυχοθεραπεία (Augsburg Institute Germany) και στην Ψυχοθεραπευτική προσέγγιση NIG (Neuroimaginative Gestalting). Είναι ιδρυτικό μέλος της Ένωσης Δραματοθεραπευτών Παιγνιοθεραπευτών Ελλάδας (Ε.Δ.Π.Ε). Έχει εργασθεί πολλά χρόνια στην Ειδική Αγωγή , στην Ελληνική Εταιρεία Ομαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας , στο Κέντρο Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης του Δήμου Αμαρουσίου , σε προγράμματα του Δήμου Κηφισιάς και στο Δίκτυο Γυναικών Ευρώπης. Έχει διευθύνει σειρά σεμιναρίων και συνεργασθεί με πολλούς φορείς δημόσιους και ιδιωτικούς. Το 1998 ίδρυσε το Κέντρο Προσωπικής Ανάπτυξης μέσα από την Τέχνη σε συνεργασία με άλλους θεραπευτές. Σήμερα εργάζεται στο Μαρούσι με άτομα, ομάδες, ζευγάρια και οικογένειες. Επίσης στα πλαίσια του δημιουργικού διαλόγου,διοργανώνει σεμινάρια μέσα από την Δραματοθεραπευτική προσέγγιση,που είναι δημιουργικές απαντήσεις σε αιτήματα ατόμων,οικογενειων φορέων ή οργανισμών.