Τετάρτη, 5 Απριλίου 2017

Συμπεριφορές γονέων που βοηθούν ή παρεμποδίζουν την ανάπτυξη των εφήβων

(Από την ομιλία μου στα εκπαιδευτήρια Κωστέα-Γείτονα σε γονείς, στην ημερίδα που διοργάνωσε ο Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων του σχολείου το Σάββατο 1 Απριλίου 2017).

 
Έργο της Κάτιας Βαρβάκη
Το παιδί μεγαλώνει. Αλλάζει. Αρχίζουν και φαίνονται τα φτερά του και ετοιμάζεται για την μεγάλη πτήση! Τι νοιώθουμε γιαυτό; Τι κάνουμε για να το βοηθήσουμε;

Θα λέγαμε ότι για κάθε ηλικία στην ζωή των παιδιών απαιτείται μία συγκεκριμένη στάση από τους γονείς. Μία στάση που φαίνεται να αποτελεί κλειδί στην σχέση με το παιδί. Στην εφηβεία αυτό που απαιτείται λοιπόν πρωτίστως είναι η κατανόηση.

Τι σημαίνει κατανόηση
Κατανόηση σημαίνει ότι ο γονιός αντιλαμβάνεται την δυσκολία του εφήβου να υπάρχει σε αυτή την αναπτυξιακή φάση. Το σώμα αλλάζει, η ταυτότητα δομείται, η σεξουαλικότητα αρχίζει, η ανάγκη για αυτονόμηση και για έξοδο προς τον έξω κόσμο εμφανίζεται. Ταυτόχρονα ο έφηβος είναι ένας σκληρά εργαζόμενος. Οι σχολικές απαιτήσεις, αλλά και οι κοινωνικές απαιτήσεις του περιβάλλοντος είναι τεράστιες.
Έχω πει πολλές φορές ότι σήμερα, στην Ελλάδα, δεν υπάρχουν πια οργανωμένες διαβατήριες τελετές για να βοηθηθούν οι έφηβοι να περάσουν αυτό το δύσκολο στάδιο.
Σε αυτό το σημείο, τόσο οι κοινωνίες όσο και τα ίδια τα παιδιά βρίσκουν υποκατάστατα. Ένα τέτοιο υποκατάστατο περάσματος από την εφηβεία προς την ενηλικίωση είναι οι πανελλήνιες εξετάσεις αλλά και η προετοιμασία προς αυτές. Ωστόσο, οι φοιτητές συνήθως διατηρούν την σχέση οικονομικής εξάρτησης από το σπίτι τους, δεν είναι ακόμη σε θέση να σταθούν στα δικά τους πόδια, οπότε πρόκειται για μία κατάσταση που μάλλον προεκτείνει την εφηβεία παρά βοηθά στο πέρασμα προς την ωριμότητα.
Το σώμα του εφήβου αλλάζει με τρόπο δραματικό και μερικές φορές αφόρητο. Οι ορμές που εμφανίζονται στην εφηβεία, η ορμονική αφύπνιση είναι πρωτόγνωρη, έντονη και εξαιρετικά ανησυχητική για τον έφηβο αλλά ενίοτε και για τους γονείς του.
Η κατανόηση λοιπόν έρχεται να προσφέρει ένα ασφαλές πλαίσιο στον έφηβο ο οποίος πραγματικά βρίσκεται σε μία υπερχείλιση αλλά και σε μία ασάφεια ως προς το ποιος είναι.
Οποιαδήποτε αλλαγή σε επίπεδο σωματικό, είτε είναι κάτι φυσικό, όπως το μεγάλωμα, η εγκυμοσύνη κλπ είτε προέρχεται από μία ασθένεια, ένα ατύχημα, μία πλαστική εγχείρηση επιφέρει μεγάλες επιδράσεις στον ψυχισμό.
Για τον λόγο αυτό είναι κατά την γνώμη μου πολύ σημαντικό να καταλάβει πρώτα ο γονιός τι σημαίνει εφηβεία (αν και ο ίδιος έχει ήδη το βίωμα από την δική του εφηβεία-αλλά το θέμα είναι πώς την βίωσε κι αν την έχει ξεπεράσει…) προκειμένου να είναι σε θέση να προσφέρει αυτό το πλαίσιο υποστήριξης στο παιδί του.

Προσδοκίες γονιών
Κάθε γονιός έχει ένα όνειρο για το παιδί του. Ένα προγραμματισμένο σενάριο το οποίο επιθυμεί να ενεργοποιήσει το παιδί του, κρίνοντας πως αυτό είναι το καλύτερο.
Αν σας ρωτήσω να απαντήσετε με μία λέξη τι επιθυμείτε για το παιδί σας τι θα ήταν αυτό;
Ο έφηβος έχει δύο δρόμους πια. Είτε να ακολουθήσει συμμορφούμενος το γονικό σχέδιο, ή να αντιδράσει σε αυτό.
Ο έφηβος δεν έχει ακόμη δική του φωνή, γιατί δεν έχει ακόμη ολοκληρωμένη ταυτότητα. Θα μου πείτε κλείνει ποτέ η ταυτότητα; Όχι, είναι διαρκώς σε μία κίνηση. Ωστόσο η βάση του ποιος είμαι, τι αρχές έχω, τι πιστεύω κλπ βρίσκεται στην εφηβεία. Εδώ οι απόψεις του εφήβου μπορεί να διαφέρουν πολύ από αυτές του γονιού. Και το ζήτημα είναι τι κάνει κανείς με την διαφωνία. Ας μην αναφερθούμε σε διαφορετικούς τύπους γονέων αλλά ας επικεντρωθούμε στο ότι ο γονιός πρέπει να αποδεχτεί την διαφορετικότητα του παιδιού του, αν το αγαπάει πραγματικά. Γιατί δεν είναι σίγουρο ότι όλοι οι γονείς αγαπούμε τα παιδιά μας. Αυτό που σίγουρα κάνουμε είναι ότι λειτουργούμε με βάση το τι μάθαμε από τους δικούς μας γονείς. Κάνουμε το ίδιο που έκαναν κι αυτοί ή το αντίθετο (εδώ εξαιρούνται όσοι αποφάσισαν να σπάσουν μία δυσλειτουργική αλυσίδα κάνοντας ψυχοθεραπεία).

Αποδοχή της ετερότητας
Μέχρι τώρα λίγο πολύ τα παιδιά ήταν του χεριού μας. Αυτό είναι και το δράμα αλλά ταυτόχρονα και το δώρο της παιδικής ηλικίας. Δράμα αν το οικογενειακό περιβάλλον είναι δυσλειτουργικό για το παιδί και δώρο αν το παιδί μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον καλό για την ανάπτυξη του και βιώνει αυτό που όλοι χάνουμε αργότερα, την ανεμελιά.
Μεγαλώνοντας το παιδί και καθώς βρίσκεται στην εφηβεία, όπως είπαμε διαμορφώνει ταυτότητα. Σμιλεύεται όλο και περισσότερο η ταυτότητά του. Ιδανικά λοιπόν πάντα μιλώντας, ο γονιός πρέπει να αποδεχθεί πλήρως την προσωπικότητα του παιδιού. Αγάπη σημαίνει ανάμεσα σε άλλα και αποδοχή.

Αποδοχή της προσωπικότητας δεν σημαίνει και αποδοχή όλων των πράξεων
Σε αυτό το σημείο πολλοί γονείς μπερδεύονται. Όμως πολύ ξεκάθαρα αποδοχή της προσωπικότητας του παιδιού δεν σημαίνει και αποδοχή όλων των πράξεων που κάνει. Αν κάνει πράγματα που δεν είναι ωφέλιμα για τον εαυτό του ή θέτει σε κίνδυνο άλλους, τότε είναι φυσικό να μην γίνονται αποδεκτά από τους γονείς.
Οι περισσότεροι έφηβοι από τα 11-12 αρχίζουν να μιλούν άσχημα δοκιμάζοντας και τα όρια των γονιών. Πρέπει να γίνει σαφές ότι αν κάποιος έχει νεύρα δεν έχει δικαίωμα να είναι επιθετικός. Έτσι, 
αποδεχόμαστε την προσωπικότητα αλλά όχι και κάποιες πράξεις που εκφράζουν μη σεβασμό προς τον εαυτό του ή προς το περιβάλλον του.

O γονιός πρέπει να έχει κύρος
Τι σημαίνει αυτό… Το κύρος του γονιού δεν σημαίνει ότι πρέπει να έχει απόσταση από το παιδί του ή να επιτείνει την εξουσία του προς το παιδί του.
Το κύρος του γονιού σημαίνει ότι ο ίδιος σέβεται τον εαυτό του και δεν κάνει πράξεις που θέτουν σε κίνδυνο την αξιοπρέπεια του στα μάτια του εφήβου. Τέτοιες για παράδειγμα μπορεί να είναι πράξεις παρακολούθησης των εφήβων, αλλά και θέματα που έχουν να κάνουν με άλλες συμπεριφορές του γονιού, συμπεριφορές που αποτρέπουν τον έφηβο να ζητήσει βοήθεια αν την χρειάζεται, ή να νοιώσει ότι μπορεί να στηριχθεί στον γονιό του.

