Παρασκευή, 27 Μαΐου 2016

Αδικαιολόγητη κούραση;

Yves Drouin 1998 "Le vieil homme fatigué"



Οι άνθρωποι που ζητούν να ξεκινήσουν μία ψυχοθεραπεία αισθάνονται οι περισσότεροι κουρασμένοι.

Πολύ συχνά αυτή η κατάσταση συνδυάζεται και με διάφορους πόνους στο σώμα.

Αυτό που μας ενδιαφέρει πάντα είναι να δούμε ποιες είναι οι αιτίες αυτής της κόπωσης.

Φυσικά και χρειάζεται σε αυτή την εξέταση και η συμβολή της διαγνωστικής ιατρικής ώστε να δούμε αν υπάρχουν παράγοντες βιοχημικοί όπως μία έλλειψη σιδήρου, μία χαμηλή πίεση, έλλειψη κάποιων βιταμινών ή μεταλλικών στοιχείων κλπ. Επίσης πρέπει να αποκλειστούν ασθένειες που έχουν ως σύμπτωμα την σωματική κόπωση, ενώ η διατροφή είναι ένας ακόμη παράγοντας. Βλέπουμε επίσης, αν υπάρχει έλλειψη ή διαταραχή ύπνου και για ποιους λόγους εμφανίζεται (συνήθως είναι ψυχολογικοί οι λόγοι).


Εξετάζουμε επίσης αν οι δραστηριότητες που έχει αναλάβει ο άνθρωπος είναι τόσο επίπονες πράγματι που να δικαιολογούν μία τέτοια κούραση. Ας πούμε ωράρια εργασίας που είναι πάνω από 8-10 ώρες ημερησίως δεν μπορούν να μην συνοδεύονται από κούραση, όποια δουλειά και αν κάνει κάποιος και φυσικά δεν είναι δυνατό να αποδίδει μετά από κάποιο όριο.

Ωστόσο, οι περισσότεροι από αυτούς που ακούμε να παραπονιούνται για κούραση, δεν ακολουθούν τόσο απαιτητικά προγράμματα, ούτε κι έχουν κάποια βιολογική ιδιαιτερότητα που να δικαιολογεί την κόπωσή τους.

Σε αυτή την περίπτωση οι αιτίες της κόπωσης είναι καθαρά ψυχολογικής φύσης και πάντα, σε όποια περίπτωση, πρέπει να αντιλαμβανόμαστε την κόπωση ως σύμπτωμα που χρειάζεται εξέταση.

Στην περίπτωση που κάποιος νοιώθει κουρασμένος από ψυχολογικά αίτια αυτό μπορεί να γίνεται για κάποιον από τους παρακάτω λόγους, ή σε συνδυασμό:

- Τυραννιέται από εσωτερικές συγκρούσεις. Επιθυμίες που έρχονται σε σύγκρουση με τις ιδέες του ανθρώπου, με το σύστημα ηθικής του ή τις επιταγές της κοινωνίας που έχει εσωτερικεύσει.

-Αισθάνεται αμφιθυμία. Κι αυτή είναι μία ενδοψυχική σύγκρουση, αλλά δεν αναφέρεται στην σύγκρουση επιθυμίας και απαγόρευσης αλλά στην συνύπαρξη δύο αντίθετων συναισθημάτων για μία κατάσταση. Το άτομο θέλει και δεν θέλει, αγαπά και μισεί ταυτόχρονα κ.ο.κ.

-Διακατέχεται από πλήθος δυσάρεστων συναισθημάτων όπως ενοχές, ντροπή, θυμό, φόβους.

-Υπηρετεί τις προσδοκίες των άλλων: Πάρα πολλοί λειτουργούν σαν άλογα του ιπποδρόμου πάνω στα οποία ποντάρει η οικογένεια, αλλά και το ίδιο το άτομο αυτορρυθμίζεται σε μία τέτοια κατάσταση καταβάλλοντας υπέρμετρες προσπάθειες.

-Το άτομο έχει αναλάβει ευθύνες που δεν του αναλογούν. Συνήθως έχει υιοθετήσει τέτοιους ρόλους από μικρή ηλικία και συνεχίζει να τους παίζει και ως ενήλικας πια ελκύοντας άλλους που μπορεί και να τον/την εκμεταλλεύονται.

- Βρίσκεται σε ακινησία για μεγάλο χρονικό διάστημα. Εξαιτίας παραγόντων όπως αυτοί που αναφέραμε πιο πάνω, κάποιος μπορεί να αισθάνεται κολλημένος σε μία κατάσταση χωρίς εξέλιξη. Η συνειδητοποίηση μιάς τέτοιας κατάστασης μπορεί να εντείνει την δυσκολία να κάνει κανείς το πρώτο βήμα για να βγει από το τέλμα, όπως κάποιος που για να περπατήσει μετά από καιρό που είχε το πόδι του σε γύψο χρειάζεται στήριξη και αποφασιστικότητα.

