Ανάδειξη της σχέσης με το σύμπτωμα μέσα από την ψυχοθεραπεία μέσω τέχνης

Μιλάμε για "συμπτώματα" και στην ψυχολογία για να ορίσουμε κάποια φαινόμενα της συμπεριφοράς που εμφανίζονται ως κορυφές παγόβουνων. 

Με τον ίδιο τρόπο που ο πυρετός αποτελεί σύμπτωμα μίας ασθένειας που έχει οργάνωση, αιτιολογία και ιδιότητες, έτσι κι ένα ψυχικό σύμπτωμα αποτελεί την ένδειξη για μία συγκεκριμένη ψυχική οργάνωση που φέρει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά στην συμπεριφορά και στον τρόπο που σχετίζεται το άτομο με τους άλλους, αλλά και αιτιολογία. 

Συμπτώματα που υποδηλώνουν μία νευρωτική δομή προσωπικότητας αποτελούν για παράδειγμα οι κρίσεις πανικού, όλες οι μορφές φοβίας, η εμμονή σε ιδέες ή επαναλήψεις πράξεων που έχουν τελετουργικό χαρακτήρα για τον άνθρωπο που τις εκτελεί.  Η νευρωτική δομή, όπως έχουμε ήδη ξαναπεί σε αυτό το ιστολόγιο, δημιουργείται από την αποτυχία ισορροπίας μεταξύ του συστήματος εσωτερικευμένων απαγορεύσεων από τη μια και των επιθυμιών του υποκειμένου, από την άλλη. 

Με τον ίδιο τρόπο δημιουργούνται συμπτώματα (δηλ. ορατές συμπεριφορές-φαινόμενα- ή ενδείξεις αν προτιμάτε) για κάθε στυλ προσωπικότητας (καταθλιπτική, διπολική, οριακή, σχιζοειδή κλπ). 

Δεν έχει ιδιαίτερη σημασία η ονομασία-διάγνωση της κάθε ψυχικής δομής γιατί το υποκείμενο δεν ξέρει τι να κάνει αυτή την διάγνωση. Μερικές φορές ο χαρακτηρισμός κάποιου ως "καταθλιπτικού", "σχιζοειδούς" κλπ μπορεί υπό συγκεκριμένες συνθήκες να εγκλωβίζει τόσο τον "ασθενή", αλλά και τον θεραπευτή του ενίοτε, ως προς την επίλυση των προβλημάτων και την επιτυχή έκβαση της ψυχοθεραπείας του. 

Ωστόσο τα συμπτώματα μας βοηθούν να κατανοήσουμε την εσωτερική λογική που διέπει την ψυχική δόμηση. Αυτό χρειάζεται να το κοινοποιούμε και στον άνθρωπο που εμφανίζει την συμπτωματολογία και να στοχεύουμε προς την νοηματοδότηση του συμπτώματος, σα να πρόκειται για ένα σύμβολο που χρειάζεται αποκωδικοποίηση. Με τον τρόπο αυτόν, το σύμπτωμα παύει να είναι αποκομμένο από την υπόλοιπη προσωπικότητα του ανθρώπου, παύει να προκαλεί έκπληξη, αγωνία, φόβο, να είναι ξένο δηλαδή,  και γίνεται το κλειδί πρόσβασης σε βαθύτερα στρώματα της ψυχικής αλήθειας, εκεί όπου χρειάζεται να οδηγηθεί το υποκείμενο με την συμπαράσταση του θεραπευτή, για να υπάρξει επεξεργασία και αποκατάσταση τραυμάτων, ελλειμμάτων, διαστρεβλώσεων που αφορούν την ιστορία του... 

Ο Φρόυντ από την αρχή της δουλειάς του ανακαλύπτει ότι το σύμπτωμα έχει και οφέλη για τον άνθρωπο που υποφέρει. Παρά τον μάταιο πόνο που του δίνει, το σύμπτωμα βοηθά στην έκφραση ενός προβλήματος που  δημιουργεί ψυχική ένταση και ζητά μία οδό εκφόρτωσης. Πέραν όμως της λειτουργίας του για την επιβίωση του ανθρώπου, παρά του ότι μπορεί να του χαλά την ζωή σε πολλούς τομείς, το σύμπτωμα φέρει και ένα άλλο όφελος, το οποίο η ψυχανάλυση έχει ονομάσει "δευτερογενές". 

Δευτερογενές όφελος για παράδειγμα σε έναν άνθρωπο που υποφέρει από κρίσεις πανικού, μπορεί να είναι ότι χρειάζεται πάντα έναν δεύτερο, δικό του άνθρωπο, μαζί του την ώρα που πηγαίνει λόγου χάρη στο σούπερ μάρκετ (αν ο συγκεκριμένος χώρος προκαλεί τις κρίσεις). Άλλος που έχει για παράδειγμα φοβία να οδηγήσει, δεν μένει ποτέ μόνος στο αυτοκίνητο και σχετίζεται με τρόπο εξαρτητικό με τον σύντροφό του για να τον πηγαίνει οπουδήποτε με το αυτοκίνητό του κ.ο.κ.  

Μέσα από την ψυχοθεραπεία μέσω τέχνης, προσεγγίζουμε τα ψυχικά περιεχόμενα ως συμβολικά περιεχόμενα και με μία τέτοια προοπτική, η νοηματοδότηση-κατανόηση γίνεται περισσότερο εφικτή. Τα σύμβολα, όπως και τα συμπτώματα, δεν είναι μονοσήμαντα. Μπορούμε να δώσουμε πολλές ερμηνείες να τα δούμε από διαφορετικές πλευρές. 

Ας δούμε μερικά παραδείγματα από την δραματοθεραπευτική μου δουλειά με ανθρώπους που υποφέρουν από διαφορετικά συμπτώματα. Φυσικά τα ονόματα των ανθρώπων και άλλα στοιχεία αναγνωρίσιμα της ταυτότητάς τους παραμένουν απόρρητα για λόγους ευνόητους...

Ο τρόπος που δουλεύω με τα συμπτώματα μέσω της τέχνης έχει πολλές διαφορετικές τεχνικές και χρησιμοποιούμε πολλά διαφορετικά μέσα. Δράμα, εικαστικά, κατασκευές, installation, μεικτές τεχνικές κλπ. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα όμως θα μείνω σε μία τεχνική που έχει να κάνει με πηλό και μικρές κούκλες.