Ο έφηβος μας χρειάζεται ακόμη!
Καθώς αυξάνονται οι ικανότητες των παιδιών καθώς μεγαλώνουν, τα εμπιστευόμαστε όλο και περισσότερο και αυτό είναι πολύ όμορφο και χρήσιμο και για την αυτονόμησή τους. Ωστόσο, τα παιδιά ακόμη μας χρειάζονται κι όχι μόνο για να τα στηρίζουμε οικονομικά. Χρειάζονται την παρουσία μας  (η οποία μπορεί να είναι μία ώρα την ημέρα, αν εργαζόμαστε,  αλλά να είναι ουσιαστική κι όχι μόνο διακπεραιωτική). Χρειάζονται το ενδιαφέρον μας και την καθοδήγησή μας, όχι με τρόπο επιβλητικό αλλά προτεινόμενο.

Άλλο αυστηρότητα κι άλλο αυταρχισμός.
Η αυστηρότητα σημαίνει καλή τήρηση των ορίων, συνέπεια και επιφέρει εμπιστοσύνη ανάμεσα στους ανθρώπους. Αντίθετα, ο αυταρχισμός φέρει αντίδραση και αγριεύει τους εφήβους κι όχι μόνο!

Δεν μπαίνουμε σε παιχνίδια δύναμης και ανταγωνισμού με τον έφηβο. 
Ο έφηβος όπως είπαμε ήδη προσπαθεί να βρει το ποιος είναι. Δομεί την ταυτότητα του. Για να το καταφέρει αυτό, μέσα στις στρατηγικές της αυτονόμησής του είναι η μετακίνησή του από την συμμόρφωση στην αντίδραση. Αυτό είναι το πρώτο βήμα που θα τον βοηθήσει να βρει την δική του φωνή αν δεν εγκλωβιστεί σε αυτό το σχήμα από λάθη του περιβάλλοντος. Το βασικότερο λάθος είναι να κοντραριστεί ο έφηβος.  Δεν πρέπει να παίξουμε το παιχνίδι δύναμης που μας προτείνει. Δυνατός δεν είναι αυτός που τσιμπά και αντιδρά με τον ίδιο τρόπο που ο άλλος του προτείνει, αλλά απαντά με νηφαλιότητα. Τα παιχνίδια δύναμης, ιδιαίτερα μεταξύ του εφήβου και του γονιού του ίδιου φύλου με αυτόν είναι δυστυχώς αρκετά συχνά και έχουν να κάνουν με πολλές αιτίες ανάλογα με την προσωπική ιστορία του γονιού. Πολλές είναι οι βλαβερές συνέπειες μίας τέτοιας στάσης του γονιού, ο οποίος ανάμεσα σε άλλα χάνει και το κύρος του στα μάτια του παιδιού του.

Ο έφηβος συχνά προκαλεί
Η πρόκληση έρχεται με διάφορους τρόπους, εμφάνιση, γλώσσα, αργκό, τατουάζ και τρύπημα του δέρματος (piercing) κ.ά.
Τι κάνουμε….
Πρόκειται για έναν τρόπο επικοινωνίας του εφήβου να τραβήξει την προσοχή του γονιού και του λέει κάτι μέσα από μία δράση, μέσα από την εκδραμάτιση-όπως λέμε και οι ψυχολόγοι.
Είναι μία ευκαιρία να επικοινωνήσουμε. Πρέπει να καταλάβουμε τι μας λέει χωρίς να μιλάει. Μήπως παραείμαστε απορροφημένοι με την δουλειά και αισθάνεται παραμελημένος; Μήπως παραασχολούμαστε με τους τσακωμούς με τον/την σύντροφο και κραυγάζει μέσα από την συμπεριφορά του να αλλάξουμε κάτι;
Και δω είναι πολλοί οι λόγοι. Πρέπει να είμαστε όμως όλοι οι γονείς σε εγρήγορση όταν δούμε τέτοιες συμπεριφορές και να ζητήσουμε βοήθεια από ειδικούς, γιατί όσο δεν αντιμετωπίζεται και δεν καταλαβαίνουμε το νόημα τέτοιων ομιλούντων με αυτόν τον τρόπο πράξεων, τόσο αυτές θα γίνονται όλο και πιο μεγάλες, θεαματικές ώσπου ο γονιός να πάρει το μήνυμα ότι ο έφηβος κάτι του ζητάει.

Δεν κρίνουμε τους φίλους του και τους συντρόφους του
Λέμε την γνώμη μας μόνο αν μας ζητηθεί. Αν δεν εγκρίνουμε την παρέα του παιδιού μας είναι μία μορφή απόρριψης του ίδιου του παιδιού μας. Αν δούμε ότι η παρέα του είναι επικίνδυνη (ναρκωτικά, παραβατικότητα κλπ) δεν πρέπει να δώσουμε την ευθύνη έξω, αλλά να δούμε τι συμβαίνει με το δικό μας το παιδί που ελκύεται από μία τέτοια παρέα και να ζητήσουμε άμεσα βοήθεια από ειδικό. Γενικά να θυμάστε ότι όμοιος ομοίω ζευγαρώνει. Το να πει κάποιος γονιός ότι παρασύρεται το παιδί του, κάνει κακό καθώς μειώνει την αυτοεκτίμηση του παιδιού του θεωρώντας το ανεύθυνο και ανόητο.

Ο γονιός δεν είναι φίλος!
Ως συνέχεια του προηγούμενου, ο γονιός δεν είναι φίλος με το παιδί του. Φαντάζομαι ότι το έχετε ακούσει από πολλούς ψυχολόγους που το λέμε παντού. Δεν είναι δυνατόν να μιλά ο γονιός στον έφηβο ή έφηβη για τα προσωπικά του ζητήματα, σα να ήταν ο/η αγαπημένος/η φίλος/η του. Ειδικά όταν πρόκειται για θέματα που αφορούν την σχέση με τον/την σύζυγο και επίσης γονέα του παιδιού, τέτοιες εκμυστηρεύσεις παρεμποδίζουν σοβαρά την αυτονόμηση του εφήβου και την καλή του πορεία. 
Ο γονιός δεν πρέπει να ξέρει τα πάντα για το παιδί του. Στην πραγματικότητα πρέπει να αποδεχτεί ότι μάλλον θα είναι αυτός που θα ξέρει τα λιγότερα γιαυτό.
Είναι διαφορετικό το να είναι κάποιος φίλος από το να έχει φιλική συμπεριφορά και να είναι ανοιχτός να δεχθεί το αίτημα του παιδιού του για βοήθεια.

Πότε ο γονιός εμπλέκεται…
 α) όταν το παιδί του τον εμπλέκει. Αν για παράδειγμα σας ανοίξει ένα θέμα το παιδί για κάτι που το απασχολεί (ό,τι κι αν είναι αυτό) τότε σας εμπλέκει. Ζητά την εμπλοκή σας. Ζητά με τρόπο όχι πάντα συνειδητό, να του πείτε την γνώμη σας ή να κάνετε κάτι για αυτό.  Αυτό μπορείτε να του το πείτε όταν με εκνευρισμό γυρίσει να σας πει: «Δεν ζήτησα την γνώμη σου». Δεν είστε τοίχος. Δεν είστε χωρίς αισθήματα. Από την στιγμή που σας λέει κάτι τότε μπορείτε να πάρετε θέση σε αυτό.
Β) όταν παραβιάζονται κανόνες οι οποίοι έχουν συμφωνηθεί από πριν. Υπάρχουν δύο τύποι κανόνων. Αυτοί που προκύπτουν από συμφωνία μεταξύ των μερών και αυτοί που επιβάλλονται. Οι δεύτεροι είναι δυσκολότερο να ακολουθηθούν. Ωστόσο, μερικές φορές πρέπει να λειτουργούμε μέσα σε πλαίσια τόσο στα οποία συμφωνούμε όσο και σε άλλα που είναι δοσμένα και η σφαίρα της επιρροής μας είναι μικρή (κι όχι ανύπαρκτη ωστόσο).
Γ) όταν το παιδί κινδυνεύει ή αποτελεί κίνδυνο προς τους άλλους
Δ) όταν βλέπουμε μία μεγάλη αλλαγή και εμφάνιση διάφορων ανησυχητικών συμπεριφορών.

Αποδοχή του μεγαλώματος και του εκθρονισμού σας
Ναι, δεν είναι πια το κοριτσάκι ή το αγοράκι σας ο/η έφηβος. Αποδεχτείτε:
α) δεν σας θαυμάζει πια όπως παλιά. Την θέση σας παίρνουν άλλοι άνθρωποι, η παρέα των συνομήλικων, η κολλητή φίλη, ένας καθηγητής στο σχολείο. Ο έφηβος διαφοροποιείται από εσάς οδεύοντας προς την ενηλικίωση και το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνει είναι να αποδεχτεί ότι ο γονιός του δεν είναι θεός. Δεν τα ξέρει όλα, κάνει και λάθη, έχει αδυναμίες. Θα επιστρέψει στα τριάντα για να σας δώσει την εκτίμησή του. Ως τότε πρέπει να δει αν πράγματι την αξίζετε.
Β) την έναρξη της σεξουαλικότητας του
Πολύ σημαντικό σημείο αυτό για τον γονιό που ανάλογα με το πώς βιώνει ο ίδιος την δική του σεξουαλικότητα αλλά και το πώς μεγάλωσε καθορίζονται η στάση και τα συναισθήματά του απέναντι σε αυτή την μεταμόρφωση του παιδιού του. Είναι ο βασικότερος διαμορφωτής της σεξουαλικής ζωής του παιδιού. Αν αισθάνεται ότι δυσκολεύεται, καλό είναι να συζητήσει την δυσκολία του με έναν ειδικό.