-Ύπαρξη άγχους. Το άγχος είναι εξαιρετικά δαπανηρό σε ενέργεια για τον οργανισμό αφού είναι αιτία  μίας ενεργειακής-ορμονικής σπατάλης. Το άγχος ως συναίσθημα ενεργοποιεί σημεία του εγκεφάλου που δραστηριοποιούνται όταν ο οργανισμός βρίσκεται σε απειλή και εκκρίνονται οι ανάλογες ορμόνες που κανονικά βοηθούν στην επιβίωση του οργανισμού. Αυτή όμως η κατάσταση είναι χρήσιμη όταν πράγματι βρίσκεται υπό απειλή το υποκείμενο, ενώ στις περισσότερες φορές που το βλέπουμε τα αίτια σχετίζονται με την τραυματική ιστορία του κι όχι με τις υπάρχουσες πραγματικές συνθήκες.

-Κατάθλιψη. Η κατάθλιψη είναι η κατάσταση που ρίχνει πραγματικά κάτω τον άνθρωπο και του στερεί κάθε κίνητρο για να σηκωθεί. Το βίωμα της κόπωσης είναι πολύ στενά συνδεδεμένο με αυτή την κατάσταση και το άτομο παραμελεί τόσο τον εαυτό όσο και τις δραστηριότητες του. Οι αυτοκατηγορίες και η αυτολύπηση έρχονται να χειροτερεύσουν την κατάσταση.

- Εξάρτηση. Η εξάρτηση με την οικογένεια φέρει το άτομο σε μία κατάσταση αδυναμίας στο να πράξει δημιουργικά προς όφελός του. Αναβολές, απουσία πίστης στον εαυτό, ενοχές είναι μόνο μερικά από τα στοιχεία αυτής της κατηγορίας στην οποία είναι κυρίαρχες οι εσωτερικές συγκρούσεις και η αμφιθυμία.

-Συγκρουσιακές σχέσεις με το περιβάλλον. Κακές σχέσεις δεν μπορούν παρά να επιφέρουν κούραση στον άνθρωπο. Ανταγωνισμοί, καβγάδες, επιθέσεις, εχθρότητα δεν είναι τόσο σπάνιες μέσα στις οικογένειες, αλλά και στα ζευγάρια δυστυχώς.

-Απαισιοδοξία. Η απαισιοδοξία, όπως και το αντίθετό της η αισιοδοξία, σχετίζονται με τα πρώτα βιωματα της ζωής του ανθρώπου και δεν είναι παρά στάσεις που δεν στηρίζονται στην υπάρχουσα πραγματικότητα. Η απαισιοδοξία σβήνει τα κίνητρα για δράση. Ολα μοιάζουν μάταια, αφού το υποκείμενο έχει πεισθεί προς αυτή την κατεύθυνση και προγραμματίζεται για την απόδειξη αυτής της στάσης του.

-Το υποκείμενο δεν έχει μάθει να ζητάει βοήθεια. Συνήθως λόγω κακής αυτοεκτίμησης, ή μαθημένου από την οικογένεια ρόλου.

-Λειτουργεί μηχανιστικά. Δεν βάζει φαντασία, συναίσθημα σε αυτό που κάνει, αλλά ακολουθεί μία ρουτίνα πιστά από την οποία δεν παρεκλείνει. Η οποιαδήποτε παρέκλιση αυτού του προγράμματος προκαλεί μεγάλη ψυχική αναστάτωση και ενεργειακή δαπάνη.

-Δεν εισπράττει αναγνώριση για ό,τι κι αν κάνει.

-Σκέφτεται υπερβολικά. Πόσο μάλλον αν έχει έμμονες ιδέες.

-Επιθυμεί να ελέγχει τα πάντα. Κάτι που δεν γίνεται από την φύση των πραγμάτων αλλά απαιτείται μεγάλη προσπάθεια για να το καταφέρει.

-Έχει την αίσθηση ότι παλεύει συνεχώς κι ότι η ζωή είναι αγώνας. (Χρησιμοποιεί αυτές τις μεταφορές συχνά στον λόγο του). 