Καλώ τον άνθρωπο να φτιάξει σε γλυπτό το σύμπτωμα του...Καλείται να μην έχει κάποια ιδέα από πριν καθώς έχει τον πηλό στα χέρια του, αλλά να αφεθεί όσο μπορεί στην αίσθηση του πηλού στα χέρια του, στην υφή του, και να αποφύγει όσο το δυνατό περισσότερο τις σκέψεις αρχικά. Σιγά σιγά αρχίζει κι εμφανίζεται μία μορφή που για τον ίδιο αποκτά ένα νόημα και εξελίσσει την κατασκευή του ως να φτάσει σε ένα ικανοποιητικό σημείο για τον χρόνο που έχει δοθεί από το ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο. 

Μετά καλείται, αν θέλει, να βρει μία από τις μικρές κούκλες που να αισθάνεται ότι τον αντιπροσωπεύει καλύτερα και να δείξει τόσο στον εαυτό του όσο και σε μένα (την θεραπεύτρια) τον τρόπο που σχετίζεται ο ίδιος με το σύμπτωμά του. 

Ας δούμε μερικά παραδείγματα... 

Εικόνα 1

 Στην εικόνα 1. ο άνθρωπος μου λέει ότι αυτό που προέκυψε είναι ότι το σύμπτωμα είναι σαν ένας βράχος πάνω στον οποίο προσκρούει. Ωστόσο, από την εικόνα μπορούμε να δούμε και κάτι άλλο που φυσικά σχετίζεται με το δευτερογενές όφελος του συμπτώματος. Η κούκλα όπως είναι τοποθετημένη στο γλυπτό φαίνεται σα να προστατεύεται από αυτό, ακόμη και να ξεκουράζεται σε αυτό. 

Εικόνα 2

Στην εικόνα 2. έχουμε να κάνουμε με μία νεαρή γυναίκα που η φοβία που έχει αναπτύξει είναι να την αναγκάζει να μην θέλει να βγει από το σπίτι της. Με την ψυχοθεραπεία της, στην φάση αυτή που δημιουργείται το γλυπτό, κάνει δειλά δειλά τα πρώτα της βήματα έξω από το σπίτι.  Όπως βλέπετε, η μάγισσα έχει εξέλθει (ή φυλάει;) από το πουγκί και κρατά την μαγική της σκούπα (που ως μαγική αποτελεί όχημα)... 

Εικόνα 3

Στην εικόνα 3 έχουμε ένα γλυπτό "χταπόδι" που έχει αρπάξει την κούκλα που αντιπροσωπεύει την γυναίκα που υποφέρει από κρίσεις πανικού. Η κούκλα που έχει επιλέξει, γυμνή από ρούχα, μας οδηγεί σε έναν συνειρμό σχετικό με σεξουαλική παραβίαση αφής-πιασίματος-αρπάγματος. Κάτι που έχει συμβεί στην γυναίκα κατά την εφηβεία της και που αποτελεί την ρίζα του προβλήματος της, κάτι δεν το είχε αξιολογήσει ως σημαντικό γεγονός της ιστορίας της ως την στιγμή της θεραπείας της μέσω τέχνης.

Σε κάθε περίπτωση αυτές οι δημιουργίες μέσα στο θεραπευτικό ασφαλές πλαίσιο ανοίγουν έναν δρόμο στον λόγο. Δίνουν τροφή για σκέψη και κινητοποιούν. Τα παραδείγματα είναι πολλά αλλά νομίζω ότι μπορώ να σταματήσω εδώ για σήμερα, ελπίζοντας να σας έχω δώσει μία ιδέα στο πώς μπορούμε να προσεγγίσουμε ψυχοθεραπευτικά μέσω τέχνης το σύμπτωμα. Εσείς, οι αναγνώστες του ιστολογίου, πιθανόν μπορείτε να δείτε κι άλλα στοιχεία στα παραπάνω παραδείγματα και αν θέλετε μπορείτε να μου στείλετε τις ιδέες σας ηλεκτρονικά στο: dimitrastav@yahoo.com.

Ο τρόπος δουλειάς και επεξεργασίας του τραύματος μέσω τεχνών είναι ένας τρόπος που το κάνει μάλλον πιο εύκολο γιατί στηρίζεται στην δημιουργικότητα.  Δουλεύοντας έτσι, αποκτούμε πρόσβαση σε κρυφά περιεχόμενα του ασυνειδήτου. Όπως και να  έχει, το σύμπτωμα είναι πολυσήμαντο όπως και το κάθε έργο τέχνης... Κάθε σημασία που μπορούμε να αποδώσουμε έρχεται και συμπληρώνει την άλλη. Δεν υπάρχει σωστό και λάθος. Οι ερμηνείες αυτές γίνονται ακόμη πιο πολυδιάστατες όταν τα έργα αυτά παρουσιάζονται σε ομάδα δραματοθεραπείας. Οι ερμηνείες των μελών στηρίζονται τόσο στην δική τους εσωτερική πραγματικότητα όσο και στην πραγματικότητα του έργου. Προτείνουν τις ιδέες τους κι ο δημιουργός, ο πάσχων από το σύμπτωμα, αναγνωρίζει αν κάτι από όλα αυτά είναι αληθές. Γιατί μόνο ο ίδιος ο άνθρωπος γνωρίζει την δική του αυθεντική αλήθεια καλύτερα από όλους τους άλλους. Απλά αυτή του καλύπτεται πίσω από το σύμπτωμα και η τέχνη βοηθά να του αποκαλυφθεί!

Ένα χρήσιμο για πολλούς βιωματικό σεμινάριο

Μην το χάσετε...

Στη σιγή του νου γεννιέται το καινούριο

Σεμινάριο με την μέθοδο της Δραματοθεραπείας

Σάββατο 9 Απριλίου, 5.00-9.00 μμ. 

Η εσωτερική ανησυχία δεν επιτρέπει να είμαστε δημιουργικοί και ανακάμπτει την προσωπική εξέλιξη.

Οι ψυχικές συγκρούσεις, η αμφιθυμία, οι εμμονές είναι γενεσιουργές αυτού του ψυχικού θορύβου.