Σεβασμός στην ιδιωτικότητα του παιδιού
Ο έφηβος περισσότερο από ποτέ, χρειάζεται ιδιωτικότητα. Αυτή πρέπει να γίνεται σεβαστή απόλυτα από τον γονιό. Πρέπει να χτυπάμε την πόρτα στο δωμάτιο του εφήβου. Απαγορεύεται να ψάχνουμε τα πράγματά του στα κρυφά. Χρειάζεται να νοιώθει ότι ο χώρος του είναι ασφαλής. Το ίδιο και η σχέση μας μαζί του, δεν πρέπει να έχει καταναγκαστικά στοιχεία να μας λέει τα πάντα. Ας μας πει ό,τι αυτό θέλει. Έτσι κι αλλιώς δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα πάντα. Το μόνο που πρέπει να ελέγξουμε είναι ο δικός μας φόβος απέναντι στην διαφοροποίηση του εφήβου.

Προστασία
Ο έφηβος δεν είναι ακόμη ενήλικας, αλλά ούτε και παιδί. Η έννοια της προστασίας αλλάζει, φυσικά και πρέπει να υπάρχει αλλά με μέτρο. Ας πούμε μέσα στα πλαίσια της προστασίας είναι και να του μιλήσουμε για την σεξουαλικότητα, για την εγκυμοσύνη, για την προφύλαξη στο σεξ για αποφυγή ανεπιθύμητων και βλαβερών συνεπειών. Προστασία χρειάζεται επίσης όταν μας ζητήσει βοήθεια, πολλές φορές όχι άμεσα. (Να ξέρετε ότι όταν κάποιος ζητά σημαίνει ότι έχει και υψηλή αυτοεκτίμηση. Έφηβοι με χαμηλή αυτοεκτίμηση, αλλά και ενήλικες, δεν ζητούν).
Όπως και στην παιδική ηλικία, πόσο μάλλον τώρα, η υπερπροστασία είναι εξίσου, ή ίσως και περισσότερο βλαβερή από την παραμέληση. Με μέτρο λοιπόν και δίνουμε βοήθεια όταν μας ζητιέται.

Όρια
Απαραίτητα τόσο στον έφηβο όσο και σε όλους. Τα όρια ωστόσο αλλάζουν καθώς μεγαλώνουν τα παιδιά. Απαγορεύσεις που ίσχυαν παλαιότερα παύουν να υπάρχουν. Ωστόσο κάθε χαλάρωση ή μεταρρύθμιση των ορίων πρέπει να συνοδεύεται από χειροπιαστά επιτεύγματα ωρίμανσης. Έτσι, βοηθάτε πραγματικά τα παιδιά να ωριμάσουν και να αυτονομηθούν.
Τέλος, δεν μπορεί να βάλει όρια ένας γονιός που έχει ο ίδιος δυσκολία να οριοθετήσει τον εαυτό του. Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται βοήθεια από ειδικό.

Το παιδί είναι παιδί σας κι όχι γονιός σας.
Πολλά παιδιά αναγκάζονται να ωριμάσουν πριν της ώρας τους γιατί οι γονείς δεν είναι αρκετά ώριμοι οι ίδιοι, ή μπορεί να αντιμετωπίζουν μία σοβαρή δυσκολία (πχ. Μία ψυχική ασθένεια). Είναι μεγάλο βάρος για τον έφηβο που προσπαθεί να βρει ποιος είναι (ταυτότητα) αλλά και να περάσει την δοκιμασία του σχολείου που όλο και περισσότερο γίνεται απαιτητικό ενόψει εξετάσεων.

Αποφυγή σύγκρισης 
Αποφύγετε την καλλιέργεια ανταγωνισμού με τους συμμαθητές ή τα αδέρφια. Αφενός θα είναι πιο ευτυχισμένος, αφού δεν δηλητηριάζονται οι σημαντικές σχέσεις του με σύγκριση, αφετέρου θα μπορέσει να είναι δημιουργικός αν στραφεί προς τα δικά του ταλέντα και κλίσεις. Έτσι κι αλλιώς κανείς δεν γλυτώνει από την κοινωνική σύγκριση. Ας μην την μεγενθύνουμε κι άλλο.  

Το σχολείο είναι δική του δουλειά.
Kάτι που θα πρέπει να έχει κατακτηθεί ήδη από νωρίτερα. Είναι σημαντικό το παιδί να αντιλαμβάνεται ότι αυτός είναι ο ρόλος του σήμερα, και ότι καλείται να είναι πρωταγωνιστής. Δικό του πρέπει να είναι και το μπράβο αλλά και η αποτυχία στην σχολική επίδοση κι όχι να μοιράζεται με τους γονείς του. Το διάβασμα στο σπίτι με τους γονείς αποτελεί συνήθως δείγμα εξάρτησης από πλευράς του γονέα που κάθεται μαζί με το παιδί και δυστυχώς δεν το βοηθά να αυτονομηθεί και να προοδεύσει.

Ανάληψη ευθυνών
Σε μία παλαιότερη έρευνα σε μεγάλο δείγμα που έγινε για λογαριασμό της εταιρείας P&G είχε φανεί ότι αυτό που οι σημερινοί ενήλικες θεωρούν ως το σημαντικότερο πράγμα που πήραν από τους γονείς τους είναι ό,τι αυτοί τους έμαθαν που βοηθούσε στην αυτονόμησή τους. Ό,τι δηλαδή είχε να κάνει με ανάληψη ευθυνών, μικρών καθημερινών δουλειών (όπως το να φτιάχνει το δωμάτιο του, να πλένει ένα εσώρουχο, να μαθαίνει να μαγειρεύει κάποια λίγα φαγητά κλπ). Αυτά είναι που τους βοήθησαν αργότερα όταν έγιναν φοιτητές ή άνοιξαν το δικό τους σπίτι να μην πελαγώσουν και να τα καταφέρουν καλύτερα στην καθημερινότητά τους.
Προσοχή όμως, δεν δίνουμε στα παιδιά βάρη που δεν τους αναλογούν, όπως είναι οι δυσκολίες των γονιών στις διαπροσωπικές σχέσεις κλπ.

Ενοχή
Η ενοχή είναι το πιο άχρηστο συναίσθημα καθώς μόνο κακό μπορεί να φέρει. Η ενοχή πρέπει να αποφεύγεται τόσο από πλευράς του γονιού, καθώς κανείς δεν είναι αλάθητος, όσο και ως στρατηγική χειραγώγησης του παιδιού του.
Η ενοχή μαζί με την ντροπή και τον φόβο, είναι τα δύο συναισθήματα που καταστέλλουν την δράση. Το χειρότερο είναι ότι δένουν τον άλλον σε μία σχέση εξάρτησης, στην οποία μεν ασφυκτιά αλλά παραμένει καταναγκαστικά. Δε νομίζω ότι χρειάζεται κανείς τέτοιες σχέσεις με τα παιδιά του.

Δεν χαρακτηρίζουμε με επίθετα και δεν κρίνουμε
Κανέναν αλλά ειδικά τους εφήβους που χτίζουν ταυτότητα. Αρνητικοί χαρακτηρισμοί όπως : «Βλάκα, αναίσθητε, τεμπέλη κλπ» βιώνονται τραυματικά από τα παιδιά και τα σημαδεύουν. Σίγουρα χαλούν και την σχέση με τον γονιό. Από την άλλη μειώνουν σοβαρά την αυτοεκτίμηση του εφήβου και δημιουργούν ψυχικά μπλοκαρίσματα σοβαρά στην εξέλιξή του.

Η θυσία του γονιού όταν λέγεται αποτελεί παθητική επιθετικότητα
Θυσία χωρίς θυματοποίηση δεν υπάρχει. Και θυματοποίηση χωρίς θύτη και θύμα επίσης δεν υπάρχει. Αν λοιπόν ο γονιός λέει στο παιδί του ότι θυσιάστηκε για αυτό, είναι σαν να το βάζει στην θέση του θύτη. Δημιουργεί μεγάλη ψυχική ένταση στο παιδί και ενοχή. Στην πραγματικότητα όμως, μία τέτοια συμπεριφορά είναι μία μορφή παθητικής επιθετικότητας, που είναι υπόγεια, ασυνείδητη και εκφράζεται με ήπιο τρόπο.

Δεν ξεσπάμε τα νεύρα μας στα παιδιά
Κάτι που αφορά όλες τις ηλικίες και όλες τις σχέσεις. Ειδικά όμως οι έφηβοι εξαγριώνονται με αυτή την συμπεριφορά. Είναι απολύτως δυσλειτουργική και χαλά την σχέση του γονιού με το παιδί του.