-Διακατέχεται από το σύμπλεγμα του υπερήρωα (superman/superwoman). Πολύ σύνηθες στην εποχή μας και κάτι το οποίο προτείνεται και ως μοντέλο από πολλά ΜΜΕ. Οι πολλαπλοί ρόλοι και ότι πρέπει κανείς να τα καταφέρνει σε όλα τέλεια εντείνει τα όρια του καθένα και πολλές φορές τα ξεπερνά.

Τελικά η ίδια η κοινωνία σήμερα στην Δύση είναι μία κοινωνία της κόπωσης. Η εντατικοποίηση της εργασίας, η σύνδεση της αξιοσύνης με την παραγωγικότητα, η πυρηνική οικογένεια κ.ά., είναι παράγοντες που μας κάνουν όλους ευάλωτους στην κόπωση. Πόσο μάλλον όταν σε αυτούς τους παράγοντες προστίθεται η οικονομική καταστροφή που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια.

Ωστόσο, η ψυχοθεραπεία λειτουργεί ως μεγάλη ασπίδα για την ψυχική ισορροπία. Ενδιαφέρεται για την ευτυχία του υποκειμένου και το ξαλαφρώνει από μάταια βάρη, μπλοκαρίσματα, αμφιθυμίες, ενοχές, συγκρούσεις κι όσα πιο πάνω αναφέραμε. Έτσι το υποκείμενο κάνει οικονομία στην ενέργεια του και οι δραστηριότητες του γίνονται αβίαστα. Δημιουργούνται έτσι οι συνθήκες για να είναι κανείς πιο δημιουργικός.

 Είναι πολύ πιο εύκολο να αντιμετωπίσει κανείς ακόμη και δύσκολες εξωτερικές συνθήκες αν δεν έχει να παλέψει και με τα ψυχικά εμπόδια του.

Τετάρτη, 27 Απριλίου 2016

Ναρκωτικά... στην εκπομπή "Hashtag".

Την Κυριακή 24 Απριλίου είχαμε μία ενδιαφέρουσα συζήτηση στην εκπομπή Hashtag του καναλιού Έψιλον, με οικοδέσποινα την Ελεονώρα Μελέτη, για τα ναρκωτικά.

Αν θέλετε μπορείτε να δείτε την εκπομπή εδώ.



Δευτέρα, 18 Απριλίου 2016

Γονεϊκές παγίδες...



Οι γονείς πολλές φορές, και συχνά χωρίς την συνειδητή πρόθεσή τους, δένουν τα παιδιά τους σε μία σχέση εξάρτησης που μπορεί να τα κρατά δέσμια ακόμη και μετά τον θάνατο των γονέων.

Η στάση των παιδιών απέναντι σε αυτούς τους γονείς ποικίλλει ανάλογα την προσωπικότητα τόσο των ίδιων όσο και των γονιών, αλλά και την ηλικία, τον βαθμό ωρίμανσης όλων αλλά και την μεθοδολογία που ακολουθείται από την οικογένεια για να διατηρείται αυτή η εξάρτηση.

Οι περισσότεροι από αυτούς τους γονείς επιθυμούν συνειδητά να κρατήσουν τα παιδιά σε μία τέτοια σχέση, ενώ άλλοι δεν πράττουν βάση ενός συνειδητού σχεδίου, αλλά μάλλον ακολουθούν έναν τρόπο που οι ίδιοι έμαθαν από τους δικούς τους γονείς, με τους οποίους έχουν όμοιου τύπου σχέσης.

Ποτέ η τόσο κοντινή σχέση γονιού-παιδιού δεν είναι αρμονική.
Πάντα και σε κάθε ηλικία, η αμφιθυμία υπάρχει, η οποία ενδυναμώνεται κατά την εφηβεία και συνεχίζεται κατά την ενήλικη ζωή. Αυτή η αμφιθυμία εκφράζεται με έντονους καβγάδες συνήθως του παιδιού με τον γονιό ή τους γονείς που τροφοδοτούν την εξαρτητική σχέση.

Σε σπάνιες περιπτώσεις, όταν για συγκεκριμένους λόγους ανά περίπτωση, δεν εκφράζεται η δυσφορία μέσα από καβγά του παιδιού προς τον γονιό, τότε ξεκινά η ψυχική ασθένεια του παιδιού που κυμαίνεται από κατάθλιψη, μπορεί να είναι λήψη ουσιών, ή και ψύχωση.

Σε κάποιες περιπτώσεις όμως και οι γονείς δυσφορούν από την μη ανεξαρτησία των παιδιών τους. Ειδικά σήμερα με την οικονομική κρίση, η οικονομική εξάρτηση (ποτέ δν υπάρχει χωρίς συναισθηματική) των παιδιών από τους γονείς σε μεγάλη ηλικία, εξουθενώνει τους γονείς οι οποίοι συχνά αγανακτούν, χωρίς όμως να βλέπουν ότι και οι ίδιοι τροφοδοτούν την κατάσταση.