Οι σκέψεις πολλές φορές γίνονται εμπόδιο για ανεύρεση λύσεων, ιδιαίτερα αυτές οι σκέψεις που είναι αρνητικές και απαισιόδοξες. Αποτελούν βασική αιτία άγχους ενώ η πλήρης απουσία κάποιας άλλης προοπτικής σε ένα ζήτημα συνδέεται με την κατάθλιψη. 

Το συνειδητό άδειασμα του νου θα είναι ο πρώτος στόχος αυτού του εργαστηρίου.
Οι συμμετέχοντες θα πειραματιστούν με τεχνικές που θα έχουν στόχο την εσωτερική ησυχία από σκέψεις και θα μπορούν κάποιες από αυτές να τις εφαρμόσουν στην καθημερινή τους ζωή με πολύ ευεργετικά αποτελέσματα. 

Ο δεύτερος στόχος του εργαστηρίου είναι η ανάδυση μίας νέας δυνατότητας.
Αυτή η δυνατοτητα αφορά σε νέες ιδέες, νέες λύσεις σε προβλήματα που φαίνονται άλυτα, προσέγγιση ενός θέματος από διαφορετική προοπτική. 

Το εργαστήρι απευθύνεται σε ανθρώπους που βασανίζονται από έμμονες ιδέες, κρίσεις πανικού, άγχος και διάχυτη ανησυχία, αμφιθυμία. Σε άτομα επίσης που υποφέρουν από σωματικό πόνο αλλά και σε  ανθρώπους που τους ενδιαφέρει να πειραματιστούν με τις δυνατότητες που διανοίγονται μέσα από μία τέτοια διαδικασία. Τέλος είναι ανοιχτό για όποιον επαγγελματία ψυχικής υγείας ενδιαφέρεται να εμπλουτίσει την ψυχοθεραπευτική του πρακτική, αλλά και εκπαιδευτικούς που ενδιαφέρονται για τεχνικές που μπορούν να εφαρμόσουν σε σχολική τάξη.

Η μέθοδος του σεμιναρίου θα είναι η δραματοθεραπεία, από την οποία επιστρατεύονται στοχευμένες τεχνικές.  

Εισηγήτρια σεμιναρίου: Δήμητρα Σταύρου, Ψυχολόγος-Δραματοθεραπεύτρια

Για περισσότερες πληροφορίες και δηλώσεις συμμετοχής: 2108064426,dimitrastav@yahoo.com

Τόπος Σεμιναρίου: Πολυχώρος Θεραπείας και Τέχνης, Πρεβέζης 18, 15121, Πεύκη.

Κόστος συμμετοχής: 40 ευρώ (για ανέργους με έγκυρη κάρτα ανεργίας: 20 ευρώ)

"Ήβης Μυστήρια" Με διαβατήριο τον μύθο δραματοθεραπευτικό σεμινάριο με θέμα την εφηβεία 23-24 Μαΐου

Ryan Mc Guiness "The lazy logic of Igvana Ratio" 2009

"Γιατί εκείνο πια το δείλι,

σαν άρρωστος, καιρό, που πρωτοβγαίνει

ν' αρμέξει ζωή απ' τον έξω κόσμον, ήμουν

περπατητής μοναχικός στο δρόμο

που ξεκινά από την Aθήνα κ' έχει

σημάδι του ιερό την Eλευσίνα.

Tι ήταν για μένα αυτός ο δρόμος πάντα

σα δρόμος της Ψυχής."

Άγγελος Σικελιανός «Ιερά Οδός»

Η ήβη είναι μία περίοδος όπου οι αλλαγές που συμβαίνουν, αλλάζουν το ψυχικό σύμπαν του εφήβου με ένα μυστηριώδη τρόπο, που εκφράζεται δραματικά και εκρηκτικά στην επαφή με τον έξω κόσμο.
Η διαφοροποίηση έρχεται μέσα από την επιλογή προτύπων και νέων ομάδων αναφοράς, καθώς παλιές ιδέες και αντιλήψεις ξεφτίζουν και οι γονείς αποκαθηλώνονται. Το σώμα μεταβάλλεται σε έμφυλο σώμα που ζητά τον έρωτα επιτακτικά. Αυτή η μετάβαση εμπεριέχει ρίσκο, θέτει σε προτεραιότητα θέματα ναρκισσισμού και δοκιμάζονται οι γονικές ταυτίσεις.
Πώς βιώνεται αυτή η αλλαγή; Πώς την λαμβάνει το περιβάλλον του εφήβου; Τι καθορίζει το αν θα υπάρξει ή όχι σύγκρουση;
Η εφηβεία είναι μία περίοδος διαλόγου - όχι απαραίτητα συγκρουσιακά- αλλά συγκινησιακά φορτισμένη , καθώς η ικανότητα των γονιών να είναι παρόντες με διακριτά όρια και κατανόηση συνδιαμορφώνει και καθορίζει την πορεία της.
Στο βιωματικό αυτό σεμινάριο μέσω της δραματοθεραπευτικής προσέγγισης θα αξιοποιηθούν ως πηγή έμπνευσης ο μύθος της Δήμητρας και της Περσεφόνης και τα Ελευσίνια Μυστήρια. Η Δήμητρα(=γη-μητηρ) στον μύθο είναι μία μητέρα που υποφέρει από το μεγάλωμα της κόρης το οποίο απαιτεί αποχωρισμό και αυτός βιώνεται ως θάνατος ο οποίος πενθείται. Η Περσεφόνη ωστόσο γίνεται βασίλισσα ενός κόσμου διαφορετικού η οποία μέσα από μία επώδυνη διαδρομή κατακτά την σεξουαλικότητα και ολοκληρώνει την γυναικεία της φύση.
Κύριο μέλημά μας είναι η επικέντρωση σε αυτήν την ψυχική μετάβαση που θα την επεξεργαστούμε και γεωγραφικά. Θα ξεκινήσουμε στον χώρο όπου τελούνταν τα μικρά ελευσίνια στην Αθήνα, θα αξιοποιήσουμε την διαδρομή συμβολικά προς την Ελευσίνα όπου θα συνεχιστεί και θα ολοκληρωθεί η εμπειρία. 