Δεν κοροϊδεύουμε τις ιδιαιτερότητες της εφηβείας
Το μικροσκοπικό σπυράκι που ξεφύτρωσε  ή το μαλλί που δεν στρώνει και έχει χαλάσει για τα καλά την διάθεση του παιδιού μας δεν είναι λόγος κοροϊδίας από μεριάς μας. Ο έφηβος είναι ναρκισσιστικά πολύ ευάλωτος και χρειάζεται τον σεβασμό μας.

Δεν μιλάμε ποτέ άσχημα στα παιδιά μπροστά σε άλλους

Αλίμονο! Όχι μόνο τώρα που είναι στην εφηβεία, αλλά ποτέ. Δεν τα ντροπιάζουμε. Η ντροπή μένει ως στίγμα και την κουβαλά για πάντα. 

H ζωή δεν είναι μόνο ασπρόμαυρη
Ο έφηβος έχει την τάση να βλέπει τα πράγματα μέσα από ακραίες θέσεις. Συχνά μετακινείται ανάμεσα από πόλους, σα να ήταν χρωματισμένος ο κόσμος από άσπρο και μαύρο μόνο. Βοηθείστε τον να δει και τις άλλες αποχρώσεις.

Η ψυχική υγεία του γονιού
Ένας ισορροπημένος γονιός μπορεί να στηρίξει τον έφηβο και μπορεί να τον εμπνεύσει. Έτσι είναι απαραίτητο περισσότερο από ποτέ να φροντίσει την δική του ψυχική υγεία ο γονιός, αν υπάρχουν θέματα που τον απασχολούν, καθώς τα πάντα αντανακλώνται στα παιδιά και στα συμπτώματα που πιθανόν να εμφανίσουν ή ήδη εμφανίζουν.
Ανάμεσα σε άλλα ζητήματα είναι και το πώς βίωσε ο ίδιος ο γονιός την δική του εφηβεία. Αν έχει τραυματικές σχέσεις με τους γονείς του, τότε θα προσπαθήσει μάταια να αποφύγει να επαναλάβει τα ίδια λάθη. Ωστόσο, λέω μάταια, γιατί η ίδια προβληματική, η ίδια βάση της συμπεριφοράς παραμένει η ίδια αν δεν έχει πραγματικά δουλευτεί ψυχολογικά και ο γονιός είτε επαναλαμβάνει ακριβώς το ίδιο που έκαναν οι γονείς του, είτε κάνει το εκ διαμέτρου αντίθετο (αλλά όχι διαφορετικά!).
Οι σχέσεις του γονιού, ιδιαίτερα με τον σύντροφο/πατέρα ή μητέρα του παιδιού είναι πάρα πολύ σημαντική παράμετρος για τον/την έφηβο και την δική του ψυχική υγεία. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γάμοι που δεν είναι καλοί πρέπει να διατηρούνται «για τα παιδιά». Αντιθέτως χρειάζεται να αισθάνεται ο έφηβος τον γονιό του ευτυχισμένο, ώστε να μπορεί να προβάλλει την δική του ευτυχία στο μέλλον.

Ευτυχισμένοι γονείς έχουν ευτυχισμένα παιδιά
Οφείλουμε την αναζήτηση της ευτυχίας τόσο για εμάς τους ίδιους όσο και για τα ίδια τα παιδιά μας. Ευτυχία δεν σημαίνει εγωιστική ενασχόληση με τις απολαύσεις, τον καταναλωτισμό και διαφυγές διαφόρων ειδών. Αλλά καλές σχέσεις με τους άλλους, χαρά από την εργασία που έχουμε, ευχαρίστηση με τις μικρές καθημερινές στιγμές. Ένας ευτυχισμένος γονιός είναι ένα καλό πρότυπο για τα παιδιά του. Αλλιώς σκεφτείτε τι αξία έχει η συμβουλή ενός γονιού που το παιδί του τον αντιλαμβάνεται δυστυχισμένο; Δεν θα έχει δίκιο να μην τον ακούσει και να ψάξει να βρει άλλον δρόμο; Το κακό σε αυτό είναι ότι στην καλύτερη περίπτωση θα κάνει μάλλον το αντίθετο από αυτό που κάνει ο γονιός (κάτι που μπορεί να είναι και προσδοκία του ίδιου του γονέα μερικές φορές). Στην πραγματικότητα όμως θα πρέπει να βρει έναν δικό του δρόμο, μία δική του φωνή.

Το συγνώμη είναι σωτήριο για το παιδί κι όχι μόνο
Δεν πέφτει το κύρος του γονιού όταν ζητά συγνώμη για μία δική του συμπεριφορά. Αντίθετα, η εκφορά του «συγνώμη» όταν συμβαίνει ειλικρινά, είναι μία πράξη που απαιτεί δύναμη. Πάντα ένα συγνώμη ανοίγει μία γέφυρα επικοινωνίας ενώ πάντα είναι θεραπευτικό ό,τι κι αν έχει προηγηθεί πριν. Αυτός που τραυματίζει είναι κι ο καλύτερος θεραπευτής με αυτόν τον τρόπο. Όμως προσοχή, το συγνώμη δεν πρέπει να μπει σαν συμπεριφορά χειριστικά αλλά μόνο αν το εννοεί ο γονιός. Αλλιώς θα ισχύει αυτό που λέει ο λαός «Από την στιγμή που βρέθηκε το συγνώμη, χάθηκε το φιλότιμο».

Καλός γονιός είναι ο αρκετά καλός κι όχι ο τέλειος

Ο τέλειος είναι τόσο τέλειος που δεν θέλει το παιδί να μεγαλώσει και να ανοίξει τα φτερά αφήνοντας τον. Ο ελλιπής δημιουργεί ναρκισσιστικά τραύματα στο παιδί. Μόνο ο αρκετά καλός γονιός (δείτε προηγούμενο άρθρο στο ιστολόγιο) επιτρέπει το μεγάλωμα στο παιδί του (κάτι για το οποίο είναι υποχρεωμένος από τον ρόλο του να πράξει).

Δευτέρα, 24 Οκτωβρίου 2016

Τι σημαίνει η φωτογραφία προφίλ στο facebook;



Ο Ρολάν Μπαρτ είναι κυρίως αυτός που εισήγαγε την σκέψη ότι οι εικόνες και οι φωτογραφίες κρύβουν μία δική τους σημειολογία. Αυτό δεν είναι παράξενο, αφού το κάθε τι  στην συμπεριφορά μας είναι επενδυμένο με πλήθος σημείων που είναι αναγνώσιμα κυρίως από το δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου και σπάνια είναι απόλυτα συνειδητά.


Δεν θέλω να πάρω μεγάλο μέρος από αυτό το άρθρο για να ασχοληθώ με άλλα στοιχεία του facebook γιατί θα χαθούμε. Εκεί που νομίζω ότι αξίζει να σταθούμε σήμερα και που αφορά στο θέμα μας είναι δύο σημεία. Το ένα είναι ότι στο facebook η χρήση της φωτογραφίας είναι απαιτούμενη. Το λέει το ίδιο το όνομα του "face=πρόσωπο + book=βιβλίο". Υπάρχει χώρος (όπως στα περισσότερα κοινωνικά μέσα) για φωτογραφία. Το άλλο σημείο είναι ότι η επιτυχία του facebook φαίνεται να σχετίζεται ακριβώς με το ότι η φωτογραφία κατέχει κεντρικό ρόλο κι αυτό γιατί στην σύγχρονη εποχή, σπάνια στεκόμαστε σε ένα άρθρο χωρίς φωτογραφία, ενώ τείνουμε να αντιδρούμε αλληλεπιδραστικά πιο πολύ σε αναρτήσεις φωτογραφιών, βάζοντας "Like" ή σχόλιο. Αυτό συμβαίνει φυσικά γιατί η πληροφορία είναι άμεσα αντιληπτή και δεν απαιτεί σκέψη (δηλαδή κατανάλωση ενέργειας).

Έχουν γίνει, όπως αναμενόμενο,  αρκετές έρευνες για το facebook και μερικά από αυτά που γράφονται εδώ σχετίζονται με αυτές ενώ άλλα σχετίζονται με πληροφορίες που έχουμε από την σημειολογία της εικόνας.

Για παράδειγμα, αμερικάνικη έρευνα πριν λίγα χρόνια, έδειξε ότι υπάρχει μία πολιτισμική διαφορά στις φωτογραφίες των Δυτικών και άλλων χρηστών στο διαδίκτυο. Οι Δυτικοί αλλά και όσοι έχουν απόλυτα ασπαστεί την κουλτούρα της Δύσης προτιμούν να βάζουν φωτογραφίες κοντινές του προσώπου. Το σώμα συνήθως απουσιάζει αλλά κι όταν είναι παρόν απουσιάζει ο περιβάλλων χώρος. Αντίθετα οι Ασιάτες χρήστες για παράδειγμα (ειδικά οι προερχόμενοι από βουδιστικές χώρες) φαίνεται να δίνουν μεγάλη έμφαση στο περιβάλλον μέσα στο οποίο επιλέγουν να φωτογραφηθούν προκειμένου να αναρτηθεί η φωτογραφία στο facebook.

Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο είναι το τι αποφασίζουμε ότι θέλουμε να δείξουμε. Μέσα από αυτό το στήσιμο, απαντούμε στο "Ποιος είμαι" αλλά και συστηνόμαστε μη λεκτικά. Για παράδειγμα, κάποιος αποφασίζει να αναρτήσει φωτογραφία του με σακάκι και γραβάτα την ώρα μίας ομιλίας σε ένα έδρανο. Τι μας λέει αυτή η εικόνα; Καταρχήν την έμφαση στην επαγγελματική του ταυτότητα. Κατά δεύτερον ότι μάλλον έχουμε να κάνουμε με κάποιον που έχει σπουδαία πράγματα να πει, μιας και υπάρχει  ή υπονοείται ακροατήριο που τον ακούει.

Κάποιο άλλο πρόσωπο προτιμά να εμφανιστεί με μαγιό... Είναι σαφές ότι μας καλεί/ προσκαλεί να θαυμάσουμε τα κάλλη του μιας και σπάνια αυτές οι φωτογραφίες αποκαλύπτουν ατέλειες.

Άλλος εμφανίζεται με τα παιδιά του, παρόλο που ξέρουμε ότι αυτό θα μπορούσε να είναι επικίνδυνο. Ωστόσο μας δηλώνει την έμφαση στην πατρική ή μητρική του ιδιότητα.

Οι εικόνες ζευγαριών στο facebook είναι επίσης μία ενδιαφέρουσα περίπτωση. Εμφανίζεται το πρόσωπο του ζευγαριού ως αδιαφοροποίητο, ενίοτε μάλιστα το προφίλ το ίδιο έχει και τα δύο ονόματα. Είναι ξεκάθαρο το μήνυμα προς τον έξω κόσμο ότι δηλώνουν ένα.

Το facebook είναι γεμάτο από ψεύτικα χαμόγελα. Αντιλαμβανόμαστε, αν είμαστε λίγο προπονημένοι στην παρατήρηση, το ψεύτικο χαμόγελο. Ο εγκέφαλος μας σε αυτή την περίπτωση, όπως και σε κάθε άλλη που ενέχει προσποίηση, ενεργοποιείται στο σημείο εκείνο που δηλώνει σύγκρουση-απειλή.
Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι ότι το αυθεντικό χαμόγελο δεν μπορούμε να το αναπαραστήσουμε εκούσια με μίμηση. Εμπλέκεται ένας ειδικός μυς στο βλέφαρο του ματιού που δεν μπορούμε να τον ελέγξουμε.

Φυσικά και η χαρά προσελκύει ανθρώπους. Ωστόσο οι εικόνες που δεν έχουν αυθεντικότητα οδηγούν στο αντίθετο αποτέλεσμα.

Ενδιαφέρον έχει επίσης από που τραβιέται η φωτογραφία. Αν είναι καλά κεντραρισμένη τότε βλέπουμε το πρόσωπο ίσο προς ίσο με το δικό μας. Αντίθετα οι λήψεις από πάνω προς τα κάτω ίσως να σχετίζονται με αισθήματα μειονεξίας (υπόθεση προς έρευνα) ενώ αντίθετα οι εικόνες τραβηγμένες από κάτω προς τα πάνω δηλώνουν πρόθεση επιβολής καθώς κοιτάζει αφ'υψηλού.

Ένα άλλο ενδιαφέρον σημειολογικό στοιχείο είναι  το προς τα πού είναι στραμμένο το κεφάλι. Στις μελέτες των επικοινωνιολόγων για την παραγωγή αφίσας πολιτικών υποψηφίων λαμβάνεται υπόψη αυτή η παράμετρος. Φαίνεται να σχετίζεται με τον χρόνο. Έτσι αριστερά στην εικόνα, όπως την βλέπουμε εμείς (στον κόσμο της πλειοψηφίας των δεξιόχειρων) εμφανίζεται το παρελθόν, στο κέντρο το τώρα και στο δεξί τμήμα το μέλλον. Το πού είμαστε στραμμένοι λοιπόν θα μπορούσε να υποδηλώνει μία τέτοια στάση ως προς τον χρόνο.
Αντίστοιχα με τον οριζόντιο άξονα, ο κάθετος άξονας εμφανίζει επίσης άλλα στοιχεία σημασιολογικά. Αν παρατηρήσετε γύρω σας, θα δείτε ότι οι άνθρωποι που περπατούν κοιτώντας κάτω σκέφτονται. Αυτοί που κοιτούν ευθεία είναι στο εδώ και τώρα ενώ αυτοί κοιτούν ψηλά ονειροπολούν.

Ποια είναι η στάση μας με τις φωτογραφίες στο facebook; Αλλάζουμε συχνά εικόνα προφίλ; Δεν αλλάζουμε ποτέ; Δεν έχουμε το πρόσωπό μας; Δεν υπάρχει καν φωτογραφία;

Θα λέγαμε ότι εδώ παίζουν ρόλο τουλάχιστον δύο παράγοντες. Ο ένας έχει να κάνει με την εξοικείωση με το μέσο. Παρατηρούμε πως πλήθος νέων χρηστών δεν βάζει καμία φωτογραφία αρχικά. Σιγά σιγά θα τολμήσει ο νέος χρήστης να βάλει μία φωτογραφία προφίλ που είναι συνήθως φωτογραφία άσχετη με το πρόσωπό του. Ένα τοπίο, ένα καρτούν κλπ. Συνήθως σε έναν τρίτο χρόνο ο χρήστης βάζει μία φωτογραφία δική του στο προφίλ του.

Οι φωτογραφίες που δεν είναι του προσώπου αλλά απεικονίζουν κάτι άλλο είναι μεστές νοήματος επίσης. Τι επιλέγει να απεικονίσει ο χρήστης και ποια είναι η σχέση αυτής της απεικόνισης, της επιλογής του με την δική του ταυτότητα; Θα λέγαμε ότι αυτές οι φωτογραφίες π.χ. του Τσε Γκεβάρα, του Γκάντι, ενός προσώπου της επικαιρότητας υποδηλώνουν την ιδεολογία του χρήστη. Άλλες εικόνες πέρα από τα πρόσωπα μπορεί να υποδηλώνουν στοιχεία της προσωπικότητας. Π.χ. μία εικόνα σουρεαλιστικής ζωγραφικής μπορεί να δηλώνει την φαντασία και την καλλιτεχνία που αναγνωρίζει στον εαυτό του ο χρήστης. Μία εικόνα ενός ποδοσφαιριστή ή ενός τέρματος μας δηλώνει το πάθος του για το ποδόσφαιρο κ.ο.κ.  Όπως και νά 'χει η απουσία της φωτογραφίας προσώπου δηλώνει μία πρόθεση κάλυψης (που μπορεί να σχετίζεται και με ιδεολογικές θέσεις). Όσο και να καλυφθεί κανείς όμως, η παρουσία του στο facebook (ακόμη κι αν δεν αλληλεπιδρά συχνά) είναι μεστή νοήματος αν εξετάσουμε διάφορες παραμέτρους.


Θα τολμούσα να προτείνω ότι η μη εμφάνιση του προσώπου στην φωτογραφία σημαίνει κυρίως την επιθυμία του χρήστη για μία επικοινωνία μη προσωπική. Ενδιαφέρονται περισσότερο να εκφράσουν τις ιδέες τους ή να περάσουν ένα μήνυμα μη προσωπικό (ίσως επαγγελματικό, ιδεολογικό κ.ά).

Άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία προς εξέταση σε σχέση με την φωτογραφία προφίλ, που γεννούν πολλαπλές υποθέσεις και ερμηνείες είναι αν η εικόνα είναι έγχρωμη ή ασπρόμαυρη, ο φωτισμός, ο τονισμός της η ποιότητα της. Υπάρχουν εικόνες που τραβιούνται πρόχειρα άλλες που τις έχει επιμεληθεί φωτογράφος. Κάποιες που είναι αχνές κι άλλες που "εγγράφουν" έντονα.

Η επιλογή του κεφαλιού μόνο ή ολόκληρου του σώματος μπορεί να μας δηλώσει αν αυτή την στιγμή ο χρήστης δίνει έμφαση στο νου ή στο σώμα ή στην ενότητα των δύο. Το συναίσθημα μας εμφανίζεται από την εκφραστικότητα (προσώπου και σώματος) και την σύνθεση χρώματος, τόνου και φωτισμού.

Το βλέμμα κοιτά πού; Την κάμερα; αποφεύγει τον φακό;

Είναι μία στημμένη φωτογραφία ή αυθόρμητη σε κάποια ανύποπτη στιγμή;

Η απόσταση λήψης της φωτογραφίας είναι ακόμη μία ανάγνωση της εικόνας.

Ποιος φωτογραφίζει; Εδώ έχουμε άλλον έναν αόρατο παράγοντα ο οποίος είναι καθοριστικός πολλές φορές του αποτελέσματος. Αν μπει το όνομα του φωτογράφου είναι μία πληροφορία που μοιράζεται με το κοινωνικό περιβάλλον του δικτύου, αν όχι τότε πρόκειται για μία πληροφορία που την μοιράζεται φωτογράφος κα ιυποκείμενο σε μία μυστική συμμαχία που παράγει οικειότητα.