Για να δούμε τύπους γονέων που εγκλωβίζουν τα παιδιά τους με διαφορετικούς τρόπους:

Είναι ο γονιός λοιπόν που κάνει κάτι ή και περισσότερα από τα παρακάτω:

1) Προκαλεί τύψεις και ενοχές στο παιδί....
2) Εμφανίζεται θύμα του άλλου γονέα  ή της ζωής εν γένει...
3) Ο αδύναμος-ανώριμος-ασθενής γονιός που ζητά από το παιδί του να αναλάβει από μικρή ηλικία την δική του κηδεμόνευση και φροντίδα.
4) Υπερπροστατεύει το παιδί και δεν του λέει ποτέ όχι.
5) που κι ο ίδιος δεν έχει καταφέρει να ενηλικιωθεί και παραμένει εγκλωβισμένος σε αιώνια εφηβεία.
6) Απειλεί το παιδί του με τον δικό του θάνατο ή ασθένεια (π.χ. "Αν κάνεις αυτό...θα πάθω εκείνο...)
7) Δεν πιστεύει ότι το παιδί του μπορεί να τα καταφέρει (ενώ εκείνο έχει αρκετά μεγαλώσει).
8) Νευρωτικός γονιός που δεν ακολουθεί ψυχοθεραπεία (με φοβίες, κρίσεις πανικού κλπ).
9) που προκαλεί (συχνά επίτηδες) την ζήλεια μεταξύ των αδερφιών και τα βάζει σε μία συνεχή αντιπαλότητα προκειμένου να κερδίσουν την εύνοιά του.
10) που δεν παραδέχεται το παιδί του. Δεν το αναγνωρίζει, δεν το επιβραβεύει ποτέ. Εκείνο προσπαθεί συνεχώς να αποδείξει στον γονιό ότι αξίζει...
11) που δεν αγαπά το παιδί του (φυσικά και υπάρχουν τέτοιοι γονείς, όπως έχουμε δει σε παλιότερο άρθρο).
12) που λέει μυστικά που δεν γνωρίζουν τα άλλα μέλη της οικογένειας στο παιδί του.
13) δίνει όλα τα ψυχικά βάρη του στο παιδί λες και είναι ο καλύτερος φίλος του.
14) που έχει υπερβολικές προσδοκίες και δίνει συνεχώς αποστολές στο παιδί
15) ασκεί βία ψυχική ή/και σωματική
16) ο στερητικός.

Τα εξαρτημένα παιδιά από την μεριά τους εγκλωβίζονται γιατί:

1) έχουν μεγάλο θυμό απέναντι στους γονείς από τον οποίο δεν έχουν απαλλαγεί
2) δεν πιστεύουν στις δυνάμεις τους
3) νοιώθουν ότι είναι υποχρεωμένα να παραμείνουν δίπλα τους. Δέχονται την αποστολή!
4) μπαίνουν σε αδελφικό ανταγωνισμό για να κερδίσουν την εύνοια των γονιών
5) παραμένουν οικονομικά εξαρτημένα από τους γονείς
6) θεωρούν ότι χρωστούν την ζωή τους σε αυτούς που τους έφεραν στον κόσμο
7) μπαίνουν σε ρόλο προστάτη (της μητέρας ή του συνόλου της οικογένειας) τους οποίους αισθάνονται αδύναμους
8) βολεύονται (ωστόσο αυτό το βόλεμα είναι η επιφάνεια, πίσω από την οποία βρίσκονται όλα τα παραπάνω).
9) λαμβάνουν ναρκισσιστικά οφέλη (νοιώθουν καλά και ότι είναι χρήσιμοι όταν γίνονται το αυτί της μητέρας, του πατέρα, διευθετούν συγκρούσεις της οικογένειας, γνωρίζουν μυστικά κλπ)
10) έχουν μεγάλη ενοχή να ανεξαρτητοποιηθούν, μπερδεύοντας την ανεξαρτησία με την εγκατάλειψη.
11) δεν έχουν αναπτύξει δική τους βούληση, ακολουθούν τα θέλω των γονιών τους.
12) επιμένουν να ζητούν πράγματα που δεν παίρνουν από τους γονείς (π.χ. αναγνώριση, αγάπη, αποδοχή, επιβράβευση)...