Ακούστε την ραδιοφωνική εκπομπή για το σεμινάριο μας στον σταθμό: www.metadeftero.gr

Πρακτικές πληροφορίες

Τόπος σεμιναρίου: Στην Αθήνα, στην Ελευσίνα και καθοδόν (μετάβαση με αυτοκίνητο)
Χρόνος: Σάββατο 23 Μαΐου-Κυριακή 24 Μαΐου
Έναρξη: Σάββατο 23 Μαΐου. 9.30 π.μ.
Συνάντηση-αφετηρία: Συμβολή των οδών Αρχιμήδους και Άγρας (στην αρχή του πεζοδρόμου της οδού Άγρας).
Τιμή σεμιναρίου: 100 Ευρώ/ Εξαιρούνται οι κάτοικοι της περιοχής της Ελευσίνας (ενημερωθείτε τηλεφωνικά).

Οι συμμετέχοντες προτείνεται να φέρουν άνετα ρούχα και παπούτσια, σακίδιο πλάτης, ελαφρύ μπουφάν και καπέλο. 

Για την συμμετοχή είναι απαραίτητη η παρακολούθηση όλου του σεμιναρίου, καθώς πρόκειται για διεργασία. 

Η κράτηση θέσεων κατοχυρώνεται με την έγκαιρη καταβολή του ποσού των 40 ευρώ στον λογαριασμό της Τράπεζας Πειραιώς: ΙΒΑΝ GR 01721350005135072829973.


Τηλέφωνα επικοινωνίας/Κρατήσεις θέσεων 

Σταύρου Δήμητρα: 2108064426/6945350084 

Τριγάζη Φώφη: 2106125433/6936726500 

Το συγκεκριμένο σεμινάριο συνδιοργανώνεται με το Ν.Ν.Δ.Δ. Πολιτισμού, Αθλητισμού Κοινωνικής Πολιτικής & Προσχολικής Αγωγής Δήμου Ελευσίνας και κάποιες από τις δράσεις μας θα ενταχθούν στις δραστηριότητες προβολής της Ελευσίνας για την υποψηφιότητά της για πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης 2021. 

Το σεμινάριο "Ήβης μυστήρια" είναι το τρίτο αυτοτελές σεμινάριο δραματοθεραπείας από τον ετήσιο κύκλο: "Με διαβατήριο τον μύθο"... 


Με διαβατήριο τον μύθο
Περιγραφή

“But when he came to study those who had thrown off the old myths, he found them even more ugly than those who had not. They did not know that beauty lies in harmony, and that loveliness of life has no standard amidst an aimless cosmos save only its harmony with the dreams and the feelings which have gone before and blindly moulded our little spheres out of the rest of chaos.”

H.P. Lovecraft 1926 “The silver key” 

Ο Άμλετ θέτει το ερώτημα: «Είσαι έτοιμος για το πεπρωμένο σου;» 
Η μυθολογία είναι ένας εσωτερικός χάρτης εμπειρίας και το διαβατήριο που θα στηρίξει τον άνθρωπο στις αναζητήσεις που θα κάνει. Θα του δώσει τα εφόδια εκείνα του χαρακτήρα για να αντικρύσει, να αντιμετωπίσει και να βαδίσει προς το πεπρωμένο του. 
Η αφηγηματική δομή του μύθου έχει την δύναμη να ενώσει τον τόπο και τον χρόνο και να αποκαλύψει την ιερή διάσταση του θαύματος που λέγεται ζωή προσφέροντας στον ψυχισμό εικόνες, μουσική, ποίηση και σύμβολα.
Με ποιον τρόπο μας αφορά όμως ο μύθος σήμερα, που η ζωή μοιάζει διαμορφωμένη από πρότυπα που δεν εισάγουν νέες δυνατότητες, έτσι ώστε να στηρίξουν τον άνθρωπο στην εξελικτική του πορεία, να τον προειδοποιήσουν για τον αγώνα που πρέπει να δώσει ο ίδιος, να τον ησυχάσουν ψιθυρίζοντάς του την αλήθεια που λέει ότι η ζωή δεν είναι μία σειρά από γεγονότα, αλλά ένα διαρκές γίγνεσθαι;
Αυτό είναι το σύγχρονο αγωνιώδες υπαρξιακό ερώτημα… 
Ο ήρωας στους μύθους δεν πηγαίνει μόνο για το ταξίδι, δεν είναι απλώς ο άνθρωπος της περιπέτειας, αν και αυτή πρέπει την ύπαρξή του να συγκινεί. Πηγαίνει γιατί είναι ένας αναζητητής της αλήθειας και της ευδαιμονίας. 
Γι αυτό ο μύθος αξιοποιείται από την δραματοθεραπεία ως ένα πολύτιμο συμβολικό υλικό με πολύ θεραπευτικές ιδιότητες. Άλλωστε, υπήρξε η πρώτη ύλη τόσο στην τραγωδία όσο και στην ψυχαναλυτική θεωρία, χάρη στην θεραπευτική διάστασή του. 
Για το σεμινάριο αυτό δουλέψαμε σε στενή συνεργασία και αλληλεπίδραση πάνω από 300 ώρες για ένα χρόνο, ερευνώντας και μελετώντας υλικό από διαφορετικά γνωστικά πεδία, με επιτόπια έρευνα και σε συνεργασία με άλλους κοινωνικούς επιστήμονες. 
Αυτή η δραματοθεραπευτική σειρά σεμιναρίων αποτελεί ένα κυκλικό ταξίδι διάρκειας ενός χρόνου, που θα πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα, όχι αυτή των τουριστών και της πολυκοσμίας, αλλά την άλλη, τη μυθική Ελλάδα που έδωσε έμπνευση στον Ευρωπαϊκό πολιτισμό.
Το κάθε σεμινάριο θα έχει το στοιχείο της περιπέτειας, της σύνδεσης με την φύση, της ανακάλυψης μέσω των αισθήσεων, του βιώματος, της συγκίνησης και της σύνδεσης με την ατομική ιστορία. 
Η σειρά θα ολοκληρωθεί σε πέντε σεμινάρια (διήμερα/σαββατοκύριακα) που θα στηρίζονται σε μύθους ανάλογους με αναπτυξιακές φάσεις της ψυχικής ανάπτυξης. Κάθε αναπτυξιακό στάδιο θα δουλευτεί σε διαφορετικό χρόνο και τόπο στην Ελλάδα. 
Όσοι ενδιαφέρονται μπορούν να συμμετέχουν σε ένα μέρος/τμήμα του σεμιναρίου ή σε ολόκληρο το οδοιπορικό μας.
Το κάθε σεμινάριο θα ανακοινώνεται ξεχωριστά πριν την πραγματοποίησή του όπου θα δίνονται οι σχετικές πληροφορίες. 