Συνήθως οι περισσότεροι χρήστες επιλέγουν φωτογραφίες που έχουν τραβηχτεί σε ευχάριστες στιγμές. Θέλουν να μοιραστούν την χαρά. Ενίοτε όμως εικόνες μελαγχολικές μπορούν να εμφανιστούν, ίσως και για να δηλώσουν την επιθυμία ενδιαφέροντος από το περιβάλλον των φίλων. 

Τέλος τα αντικείμενα που παίρνουν μέρος στην εικόνα είναι επίσης σημαντικά και "ομιλούντα". Γίνονται σύμβολα από την στιγμή που επιλέγονται να συνοδεύσουν το πρόσωπο.

Οι συνεχείς αλλαγές της φωτογραφίας υποδηλώνουν ναρκισσιστικά στοιχεία προσωπικότητας που αναζητά την επιβεβαίωση μέσω των άλλων.  Έτσι κι αλλιώς ο ναρκισσισμός είναι η ψυχική σφαίρα που τίθεται συνεχώς σε εφαρμογή στο facebook. Μπορεί ωστόσο να υποδηλώνει και την εξωστρεφή και επικοινωνιακή πρόθεση του χρήστη να ενημερώνει τους φίλους του (και δω ανοίγει άλλο κεφάλαιο προς μελλοντική συζήτηση) για το πώς είναι η ζωή του την εκάστοτε στιγμή. Είναι συνδεδεμένος και αισθάνεται σε διασύνδεση με τους φίλους. Όμως είναι πολύ εύκολο να καταλάβει κανείς που ανήκει ο κάθε χρήστης ανάλογα με τις φωτογραφίες που συνεχώς αλλάζει στο προφίλ. Αν δίνεται έμφαση μόνο στο αισθητικό μέρος και αναδεικνύουν την ομορφιά τότε πρόκειται για μία ναρκισσιστική ανάγκη τροφοδότησης που έχει να κάνει με την εικόνα. Αντίθετα οι περιπτώσεις εναλλαγών (π.χ. βάψιμο μαλλιών, αγορά νέων γιαλιών, σε μία εκδρομή κλπ) έχουν περισσότερο χαρακτήρα ενημέρωσης, εξωστρέφειας και επικοινωνίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι καταργείται πλήρως το ναρκισσιστικό αίτημα τροφοδότησης.

Στον αντίποδα είναι οι χρήστες που κρατούν μία φωτογραφία και δεν την αλλάζουν ποτέ. Είναι δείγμα σταθερότητας; ακαμψίας ίσως; Θα μπορούσε αλλά σε κάθε περίπτωση αυτό το συμπέρασμα θα ήταν λανθασμένο αν δεν λάμβανε υπόψη κι άλλες παραμέτρους, όπως την συχνότητα χρήσης για παράδειγμα. Δεν μπορούμε με σιγουριά να απαντήσουμε χωρίς συγκεκριμένη έρευνα μόνο να υποθέσουμε και να προβληματιστούμε. Οπως επίσης παίζει ρόλο τι απεικονίζει αυτή η φωτογραφία. Είναι το πρόσωπο τους ή κάτι άλλο;


Τέλος η φωτογραφία προφίλ συνδυάζεται με την φωτογραφία εξωφύλλου (αυτή δηλαδή που είναι πίσω από την εικόνα προφίλ). Ακριβώς επειδή συνδυάζεται μπορούμε να την σκεφτούμε σαν το περιβάλλον μέσα στο οποίο ο καθένας τοποθετεί τον εαυτό του. Πρόκειται για άλλο ένα σημείο αυτο και ετεροκαθορισμού.

Το θέμα του facebook, αλλά και των άλλων κοινωνικών δικτύων, είναι τεράστιο και πιστεύω ότι θα επανέλθουμε για να δούμε κι άλλες πτυχές τους στο μέλλον. Άλλωστε κρίνεται αναγκαίο καθώς είναι πολύ μέσα στην καθημερινή ζωή των περισσοτέρων πια. Το θέμα της σημασίας της φωτογραφίας του προφίλ μόλις το αγγίξαμε! Αξίζει μεγαλύτερης μελέτης και έρευνας.


Δευτέρα, 19 Σεπτεμβρίου 2016

Όταν αυτός που το χρειάζεται δεν πηγαίνει στον ψυχολόγο

Μάρλον Μπράντο και Βίβιαν Λη,ως "Στάνλευ" και "Μπλανς" στο "Λεωφορείο ο Πόθος". Οι περισσότερες ηρωίδες του Τέννεσση Ουίλλιαμς καταλήγουν με την βία στο ψυχιατρείο. Για περισσότερα πάνω στο θέμα μπορείτε να δείτε την συγκεκριμένη μελέτη

Είναι τόσο συχνή η ανησυχία και το αίτημα για θεραπεία κάποιου άλλου μέλους της οικογένειας, που δεν μπορώ παρά να γράψω λίγα πράγματα για το θέμα αυτό.

Χτυπά το τηλέφωνο και από την άλλη πλευρά της γραμμής ακούγεται η αγωνία ενός ανθρώπου, αγωνία όχι για τον εαυτό του, αλλά για κάποιο άλλο, κοντινό και σημαντικό, συνήθως αγαπημένο.
Αναφέρει την επιθυμία του να κλείσει συνεδρία για τον άλλον, γιατί ο ίδιος κρίνει ότι ο άνθρωπος του χρειάζεται ψυχολόγο.

Τι κάνουμε σε μία τέτοια περίπτωση οι ειδικοί ψυχικής υγείας;

Καταρχήν, πρέπει να διερευνήσουμε αν ο άλλος άνθρωπος είναι ενήλικας.

Κατά δεύτερον, ρωτάμε αν το άλλο πρόσωπο επιθυμεί να δει κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας.

Αν επιθυμεί και είναι ενήλικας, διερευνούμε γιατί ο ίδιος δεν πήρε την πρωτοβουλία να τηλεφωνήσει. Υπάρχουν αρκετές εξηγήσεις γιαυτό και γιαυτό χρήζει διερεύνησης.

Αν δεν επιθυμεί και είναι ενήλικας;

Εκεί δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα με τον ίδιο. Δεν μπορεί να κάνει κανένας θεραπεία με το ζόρι. Λέμε ότι η άρθρωση του αιτήματος από τον άνθρωπο που έρχεται στο γραφείο είναι μέρος της ίδιας της θεραπείας, καθώς αναγνωρίζει ότι κάτι τον δυσκολεύει και θέλει να το αλλάξει.

Δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις που το περιβάλλον πιέζει πολύ κάποιον να επισκεφτεί ψυχολόγο και το πετυχαίνει. Ο άνθρωπος έρχεται χωρίς ο ίδιος να το πιστεύει. Έρχεται κυρίως για να κάνει το χατήρι στον άλλον, ή για να ησυχάσει από την συνεχή πίεση.  Ο άνθρωπος αυτός, όπως είναι φυσικό, έρχεται πολύ αρνητικά προκατειλημμένος στο γραφείο, "κουμπωμένος" και παθητικά επιθετικός (χωρίς να το συνειδητοποιεί τις περισσότερες φορές). Εμφανίζει πλήθος δυσκολιών, όπως αργεί πολύ να φτάσει, δεν έχει τι να πει, έχει νευρικότητα, ξεχνά το ραντεβού κλπ. Δεν θέλει να είναι εκεί! Έχει "κλειδώσει" και η θεραπευτική σχέση-το όχημα για την αλλαγή- δεν λειτουργεί.

Φυσικά και δεν μπορεί να γίνει κανενός είδους ψυχοθεραπευτική δουλειά με έναν άνθρωπο ο οποίος έρχεται για να κάνει το χατήρι στον άλλον. Για να γίνει δουλειά, είναι απαραίτητη πρώτα η αναγνώριση του προβλήματος και η προσωπική επιθυμία για θεραπευτική παρέμβαση ως αναγκαιότητα για την καλή πορεία της ζωής του.

Συχνά, σε συγκρουσιακές οικογένειες, ή ζευγάρια, η προτροπή να πάει κάποιος σε ψ, αποτελεί προσβολή προς το άλλο μέλος. Πάντα έχει να κάνει με την στιγμή που αυτό λέγεται και την συνολικότερη ατμόσφαιρα. Φυσικά ο άλλος αμύνεται και ο ψ. γίνεται ναρκισσιστική απειλή του κι όχι σύμμαχός του, όπως πράγματι είναι. Έτσι, δυστυχώς η προτροπή να πάει κανείς σε Ψ. μέσα σε στιγμές σύγκρουσης, γίνεται εργαλιακά με στόχο τον μεταξύ τους ανταγωνισμό. Του λέει δηλαδή, εμμέσως, "να πας να κοιταχτείς γιατί έχεις πρόβλημα", πετώντας του το μπαλάκι της δυσλειτουργικής σχέσης και ψυχολογιοποιώντας τον. Η ψυχολογιοποίηση είναι μέσο επιβολής και επιχείρηση μείωσης της επιρροής του άλλου. Π.χ. όταν λέμε για κάποιον ο οποίος μιλά "Είναι τρελός", τότε παύουμε να ακούμε το περιεχόμενο του λόγου του. (Ωστόσο το φαινόμενο της ψυχολογιοποίησης-πρώτη φορά διερευνημένο σε βάθος από τον Στ. Παπαστάμου και συνεργάτες του-είναι πιο περίπλοκο και κάποια στιγμή θα γράψω περισσότερα γιαυτό).