Σε κάθε περίπτωση αυτό που λέμε "καλός γονιός" είναι αυτός που ανάμεσα σε άλλα πρέπει να επιτρέψει στο παιδί του το μεγάλωμα του, το άνοιγμα των φτερών του. Σημαίνει επίσης αναγνώριση της διαφορετικής προσωπικότητας των παιδιών και αναγνώριση ότι δεν υπάρχει μία μόνο συνταγή ευτυχίας. Ο καθένας φτιάχνει τον δικό του δρόμο με όσα εφόδια έχει πάρει από την οικογένεια ως την ώρα που ενηλικιώνεται.

Ο φόβος που νοιώθει ο γονιός ότι θα φύγουν τα παιδιά του έχει να κάνει με δικά του άγχη εγκατάλειψης, με την δική του ιστορία αλλά και με την μη κατανόηση ότι καλή σχέση με τα παιδιά δεν σημαίνει σχέση εξάρτησης. Το αντίθετο μάλιστα! Ανεξάρτητα παιδιά έχουν εξαιρετικές σχέσεις με τους γονείς. Και όλα αυτά δεν έχουν να κάνουν με την γεωγραφική απόσταση αλλά με την ψυχική οριοθέτηση και αναγνώριση της ετερότητας μέσα στην οικογένεια.

Η ψυχοθεραπεία βοηθά πολύ στην ανεξαρτητοποίηση των ανθρώπων από τέτοιους εγκλωβισμούς και συνήθως μετά από μία τέτοια απελευθέρωση η σχέση με την οικογένεια προέλευσης μπορεί να γίνει πραγματικά ουσιαστική και πηγή χαράς για όλα τα μέλη.



Τρίτη, 12 Απριλίου 2016

Για την επιλόχειο κατάθλιψη στην εκπομπή Hashtag



Ένα βίντεο-στιγμιότυπο με θέμα την επιλόχειο κατάθλιψη, με την οποία έχουμε καταπιαστεί και παλιότερα σε αυτό το ιστολόγιο. Δείτε το σχετικό άρθρο.

Το στιγμιότυπο είναι από την εκπομπή Hashtag, της Ελεωνόρας Μελέτη, και προβλήθηκε την Κυριακή 10 Απριλίου. Το κεντρικό της θέμα ήταν η Κατάθλιψη.

Αν επιθυμείτε να δείτε το σύνολό της εκπομπής: https://vimeo.com/162326706 


Τρίτη, 29 Μαρτίου 2016

Ένα χρήσιμο για πολλούς βιωματικό σεμινάριο

Μην το χάσετε...






Στη σιγή του νου γεννιέται το καινούριο

Σεμινάριο με την μέθοδο της Δραματοθεραπείας

Σάββατο 9 Απριλίου, 5.00-9.00 μμ. 



Η εσωτερική ανησυχία δεν επιτρέπει να είμαστε δημιουργικοί και ανακάμπτει την προσωπική εξέλιξη.

Οι ψυχικές συγκρούσεις, η αμφιθυμία, οι εμμονές είναι γενεσιουργές αυτού του ψυχικού θορύβου.


Οι σκέψεις πολλές φορές γίνονται εμπόδιο για ανεύρεση λύσεων, ιδιαίτερα αυτές οι σκέψεις που είναι αρνητικές και απαισιόδοξες. Αποτελούν βασική αιτία άγχους ενώ η πλήρης απουσία κάποιας άλλης προοπτικής σε ένα ζήτημα συνδέεται με την κατάθλιψη. 


Το συνειδητό άδειασμα του νου θα είναι ο πρώτος στόχος αυτού του εργαστηρίου.
Οι συμμετέχοντες θα πειραματιστούν με τεχνικές που θα έχουν στόχο την εσωτερική ησυχία από σκέψεις και θα μπορούν κάποιες από αυτές να τις εφαρμόσουν στην καθημερινή τους ζωή με πολύ ευεργετικά αποτελέσματα. 

Ο δεύτερος στόχος του εργαστηρίου είναι η ανάδυση μίας νέας δυνατότητας.
Αυτή η δυνατοτητα αφορά σε νέες ιδέες, νέες λύσεις σε προβλήματα που φαίνονται άλυτα, προσέγγιση ενός θέματος από διαφορετική προοπτική. 

Το εργαστήρι απευθύνεται σε ανθρώπους που βασανίζονται από έμμονες ιδέες, κρίσεις πανικού, άγχος και διάχυτη ανησυχία, αμφιθυμία. Σε άτομα επίσης που υποφέρουν από σωματικό πόνο αλλά και σε  ανθρώπους που τους ενδιαφέρει να πειραματιστούν με τις δυνατότητες που διανοίγονται μέσα από μία τέτοια διαδικασία. Τέλος είναι ανοιχτό για όποιον επαγγελματία ψυχικής υγείας ενδιαφέρεται να εμπλουτίσει την ψυχοθεραπευτική του πρακτική, αλλά και εκπαιδευτικούς που ενδιαφέρονται για τεχνικές που μπορούν να εφαρμόσουν σε σχολική τάξη.