Συνδεθείτε με την σελίδα μας στο facebook: http://www.facebook.com/dramamythos


Βιογραφικά

Σταύρου Δήμητρα 
(6945350084/ dimitrastav@yahoo.com) 

Γεννήθηκε το 1970 στην Αθήνα. Σπούδασε ψυχολογία στη Γαλλία και στην Ελλάδα. Σπούδασε δραματοθεραπεία ακολουθώντας τετραετή κύκλο σπουδών και παρακολούθησε πλήθος σεμιναρίων στην Ελλάδα και το εξωτερικό που αφορούν τις ψυχοθεραπείες μέσω τέχνης. Τα τελευταία δύο χρόνια παρακολουθεί μαθήματα κοινωνικής ανθρωπολογίας για τα Βαλκάνια μέσω του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Έχει επίσης παρακολουθήσει εκπαιδευτικά προγράμματα συστημικής θεραπείας και ψυχανάλυσης ομάδας. Έχει εργαστεί σε σχολεία, φυλακές στην Ελλάδα και στη Β. Ιρλανδία, ΟΚΑΝΑ, Σ.Α.Τ., Πρόγραμμα Δήμου Καλλιθέας Θησέας, Πρόγραμμα Δήμου Αγ. Αναργύρων Κ.Ε.Τ.Α. και ως ερευνήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και στο ΕΠΙΨΥ. Δραματοθεραπευτικά έχει δουλέψει με πληθυσμούς κρατουμένων, καλλιτεχνών, τοπικές κοινότητες, εργαζόμενους εταιρειών και οργανισμών. Το στούντιο δραματοθεραπείας της λειτουργεί στην Πεύκη από το 2000 ως χώρος θεραπείας, επιμόρφωσης και εποπτείας. Επίσης κάνει επιμορφωτικά σεμινάρια στη Γαλλία αλλά και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας. Το 2010 παρακινεί την δημιουργία της Γαλλικής Ένωσης Δραματοθεραπευτών, η οποία την τιμά ως επίτιμο μέλος. Ταυτόχρονα διατέλεσε μέλος του Δ.Σ. της Ένωσης Δραματοθεραπευτών Ελλάδας. Μέλος του Σ.Ε.Ψ. και άλλων επιστημονικών ενώσεων. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος, γραμματέας και αντιπρόεδρος στην Εταιρεία Μελέτης Πολιτισμικής Ετερότητας από το 2002 ως το 2005. Υπήρξε επίσης ένα από τα ιδρυτικά μέλη του Ινστιτούτου για τον διάλογο του Ελληνικού με τους Ασιατικούς πολιτισμούς. Από το 2013 δημιουργεί σε συνεργασία με άλλους συναδέλφους την Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση «Εν Έργω» στην οποία προεδρεύει. Από το 2013 επίσης, στα πλαίσια της «Εν Έργω» δημιουργεί και συμμετέχει ως περφόρμερ στην ομάδα «Liminals» ως συνέχεια δραματοθεραπευτικής ερευνητικής ομάδας ανέργων και ως σήμερα έχει παρουσιάσει τέσσερις περφόρμανς στην Αθήνα. Ως ανεξάρτητη ερευνήτρια έχει επιτελέσει πολλές έρευνες, πολλές από αυτές έχουν δημοσιευτεί σε βιβλία και πρακτικά συνεδρίων.


Φώφη Τριγάζη 
(6936726500/fofitri@yahoo.com) 

Είναι: Κινησιοθεραπεύτρια (NDT Therapist) 
Δραματοθεραπεύτρια (The institute of Dramatherapy London) 
Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια ομάδας ζεύγους και οικογένειας (Ελληνική Εταιρεία Ομαδικής Ανάλυσης και Οικογενειακής Θεραπείας). 
Επόπτρια θεραπευτών μέσα από το Appreciative approach (Kensington Consultation Centre London). 

Είναι κάτοχος του Πανευρωπαϊκού Διπλώματος Ψυχοθεραπείας και μέλος της Ε.Α.Ρ (The European Association for Psychotherapy) . Έχει κάνει μεταπτυχιακές σπουδές στο Centro di Educazione Motoria ‘’Anna Torrigiani ‘’ στη Φλωρεντία και Νευροαναπτυξιακή Θεραπεία στο Λονδίνο και στη Βέρνη . Έχει επίσης μετεκπαιδευτεί στη Δυναμική Χορού και Δράματος στο Castle Priory College στο Λονδίνο, στην Ανάλυση της Κίνησης στο Laban Centre στο Λονδίνο, στο Δυναμικό του Σώματος-Σωματική Ψυχοθεραπεία (Augsburg Institute Germany) και στην Ψυχοθεραπευτική προσέγγιση NIG (Neuroimaginative Gestalting). Είναι ιδρυτικό μέλος της Ένωσης Δραματοθεραπευτών Παιγνιοθεραπευτών Ελλάδας (Ε.Δ.Π.Ε). Έχει εργασθεί πολλά χρόνια στην Ειδική Αγωγή , στην Ελληνική Εταιρεία Ομαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας , στο Κέντρο Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης του Δήμου Αμαρουσίου , σε προγράμματα του Δήμου Κηφισιάς και στο Δίκτυο Γυναικών Ευρώπης. Έχει διευθύνει σειρά σεμιναρίων και συνεργασθεί με πολλούς φορείς δημόσιους και ιδιωτικούς. Το 1998 ίδρυσε το Κέντρο Προσωπικής Ανάπτυξης μέσα από την Τέχνη σε συνεργασία με άλλους θεραπευτές. Σήμερα εργάζεται στο Μαρούσι με άτομα, ομάδες, ζευγάρια και οικογένειες. Επίσης στα πλαίσια του δημιουργικού διαλόγου,διοργανώνει σεμινάρια μέσα από την Δραματοθεραπευτική προσέγγιση,που είναι δημιουργικές απαντήσεις σε αιτήματα ατόμων,οικογενειων φορέων ή οργανισμών.