Τι κάνουμε λοιπόν όταν μας έρχεται ένα αγωνιώδες αίτημα από ένα άλλο μέλος της οικογένειας κι ο ίδιος, περί του οποίου ο λόγος, δεν θέλει να κάνει θεραπεία; (Εξαιρούμε εδώ τις περιπτώσεις μακροχρόνιας σοβαρής ψυχοπαθολογίας όπου μπορεί να κινδυνεύει το ίδιο το υποκείμενο ή το περιβάλλον του. Και γι αυτό το θέμα χρειάζεται να αναφερθούμε στο μέλλον).

Σίγουρα δεν "συνομωτούμε" με το μέλος της οικογένειας για να δούμε τον άνθρωπο μέσα σε σενάρια του τύπου: "ελάτε από το σπίτι, δεν θα του πω ότι είστε ψυχολόγος, να τον δείτε, να του μιλήσετε και θα σας πληρώσω την επίσκεψη". Αλίμονο! Η σχέση ψυχολόγου και ψυχοθεραπευόμενου βασίζεται στην εμπιστοσύνη! Ακόμη (και ιδιαίτερα) κι αν είναι περίπτωση ψύχωσης, η συνομωσία με μέλη του περιβάλλοντος αντί να βοηθήσει τον άνθρωπο, τον οδηγεί σε παράνοια (αντιλαμβάνεται το παράξενο του πράγματος και φαντασιώνει κάτι το απειλητικό-και με το δίκιο του!).

Αυτό που μπορούμε και πρέπει να κάνουμε είναι να δουλέψουμε με τον άνθρωπο που φέρει το αίτημα. Αυτόν που ανησυχεί. Εκείνος εκφράζει ένα αίτημα και μάλιστα με αγωνία! Θα πρέπει κι ο ίδιος να καταλάβει ότι θεραπεία δεν γίνεται αν δεν υπάρχει αίτημα από τον ίδιο τον θεραπευόμενο! Αν ο ίδιος αποδεχτεί να δουλέψει ψυχοθεραπευτικά πάνω στο θέμα της ανησυχίας του αλλά και της σχέσης που έχει με τον άλλον, τότε η δική του αλλαγή επιδρά πάνω στο άλλο μέλος και αλλάζει και εκείνο. Η συστημική θεωρία μας έχει βοηθήσει πολύ να δούμε ότι  η οικογένεια, το ζεύγος, μία ομάδα αποτελούν συστήματα όπου όταν αλλάξει ένα μέλος, αλλάζουν και τα άλλα και οι μεταξύ τους σχέσεις.

Έτσι, ο άνθρωπος που εκφράζει ένα σύμπτωμα αλλά αρνείται, για τους δικούς του λόγους, να επισκεφτεί ψυχολόγο, αλλάζει έμμεσα με την αλλαγή του μέλους που έχει εκφράσει την ανησυχία του και δουλεύει θεραπευτικά γιαυτήν. Κι αυτό επιτυγχάνεται γιατί μειώνεται το στρες του απέναντι στην δυσκολία του αγαπημένου μέλους, μπορεί να την αντιμετωπίσει και να την δει σε άλλη διάσταση, να καταλάβει που είναι η δική του συμβολή στην επιδείνωση του προβλήματος και να κάνει αλλαγές.

Μειώνοντας το άγχος του οικείου για το πρόσωπο που φέρει την δυσκολία ή το σύμπτωμα, τότε το ίδιο αρχίζει να αναλαμβάνει την δική του ευθύνη, καθώς όπως είναι φυσικό-αλλά δυστυχώς όχι πάντα ορατό, όταν κάποιος ανησυχεί πάρα πολύ για τον άλλον, τότε εκείνος παύει να ανησυχεί για τον εαυτό του. Αυτό δεν σημαίνει ότι περνά στην αδιαφορία, αλλά λειτουργεί ωφέλιμα και όχι βλαβερά για τον ίδιο, τον άλλον και την σχέση τους...

 Ένα άλλο όφελος που υπάρχει δουλεύοντας ψυχοθεραπευτικά με τον άνθρωπο που εκφράζει το αίτημα είναι καθώς η σχέση βελτιώνεται, παύει να πιέζει το άλλο μέλος να επισκεφτεί ψυχολόγο, με τον τρόπο που το έκανε, και τότε μπορεί ο φέρων το σύμπτωμα (αν πράγματι το φέρει!) να το αποφασίσει μόνος του, αφού δεν υπάρχει πια σχέση κόντρας με την οικογένεια γιαυτό το θέμα.  Αν το αποφασίσει, κι αυτή η απόφασή του προέρχεται όχι από συμμόρφωση, αλλά από δική του ενδοσκόπηση και αναγνώριση της δυσκολίας του, τότε είναι πολύ κοντά στην αλλαγή για την βελτίωση της ποιότητας της ζωής του.

Υπάρχει και μία τελευταία περίπτωση, ωστόσο αρκετά συχνή. Να ανησυχεί κάποιος για τον άλλον όχι γιατί το άλλο μέλος χρήζει ανησυχίας και θεραπείας, αλλά γιατί αναδύονται ασυνείδητα συναισθήματα και σκέψεις οι οποίες έχουν περισσότερο να κάνουν με τα προσωπικά του βιώματα και τραύματα παρά με το γεγονός ότι ο άλλος βρίσκεται πράγματι σε κρίση.

Έτσι, μόνο μέσα από την διερεύνηση του αιτήματος και την δουλειά πάνω στο θέμα της ανησυχίας του μέλους μπορούμε πραγματικά να πετύχουμε θεραπευτικά αποτελέσματα ευεργετικά τελικά για όλη την οικογένεια, ή την σχέση γονιών παιδιών, ή το ζευγάρι.

Σάββατο, 17 Σεπτεμβρίου 2016

Γιατί δυσκολεύονται οι γονείς με τους εφήβους;


"Η άνοιξη" Sandro Botticelli (1482)

Η εφηβεία είναι μία φάση μετάβασης από την παιδική προς την ενήλικη ζωή η οποία θεωρείται δύσκολη. Θα μου πείτε, κάθε στιγμή της ζωής μας δεν αποτελεί μία μετάβαση; Ναι! Φυσικά. Ωστόσο υπάρχουν κάποιες στιγμές στην αναπτυξιακή μας πορεία που σηματοδοτούνται από απότομες αλλαγές στο σώμα και όπως έχουμε δει και σε άλλα άρθρα του ιστολογίου Ψ, κάθε ξαφνική αλλαγή στο σώμα φέρει ψυχικές επιπτώσεις.

Ο έφηβος λοιπόν αλλάζει και αλλάζει πρωτίστως σωματικά. Η ψυχολογική αλλαγή ακολουθεί αυτή την σωματική ανάπτυξή του. Προηγούνται θα λέγαμε οι ορμόνες από τις ψυχολογικές επιδράσεις τους και όλα αυτά προηγούνται της αλληλεπίδρασης που θα έχει ο έφηβος μετά την μεταμόρφωσή του, με τους γονείς του αλλά και με το υπόλοιπο περιβάλλον.

Βέβαια, έχει κτιστεί χρόνια η σχέση με τους γονείς. Ωστόσο, δεν ξέρουμε πώς θα αντιδράσει ο γονιός σε αυτή την αλλαγή του παιδιού του, αλλαγή που συμβαίνει σε πολλά επίπεδα. Πώς απαντά σε αυτό το μεγάλωμα και την αναστάτωση που εμπεριέχει αυτή η αναπτυξιακή φάση;

Εδώ ορθώνονται πολλά εμπόδια στη σχέση γονιού και παιδιού. Ας δούμε μερικά από τα πιο συχνά που συναντάμε χωρίς ωστόσο η λίστα να εξαντλείται εδώ...

1) Ο γονιός μπορεί να περνά κι ο ίδιος την κρίση της μέσης ηλικίας και πολλές μητέρες να βρίσκονται ταυτόχρονα στην εμμηνόπαυση. Αυτό σημαίνει ότι και γονιός και παιδί μαστίζονται από μία ορμονική λαίλαπα, ο καθένας πρέπει να αντιμετωπίσει την δική του, και ταυτόχρονα και την σχέση τους.

2) Η σχέση που έχει ο γονιός με την σεξουαλικότητά του. Αυτό θα παρέμβει στην σεξουαλική αφύπνιση του εφήβου με τρόπο καθοριστικό και διαμορφωτικό στην ταυτότητά του. Αν η σχέση που έχει ο γονιός με την σεξουαλικότητα ή με την φυλετική ταυτότητα του είναι διαταραγμένη, υπολειμματική ή συμπλεγματική, τότε θα αντιμετωπίσει αμήχανα ή άτσαλα την αφύπνιση της σεξουαλικότητας του παιδιού του και θα επενδυθεί η σεξουαλικότητα του παιδιού με ενοχή.