Η μέθοδος του σεμιναρίου θα είναι η δραματοθεραπεία, από την οποία επιστρατεύονται στοχευμένες τεχνικές.  

Εισηγήτρια σεμιναρίουΔήμητρα Σταύρου, Ψυχολόγος-Δραματοθεραπεύτρια

Για περισσότερες πληροφορίες και δηλώσεις συμμετοχής: 2108064426,dimitrastav@yahoo.com
Τόπος Σεμιναρίου: Πολυχώρος Θεραπείας και Τέχνης, Πρεβέζης 18, 15121, Πεύκη.
Κόστος συμμετοχής: 40 ευρώ (για ανέργους με έγκυρη κάρτα ανεργίας: 20 ευρώ)

Πέμπτη, 24 Μαρτίου 2016

Ζευγάρια μετάβασης (Μέρος 2ο)



Σήμερα θα συνεχίσω τις σκέψεις από τις παρατηρήσεις που απορρέουν από την κλινική πρακτική δίνοντας έμφαση κυρίως στη νεότερη γενιά, δηλαδή από 55 και κάτω. Φυσικά οι παρατηρήσεις αυτές γίνονται σε έναν συγκεκριμένο χώρο και χρόνο και αφορούν αυτό το ιστορικό πλαίσιο και την Αθήνα.

Ζεύγος μετάβασης αποκαλώ όπως είδαμε και στο πρώτο μέρος του θέματος το ζευγάρι αυτό  στο οποίο  συμβαίνουν για πρώτη φορά ιστορικά αλλαγές και που το μεταβάλουν δομικά, δηλαδή επιιδρά στους ρόλους, τις προσδοκίες και τις αναπαραστάσεις που έχει ο καθένας από τον εαυτό του ή τον άλλο, στάσεις κλπ. Οι αλλαγές αυτες φέρουν επίσης νέους τρόπους ανατροφής των παιδιών, των κληρονομικών κλπ.

Αν λοιπόν παρατηρήσουμε με νηφαλιότητα το τι συμβαίνει σήμερα στα ζευγάρια στην Ελλάδα (αλλά και σε μεγάλο μέρος και του υπόλοιπου κόσμου) θα λέγαμε ότι οι αλλαγές αυτές εντάσσονται μέσα σε ένα μετανεωτερικό πλαίσιο  που εισάγει αλλαγές σε κάθε επίπεδο της ζωής αλλά και στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας (βλ. ανάλογο άρθρο).

Αυτές οι αλλαγές δεν είναι εύκολο να σταματήσουν γιατί συνήθως σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τις τεχνολογικές και επιστημονικές εξελίξεις,  που διαμορφώνουν τις πολιτισμικές και οικονομικές σχέσεις και αυτές αντανακλούνται στην οικογένεια και τις μορφές που αυτή παίρνει ιστορικά.

Σήμερα λοιπόν βλέπουμε πολλά νέα φαινόμενα στα σύγχρονα ζευγάρια...