Δραστηριότητες και υπηρεσίες για το 2013-2014

Κλινικές και κοινωνικές παρεμβάσεις μέσω τεχνών

(ψυχοθεραπεία, εκπαίδευση και επιμόρφωση, κοινωνική ευαισθητοποίηση-στήριξη, έρευνα, αλλά και ψυχαγωγία)

 Με χαρά σας παρουσιάζω το πρόγραμμα λειτουργίας και δραστηριοτήτων για το διάστημα Σεπτεμβρίου 2013-Ιουλίου 2014...

Θεραπεύοντας την κατάθλιψη με τη δραματοθεραπευτική μέθοδο

Η κατάθλιψη είναι μία ψυχική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από συνεχή θλίψη, ή πάγωμα των συναισθημάτων, δυσκολίες στον ύπνο, διαταραχές στη διατροφή (περισσότερη ή λιγότερη λήψη τροφής), κόπωση, απώλεια ενδιαφέροντος, απώλεια επιθυμίας, σεξουαλική έκπτωση ή πλήρης αποχή, αποφυγή κοινωνικότητας και απόσυρση. Στην κλασική της μορφή η κατάθλιψη περιλαμβάνει και συναισθήματα ενοχής και αυτοκατηγορίες. Ο καταθλιμμένος δυσκολεύεται να αποχωριστεί το κρεβάτι του γιατί δεν βρίσκει κάποιο λόγο για να σηκωθεί και να ξεκινήσει η μέρα του.   Η ζωή του φαίνεται γκρίζα και ανούσια. Μπορεί να αισθάνεται συχνά εκνευρισμό και ευερεθιστότητα. Δεν είναι σπάνια η συχνή χρήση αλκοόλ ή και άλλων ουσιών.  Σε κάποιες περιπτώσεις υπάρχουν ιδέες αυτοκτονίας και ενίοτε πραγματοποιούνται.

Η κατάθλιψη μοιάζει σαν ένα πένθος για μία καταστροφή που έχει συμβεί στο παρελθόν. Όμως διαφέρει από τη θλίψη του πένθους, που είναι μία φυσιολογική λειτουργία του ψυχισμού και που χρειάζεται ώστε να συντελεστεί ο αποχωρισμός από το απωλεσθέν αντικείμενο (άνθρωπο, ή κατάσταση).  Το φυσιολογικό πένθος, καθώς περνάει ο καιρός από την στιγμή της απώλειας, σιγά σιγά υποχωρεί και παύει να υπάρχει. Σε μεγάλες απώλειες (θάνατοι, διαζύγια κλπ) το πένθος μαλακώνει κυρίως μετά τον πρώτο χρόνο.  Σε περίπτωση που η θλίψη από ένα πένθος παραμένει αμείωτη μετά τον ένα χρόνο, τότε μπορεί να μετατραπεί σε κατάθλιψη.

Ο στόχος της ψυχολογικής παρέμβασης διαφέρει στις δύο περιπτώσεις. Στην περίπτωση της θλίψης από πένθος δίνουμε περισσότερη έμφαση στην στήριξη, ενώ στην κατάθλιψη μαζί με την στήριξη στόχος είναι η θεραπεία.

Η κατάθλιψη είναι η πιο συχνή ασθένεια στον σύγχρονο κόσμο με ανησυχητικά αυξητικές τάσεις. Συνήθως οι περισσότεροι βιώνουν κάποια περίοδο με αυτά τα συμπτώματα, αλλά είναι περαστική. Πιο ευάλωτα ηλικιακά είναι τα άτομα που βρίσκονται σε ηλικία ή σε φάση μετάβασης (π.χ. εφηβεία, εμμηνόπαυση, τοκετός) ενώ είναι σε πολύ ψηλά ποσοστά στην τρίτη ηλικία. Από τα δύο φύλα πιο ευάλωτες είναι οι γυναίκες.

Έτσι, η βασική αφορμή της είναι η αλλαγή της ζωής από κάποιο περιστατικό ή γεγονός.

 Γι αυτό και κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης οι δείκτες της κατάθλιψης ανεβαίνουν, καθώς επέρχονται αλλαγές στον οικονομικό προγραμματισμό, αυξάνεται η απειλή απώλειας της εργασίας και η ανασφάλεια για το μέλλον.

Αιτίες της κατάθλιψης μπορούν να είναι τα κακά παιδικά χρόνια, μία καταθλιπτική μητέρα (ή πατέρας-ιδιαίτερα όταν ο πάσχων είναι άντρας), ένα μη επαρκώς επεξεργασμένο πένθος, μία πολύ αυταρχική ανατροφή, η μη αποδοχή του συνόλου της προσωπικότητας από τους γονείς, σωματικές τιμωρίες κατά την παιδική ηλικία,  η κακή διαχείριση της επιθετικότητας  και η μετατροπή της σε ενοχή, αποτυχίες που μεγενθύνονται, εξιδανικεύσεις από μία υπερβολικά ρομαντική αντίληψη του κόσμου και του εαυτού...

Υπάρχει η καθαρή μορφή της, όπως δηλαδή την περιγράψαμε, ή η μεικτή μορφή στην οποία εναλλάσσονται περίοδοι μανίας και κατάθλιψης. Η μανία είναι η φάση υπερδραστηριότητας, ψευδοευφορίας, όπου συχνά ο έλεγχος απουσιάζει και το άτομο μπορεί να εκδηλώσει επικίνδυνες για τον εαυτό του συμπεριφορές.  Αυτή η μεικτή μορφή κατάθλιψης ονομάζεται διπολικότητα, καθώς το θυμικό εκφράζεται μέσα από δύο πόλους, την απόλυτη θλίψη ή την υπερβολή ευφορίας. Η διπολική διαταραχή έχει ως κύριο χαρακτηριστικό της την κυκλοθυμία, ενώ οι σχέσεις του διπολικού δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο.