  1. ) Το διαζύγιο δεν είναι ταμπού. Οι άνθρωποι χωρίζουν ευκολότερα σήμερα από κάθε άλλη χρονική στιγμή στην σύγχρονη ιστορία.
  2.  Ο γάμος γίνεται όλο και περισσότερο πολιτικό γεγονός. Ο πολιτικός γάμος ως θεσμός ήδη έχει εγκατασταθεί για τα καλά και συνλειτουργεί ταυτόχρονα με τον θρησκευτικό. Από μυστήριο γίνεται πολιτικό γεγονός.
  3. Ο γάμος δεν είναι απαραίτητος για την συμβίωση: Υπήρχε και σε άλλες χρονικές στιγμές αυτό αλλά σήμερα θεσμοθετείται από την πολιτεία και το σύμφωνο διαβίωσης έρχεται να επισφραγήσει την πρακτική.
  4.  Η μοιχεία γίνεται όλο και περισσότερο αποδεκτή: και να σκεφτεί κανείς ότι η εποχή που έσερνα τους μοιχούς με τα σεντόνια στα αστυνομικά τμήματα ήταν περίπου 30 χρόνια πριν. Σήμερα το φαινόμενο της πολυγαμίας μέσα στα πλαίσια του γάμου εμφανίζεται σε μεγάλη συχνότητα, τόση ώστε να δημιουργείται και ο όρος polyamory μπαίνει όλο και πιο πολύ στο λεξιλόγιο μας. Ωστόσο η αμηχανία είναι ακόμη έκδηλη και υπάρχει μεγάλη δυσκολία στην διαχείριση τέτοιων περιπτώσεων. Πάντως, σχετική έρευνα που έγινε πρόσφατα στην Γαλλία για αυτό το θέμα έδειξε ότι μπορεί να λειτουργήσει αυτό το σχήμα με μεγάλη διάρκεια εφόσον είναι συμμετρικό.
  5. Γάμος πριν την ψυχική ωρίμανση των ατόμων: πάρα πολύ μεγάλο ποσοστό των ανθρώπων που παντρεύονται δεν έχουν ακόμη εξατομικευτεί παρόλο που παντρεύονται σήμερα σε μεγαλύτερες ηλικίες. Οι νεόνυμφοι εμφανίζονται όλο και μεγαλύτεροι ηλικιακά αλλά περισσότερο ανώριμοι από το παρελθόν. Σε αυτό παίζει ρόλο η επιμήκυνση των σπουδών και η εξάρτηση που πολλοί νέοι έχουν από τις πατρικές οικογένειες λόγω αυτού. Επίσης, όπως έχουμε πει και σε άλλο άρθρο, στην ελληνική πραγματικότητα απουσιάζει τόσο μία τελετή ενηλικίωσης όσο και θεσμοθετημένα από την πολιτεία προγράμματα ψυχικής προετοιμασίας των νέων για οικογένεια.
  6. το "εμείς" είναι περισσότερο δύσκολο να επιτευχθεί σήμερα: είναι ενδεικτική η απουσία κοινού ταμείου σε πάρα πολλά ζευγάρια. Και παλιότερα μπορεί να υπήρχε αλλά με δεδομένο ότι η γυναίκα συνήθως δεν εργαζόταν ήταν εξαρτημένη και υπό την ευθύνη του συζύγου. Σήμερα ωστόσο, το άτομο φαίνεται να είναι ισχυρότερο από το ζευγάρι και αυτό επίσης συμβάλλει πολύ και για την αύξηση των διαζυγίων.
  7. Η γυναίκα έχει τα περισσότερα βάρη στον γάμο: Γιαυτό και, όπως δείχνουν οι έρευνες, είναι αυτή που ζητά σε συντριπτική πλειοψηφία διαζύγιο. Επίσης το γεγονός ότι στο 99% των περιπτώσεων διαζυγίου είναι εκείνη που παίρνει την επιμέλεια των παιδιών, καταδεικνύει την αντίληψη που έχει η πολιτεία για την ευθύνη της μητέρας απέναντι στο παιδί, παρόλο που ο ρόλος του πατέρα διαρκώς ενισχύεται και αναγνωρίζεται κοινωνικά.
  8.  Προσπάθεια ρήξης με το παρελθόν. Το νέο ζευγάρι σε μεγάλο βαθμό παύει να δίνει το όνομα των παππούδων στο μωρό του. Το όνομα, που μας συνδέει με το κοινωνικό, επιλέγεται βάση αισθητικών κριτηρίων και όχι με τον παραδοσιακό τρόπο συνέχειας της διαγενεολογικής αλυσίδας βάση του ονόματος.
  9. Κινητικότητα των μελών του ζευγαριού. Σήμερα η Ευρώπη εμφανίζεται ως ημι-εννιαία χώρα και παρά τις αντιφάσεις της προσφέρει την δυνατότητα στα μέλη της μετακίνησης και επιλογής τόπου κατοικίας και εργασίας. Αυτό σημαίνει ότι συχνά ένα ζευγάρι θα συνδεθεί σε έναν τόπο αλλά οι δουλειές τους μπορεί να τους φέρουν σε διαφορετικούς τρόπους. Τα διαφορετικά σπίτια μεταξύ των συτρόφων φαίνεται να είναι ένα φαινόμενο που εξαπλώνεται όχι μόνο σε αυτού του τύπου ζευγαριού, αλλά και σε αυτά που ζουν στην ίδια περιοχή.
  10. Μεικτοί γάμοι. Σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά κατά τους τελευταίους δύο αιώνες παρατηρούνται μεικτοί γάμοι. Μεικτοί είναι οι γάμοι μεταξύ ανθρώπων που προέρχονται από άλλες χώρες ή πολιτισμούς.
  11. Γάμοι μελών του ίδιου φύλου. Οι γάμοι ομοφυλόφυλων στην Δύση είναι πια γεγονός και ήδη αρκετά ομόφυλα ζευγάρια είναι παντρεμένα και ζουν όπως τα ετερόφυλα ζευγάρια. Η κοινωνία είναι ακόμη αμφιθυμική ως προς το θέμα υιοθέτησης παιδιών από ομόφυλα ζευγάρια, αλλά λογικά είναι θέμα χρόνου να γίνει εφόσον δεν υπάρξει κάποια βίαιη και απρόβλεπτη κοινωνική ρήξη.
  12. Μονογονεϊκές οικογένειες. Συνέπεια του μεγάλου αριθμού διαζυγίων ή παιδιών που γεννιούνται εκτός γάμου. Αυτά τα τελευταία αναγνωρίζονται με πολιτικό τρόπο πια με την αναγνώριση από τον πατέρα.
  13. Οικογένειες με πολλούς πατεράδες και μητέρες και πολλά ετεροθαλή αδέρφια. Μετά το διαζύγιο πολλοί ξαναπαντρεύονται και σχηματίζεται ένα μεγαλύτερο οικογενειακό σύμπαν. Οι σχέσεις των μελών μέσα σε αυτό άλλοτε είναι αρμονικές κι άλλοτε όχι. 
  14. Ισότητα των γονιών απέναντι στο θέμα της σπουδαιότητας των γονεϊκών ρόλων. Ο πατέρας κερδίζει ψυχικά σήμερα την επαφή με το παιδί του, κάτι που σε παλαιότερες κοινωνίες δεν του επιτρεπόταν. Ο ρόλος του πατέρα σήμερα δεν είναι μόνο συνυφασμένη με την υλική προσφορά του (που όμως και αυτή έχει μεγάλη συμβολική αξία για το παιδί) αλλά και με την συναισθηματική ανταλλαγή.
  15. Αυτοί που απέχουν από την δημιουργία οικογένειας:  Όλο και μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας, άντρες και γυναίκες, αποφασίζουν να απέχουν από την δημιουργία οικογένειας κρίνοντας ότι έχουν άλλες προτεραιότητες. Σήμερα περισσότερο παρά ποτέ δεν κινδυνεύουν όσο παλιότερα από το στίγμα του γεροντοπαλήκαρου ή της γεροντοκόρης.


Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι οι όποιες αλλαγές συμβαίνουν στην οικογένεια δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ούτε θετικές, ούτε αρνητικές. Συνήθως αυτό που επιδρά στους ψυχισμούς των ανθρώπων στα νέα κοινωνικά περιβάλλοντα είναι ο βαθμός ένταξής τους σε αυτά. Όσο ένα φαινόμενο εξαπλώνεται, τόσο λιγότερο μειονοτικό γίνεται κι όλο και περισσότερο γίνεται αποδεκτό από την κοινωνία. Πχ. το παιδί από διαζευγμένους γονείς ήταν σε πολύ δυσμενέστερη κοινωνικά θέση όταν τα διαζύγια ήταν σπάνια, από σήμερα που το παιδί πηγαίνοντας στο σχολείο (την πρώτη κοινωνική του έξοδο) μέσω της κοινωνικής σύγκρισης, αντιλαμβάνεται ότι κι άλλα παιδιά είναι σαν και αυτό και δεν αποτελεί εξαίρεση, εξαίρεση που γεννά την διάκριση και συναισθήματα ντροπής και αποκλεισμού από το κοινωνικό στίγμα (βλ. Erving Goffman).

Κάθε αλλαγή που συμβαίνει για πρώτη φορά στην οικογένεια ή στο ζευγάρι, τα μέλη δεν είναι εφοδιασμένα με τρόπους αντιμετώπισης. Χρειάζεται να ανακαλύψουν και να εξερευνήσουν νέες στρατηγικές αντιμετώπισης των προβλημάτων. Σε αυτό το σημείο είναι που τα μέλη γίνονται ευάλωτα και συχνά μπορεί να χρειάζονται επαγγελματική βοήθεια, τόσο για τους ίδιους, όσο και για τα παιδιά.

Σίγουρα δεν μπορούμε να προβλέψουμε τι πρόκειται να συμβεί στο μέλλον. Ωστόσο, όσο πιο ευέλικτος είναι ένας ψυχισμός, τόσο περισσότερο προσαρμόζεται σε νέες συνθήκες και μπορεί και εντάσσεται ο άνθρωπος κοινωνικά. Είναι ακριβώς η ομαλή κοινωνική ένταξη ασπίδα για την ψυχική υγεία.

Σάββατο, 19 Μαρτίου 2016

στερεότυπα και έφηβο κορίτσι

Η μίνι συνέντευξη στο Joy του Αντένα, και στη Ναυσικά Λαλιώτη, που παρουσιάστηκε την προηγούμενη Κυριακή.