 Ο καταθλιμμένος νοιώθει απελπισία, απογοήτευση και το αίσθημα ότι είναι αβοήθητος. Όμως και ελπίδα υπάρχει και αλλαγή μπορεί να συμβεί εφόσον αποφασίσει να ζητήσει βοήθεια. Καθώς η κατάθλιψη επηρεάζει όλες τις πτυχές της ζωής αλλά και τις σχέσεις και χρειάζεται οπωσδήποτε θεραπεία.

Κατά τη χορήγηση του Rorschach σε καταθλιπτικούς βλέπουμε να υπάρχει μία φτώχεια σε ιδέες και μία διανοητική έκπτωση, που όταν αντιμετωπιστεί η κατάθλιψη θεραπευτικά βλέπουμε να βελτιώνονται σημαντικά και αυτές οι λειτουργίες.

Η ζωή φαντάζει ανούσια. Η απαισιοδοξία καταργεί κάθε όνειρο για το μέλλον. Η κατάθλιψη λοιπόν, καταλήγει στο να ακινητοποιεί τον άνθρωπο που παύει να έχει  βούληση και την ενέργεια που απαιτείται για να κάνει πράγματα που έκανε στο παρελθόν ή να οργανώσει νέα σχέδια. Μοιάζει με μία άνευ όρων παράδοση, ένα βούλιαγμα στο κρεβάτι ή στην πολυθρόνα.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα του καταθλιπτικού είναι η επαφή με το κενό. Το κενό που ως άδειο μας βάζει μπροστά στη λογική της απουσίας και της έλλειψης. Το κενό μοιάζει με μαύρη τρύπα του σύμπαντος που ρουφάει τα πάντα εξαφανίζοντας το νόημά τους. Τελικά, το χειρότερο, ίσως, που φαίνεται να συμβαίνει στην κατάθλιψη είναι αυτό το κενό της το οποίο αφορά στην απουσία του νοήματος αλλά και της αναπαράστασης. Καθώς η αναπαραστασιακή ικανότητα διολισθαίνει, επηρεάζεται  γενικότερα η νοητική λειτουργία.

Η δραματοθεραπευτική μέθοδος έχει εξαιρετικά αποτελέσματα στους καταθλιπτικούς.

Καταρχήν, πολλές από τις τεχνικές της μεθόδου, ιδιαίτερα αυτές που τις αποκαλούμε «ζέσταμα» στην περίπτωση της ομαδικής μορφής της μεθόδου, στηρίζονται στη χρήση του παιχνιδιού. Το παιχνίδι εκτός από το γεγονός ότι αναπτύσσει ικανότητες και προκαλεί την αφύπνιση πολλών λειτουργιών του οργανισμού (προσοχή, ισορροπία, επινοητικότητα, συγκέντρωση κλπ) προκαλεί αισθήματα ευεξίας σ’αυτόν που παίζει. Για το λόγο αυτό, αν παρατηρήσουμε τα παιδιά, ποτέ δεν είναι λυπημένα την ώρα που είναι συνεπαρμένα από το παιχνίδι. Βεβαίως τα παιχνίδια που χρησιμοποιούνται στη θεραπεία των ενηλίκων είναι προσαρμοσμένα για αυτή την ηλικιακή κατηγορία.

Καθώς  η μέθοδος έχει ως μέσο τη συμβολική δράση προτρέπει στην κινητοποίηση τόσο του σώματος όσο και της συμβολικής λειτουργίας του καταθλιμμένου. Στο τέλος κάθε συνεδρίας υπάρχει η επένδυση του λόγου όπου ό,τι έχει βιωθεί αποκοδικωποιείται, υφίσταται σε αναστοχασμό και αποκαλύπτονται ασυνείδητα ως εκείνη τη στιγμή ψυχικά περιεχόμενα.

Οι δράσεις που προτείνονται πάντα προσαρμόζονται στην ειδική περίπτωση του καθένα. Έτσι, δεν ξεκινάμε ποτέ με έντονες δραστηριότητες στις πρώτες συνεδρίες, ούτε με τεχνικές που αναφέρονται σε ανοίκειες συμπεριφορές για τον θεραπευόμενο. Ξεκινούμε με δράσεις που είναι περισσότερο οικείες και σιγά σιγά προχωρούμε σε αυτές που είναι λιγότερο, καθώς αναπτύσσεται η εμπιστοσύνη στο πλαίσιο και τον θεραπευτή αλλά και εξοικείωση με τη μέθοδο. Στόχος είναι να καλύψουν οι δράσεις όλα τα επίπεδα έκφρασης του ατόμου, ή της ομάδας. Μέσω της έκφρασης θα βρουν έξοδο τα τοξικά συναισθήματα της ενοχής, του θυμού, της θλίψης, της απογοήτευσης και της απελπισίας που στον καταθλιπτικό είναι στραμένα προς τον εαυτό. Μέσω της έκφρασης επιτρέπεται μία οξυγόνωση που φέρει άμεσα ανακούφιση.

Το ψυχικό κενό σταδιακά γεμίζει από το νόημα που προσφέρουν οι συμβολικές πράξεις.

Η δραματοθεραπεία κατορθώνει να επανορθώσει πολύ γρήγορα το αναπαραστασιακό κενό της κατάθλιψης, καθώς δουλεύει σε πολλαπλά σημασιολογικά επίπεδα, σε αντίθεση με πολλές άλλες θεραπείες. Η ταχύτητα της θεραπείας έγκειται στο ότι προστίθεται ένα ακόμη επίπεδο ανάλυσης, αυτό της δράσης. Η δράση ,συνέπεια της κάθε δραματοθεραπευτικής τεχνικής, μας (θεραπευτή και θεραπευόμενο) φέρνει μπροστά σε έναν θησαυρό νοήματος κάθε φορά.  Η κίνηση του σώματος, ο τρόπος επίλυσης ενός προβλήματος, η ευκολία ή δυσκολία που αισθάνθηκε πράττοντας, η φωνή, το περιεχόμενο του λόγου, οι εικόνες που δημιουργούνται ως αποτέλεσμα κατασκευής ενός σκηνικού, ο επιλεγμένος φωτισμός, το επιλεγμένο κοστούμι, ο χρόνος της δράσης, η κατασκευή του συγκεκριμένου σεναρίου, η σκηνοθεσία κι άλλα ακόμη φαινομενολογικά στοιχεία φωτίζονται και αργότερα, μετά το πέρας της πράξης  επενδύονται ερμηνευτικά από το ίδιο το άτομο-ή την ομάδα, αν πρόκειται για ομαδική θεραπεία με τη βοήθεια του θεραπευτή.

Καθετί που λέγεται σε μία συνεδρία, αλλά και που γίνεται εντός ή εκτός σκηνής είναι σημαντικά. Κι ως τέτοια είναι φορείς νοήματος.

Η μεταφορά που είναι η κινητήριος δύναμη της δραματοθεραπευτικής μεθόδου κατορθώνει να δημιουργεί συνδέσεις και συνθέσεις. Η μεταφορά  ως μηχανισμός, κινεί, συγκινεί, μετακινεί μεταφέρει και οδηγεί τελικά στην αλλαγή.  Αυτό επιφέρει την αποκατάσταση της συνειρμικής  σκέψης που έχει διαταραχθεί στον καταθλιμένο.

Η συνειρμική σκέψη, η δημιουργία δηλαδή αλυσιδωτών αναπαραστάσεων που συνδέονται μεταξύ τους, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να εξέλθει κανείς από την κατάθλιψη. Κι αυτό γιατί η κατάθλιψη εξασθενεί την ικανότητα του να δει κάποιος ένα πρόβλημά του μέσα από διαφορετικές οπτικές γωνίες. Μία απαισιόδοξη ιδέα λειτουργεί εγκλωβιστικά και εμποδίζει τόσο από την ανεύρεση λύσεων, όσο και από την προοπτική βελτίωσης της κατάστασης.

Τα παιχνίδια ρόλων, μία βασική τεχνική της δραματοθεραπευτικής μεθόδου, καλούν τον καταθλιμμένο να μπει σε άλλο ρόλο, έξω από τον εαυτό του.  Αυτό έχει ως συνέπεια τόσο την αποστασιοποίηση από την υποκείμενη θέση του, όσο και την σταδιακή ανάπτυξη της ενσυναίσθησης (αφού μπαίνει στα παπούτσια κάποιου άλλου, μιλάει σαν να ήταν εκείνος, συν-αισθάνεται πώς θα μπορούσε να νοιώθει εκείνος). Οδηγούμαστε δηλαδή στην μετατροπή ενός άκαμπτου ψυχισμού που πάσχει και είναι ευάλωτος, σε μία κατάσταση μεγαλύτερης ευλυγισίας και άρα ανθεκτικότητας.

Η δραματοθεραπευτική μέθοδος παρέχει μία πληθώρα ερεθισμάτων. Η κατάθλιψη, ιδιαίτερα η γεροντική, μπορεί να επέλθει ακριβώς κι από την ανεπάρκεια ερεθισμάτων-καθώς αυτή επιφέρει αδρανοποίηση των νευρώνων. Με τα ποικίλλα αισθητηριακά ερεθίσματα ενεργούμε ακριβώς στο ξύπνημα του οργανισμού, στην αναζωογόνησή του.

Δουλεύοντας δραματοθεραπευτικά με καταθλημμένους, βλέπουμε σταδιακά να εμφανίζονται κι άλλα συναισθήματα που τα έχει κουκουλώσει η κυριαρχία της θλίψης. Τέτοια είναι ο θυμός, που έχει στραφεί προς εαυτόν, αλλά και ο φόβος-από τον οποίο φαίνεται η κατάθλιψη να έρχεται συχνά ως άμυνα αφού παραλύει τον άνθρωπο και τον αναγκάζει να μένει μακριά από καταστάσεις που προκαλούν φόβο. Αφού γίνει η αναγνώριση αυτών των κουκουλωμένων συναισθημάτων αρχίζει η επεξεργασία τους προκειμένου να αντιμετωπιστούν.

Στη δραματοθεραπεία, πέρα από την αφύπνιση του φαντασιακού, αφυπνίζεται και η πρακτική λειτουργικότητα. Τα χέρια δουλεύουν, κατασκευάζουν. Πρέπει να λυθούν διάφορα μικροπροβλήματα, όπως για παράδειγμα πώς μπορεί να στερεωθεί το λάστιχο σε μία μάσκα κλπ. Έτσι, υπάρχει συνεχώς η επαφή με την πραγματικότητα. Αυτή η επαφή ενισχύεται ακόμη περισσότερο μετά το πέρας της συμβολικής πράξης  κατά τη φάση της αποκωδικοποίησης και συνειδητότητας.

Η κατάθλιψη μοιάζει να αυξάνει το βάρος του σώματος. Οι ώμοι κύρτονται προς το έδαφος και το κεφάλι τείνει επίσης προς τα κάτω. Η ψυχοσωματική δουλειά που προσφέρει η δραματοθεραπεία ξανατοποθετεί το σώμα στην πραγματική σχέση του με τη βαρύτητα που του ασκεί η γη.

Ο καταθλιμμένος άνθρωπος είναι σα να έχει πέσει σε ψυχικό κώμα. Έρχεται σε επαφή με το τίποτα, το μηδέν, το κενό. Η τέχνη προσφέρει τη δυνατότητα παρηγοριάς ενώ η χρήση της ως μέσου θεραπείας έχει ως στόχο την αφύπνιση της δημιουργικότητας, που αποτελεί μία βασική έκφανση της αρχής της ζωής.

Ο Winnicott έλεγε ότι σε όλους μας υπάρχει τάση για κατάθλιψη που εξαφανίζεται κατά την περίοδο των διακοπών. Ο Lacan αποκάλεσε τον άνθρωπο "διχασμένο υποκείμενο" για να δηλώσει ότι ο άνθρωπος ποτέ δεν είναι πλήρης. Πάντα κάτι του λείπει κι αυτό που αποτελεί πηγή ματαίωσης, είναι ταυτόχρονα το διαβατήριο για να αναζητήσει την ετερότητα, να κάνει σχέσεις , να έχει σεξουαλικότητα, αλλά και να κυνηγά ιδανικά και να ονειρεύεται το μέλλον του. Μέσα στην επαφή με αυτή την πραγματικότητα μαθαίνουμε να συμφιλιωνόμαστε με την έλλειψη και τη ματαίωση που αυτή επιφέρει, ενώ από την άλλη, είναι αυτή η ίδια αποδοχή της έλλειψης που επιτρέπει την ανάδυση της επιθυμίας.