3) Ο βαθμός ωρίμανσης του γονέα. Καθοριστικός στην αντιμετώπιση του εφήβου. Αν ο ίδιος βρίσκεται ακόμη σε εφηβεία (δες σχετικό παλιότερο άρθρο για τις ψυχικές ηλικίες) τότε δεν μπορεί να εμπεριέξει τον έφηβο και τη νευρικότητα που του δημιουργεί η ορμονική αλλαγή στο σώμα του και ο ένας θα τραβά το σχοινί από τη μια και ο άλλος από την άλλη. Φυσικά και οι συγκρούσεις θα είναι σφοδρές σε μία τέτοια περίπτωση.

4) Η σχέση των γονιών μεταξύ τους. Εδώ υπάρχει ένα σημαντικό πρόβλημα για τον έφηβο αν οι γονείς δεν τα πάνε καλά. Και αυτό συμβαίνει γιατί ο γονιός που αισθάνεται συναισθηματική έλλειψη από τον σύζυγο, συχνά μεταθέτει αυτό το πρόβλημα στην σχέση με το παιδί του και ζητά αναπλήρωση της τρυφερότητας, στήριξης, αγάπης από αυτό. Όμως, το παιδί μεγαλώνει και κάνει δοκιμαστικές πτήσεις με τα μικρά φτερά του. Αρχίζει να οραματίζεται την ανεξαρτησία του και την αυτονόμησή του παρόλο που ο δρόμος ακόμη είναι μακρύς. Ωστόσο οι εξαρτημένοι γονείς από τα παιδιά τους, δεν τους επιτρέπουν εύκολα αυτό το μεγάλωμα. Η έκβαση εδώ θα είναι μάλλον δυσμενής για τον έφηβο αλλά και για την οικογένεια.

5) Ναρκισσιστικά ελλείμματα του γονιού. Αυτά παρεμβαίνουν με διαφορετικούς τρόπους: α) με ανταγωνισμό: ειδικά από τον γονιό του ίδιου φύλου με τον/την έφηβο/η. που διαμορφώνεται σε νέο άνθρωπο σφριγηλό και δυνατό από τα νιάτα (που τόσο θαυμαστά και ενίοτε ζηλευτά είναι από τους μεγαλύτερους) β) με δυσβάσταχτη ματαίωση, όταν καταρρέει το είδωλο του στα μάτια του παιδιού του. Όσο ήταν μικρό παιδί ο γονιός εμφανίζεται ως Θεός/Θεά στα μάτια του. Μετά, κατά την εφηβεία, ο γονιός αποκαθηλώνεται για να πάρουν τη θέση του στην ψυχή του εφήβου, νέα πρότυπα. γ) με ευθυξία, παίρνει προσωπικά τον εκνευρισμό του εφήβου, τον χρεώνεται και προσβάλλεται.ενώ δεν αντέχει την αναπόφευκτη κριτική που του ασκεί το παιδί του.

6) Υπερπροστασία. Αυτό είναι σοβαρό πρόβλημα για πολλούς εφήβους αφού δεν τους δίνεται η ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με δυσκολίες και ρίσκα για να αναπτυχθούν. Εδώ έχουμε δύο τύπους εφήβων. Τον συμμορφωμένο και τον αντιδραστικό. Ο δεύτερος είναι προτιμότερος γιατί έχει περάσει σε δεύτερο στάδιο αναπτυξιακά, αλλά του υπολείπεται ακόμη η αυτονομία. Οι συγκρούσεις κι εδώ θα είναι σφοδρές αν ο έφηβος δεν συμμορφώνεται. Αν συμμορφώνεται, τότε τα πράγματα για την ψυχική του υγεία αλλά και την ωρίμανσή του είναι δυσκολότερα.

Οι τρόποι αντιμετώπισης των εφήβων από δυσκολεμένους γονείς είναι πολλοί και διαφορετικοί για κάθε περίπτωση. Ωστόσο, αυτό που επιθυμεί ο έφηβος είναι πρωτίστως κατανόηση και αναγνώριση του μεγαλώματός του.Κατανόηση δεν σημαίνει ρήξη όλων των ορίων και κανόνων. Αυτά υπάρχουν αλλά αλλάζουν ανάλογα με τον βαθμό ωριμότητας του παιδιού. Δεν είναι τόσο ελεύθερος ακόμη όσο αισθάνεται ή θέλει να αισθάνεται. Δεν είναι ακόμη αυτόνομος. Η αυτονομία του όμως κερδίζεται μέρα με την μέρα και αυτονομία δεν σημαίνει μόνο δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις, κάτι που ξεχνάνε αρκετοί γονείς δίνοντας μόνο προνόμια στους εφήβους. Χωρίς τις υποχρεώσεις, ο έφηβος ψευτομεγαλώνει. Έχει την ψευδαίσθηση ότι μεγαλώνει επειδή βγαίνει (αν του το επιτρέπουν οι γονείς του)...

Τέλος, η εφηβεία είναι κρίσιμη γιατί είναι η εποχή δόμησης ταυτότητας. Ο γονιός που αισθάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά στην σχέση με το παιδί του πρέπει άμεσα να αποτανθεί σε ψυχολόγο προκειμένου να προλάβει μία στρέβλωση της ταυτότητας, να βοηθήσει στην ανάπτυξη του εφήβου και φυσικά να φροντίσει την σχέση τους.

Προτείνω συνήθως σε αυτές τις περιπτώσεις οι ίδιοι οι γονείς να έρχονται για ψυχοθεραπεία, για πολλούς λόγους αλλά εδώ θα περιοριστώ σε δύο:

α) Συνήθως τα προβλήματα της εφηβείας είναι προϊόν της σχέσης με τους γονείς. Αν αλλάξει η στάση του γονιού, αλλάζει και ο έφηβος συμπεριφορά.

β) Ας αποφύγουμε όσο μπορούμε να αισθανθεί ο έφηβος "διαταραγμένος", μιας και  όπως είπαμε σε αυτή τη φάση δομεί ταυτότητα.

Τέλος, πρόσφατες έρευνες αποτρέπουν την χορήγηση ψυχοφαρμάκων σε εφήβους.

Η εφηβεία είναι τεράστιο θέμα κι έτσι θα επανέλθουμε. 

Πέμπτη, 1 Σεπτεμβρίου 2016

Αυτοσαμποτάζ...



Παράξενη η φύση του ανθρώπου...

Αυτή είναι μάλλον η πρώτη αντίδραση βλέποντας συχνά παράδοξες συμπεριφορές οι οποίες μάλιστα καθόλου σπάνιες δεν είναι. Η συμβολή της ψυχανάλυσης και της ψυχολογίας μας έχουν βοηθήσει να φύγουμε από το παράδοξο και να κατανοήσουμε τέτοια φαινόμενα όπως είναι το αυτοσαμποτάζ, αλλά και να βοηθήσουμε να σταματήσει όποτε στέκεται ως φραγμός στην ευτυχία των υποκειμένων.

Τι είναι όμως το αυτοσαμποτάζ;

Δείτε λίγο τα παρακάτω παραδείγματα που προκύπτουν από την εμπειρία μου είτε ως θεραπεύτρια είτε ως παρατηρήτρια του κοινωνικού περιβάλλοντος περίεργη για τα όσα σχετίζονται με την ανθρώπινη συμπεριφορά.

1) Ο Π. βρίσκεται σε μέση ηλικία και παραπονιέται ότι δεν υπάρχουν δουλειές. Ασχολείται με οικοδομικές εργασίες και μέσα στην οικονομική καταστροφή (και όχι πια κρίση, μετά από τόσα χρόνια διάρκειας)  πράγματι όλα αυτά τα επαγγέλματα της οικοδομής αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα.
Ο Π. βρίσκει μία δουλειά (ανακαίνιση) η οποία φαινεται να του ανοίγει άμεσα κι άλλες δύο, πράγμα που σημαίνει ότι για τους επόμενους τρεις τουλάχιστον μήνες θα είχε δουλειά με ικανοποιητική αμοιβή. 
Ωστόσο, δεν τηρεί την συμφωνία με την τιμή που είχε προτείνει αρχικά για την αμοιβή του και ζητά 80% παραπάνω χρήματα, κάτι που κάνει έξαλλο τον ιδιοκτήτη του σπιτιού με τον οποίο τσακώνονται και χάνει και τις άλλες δύο δουλειές που είχαν συμφωνήσει. 
Ο Π. νοιώθει αδικημένος και τα βάζει με όλους όσους έχουν δουλειά και βγάζουν χρήματα. Του έχει συμβεί πολλές φορές η ίδια ιστορία και έχει φτιάξει ένα ιδεολογικό πολιτικό επιστέγασμα στο παράπονο του. Είναι όμως η μόνη αλήθεια το κοινωνικό και πολιτικό ιδεολόγημα που αναμασά; ή του διαφεύγει και κάτι άλλο που έχει να κάνει με τον ίδιο;

2) Ο Μ. ιδιοκτήτης κάμπινγκ σε κοσμικό νησί. Το κάμπινγκ είναι σε μεγάλη παρακμή, παρόλο που το νησί έχει αρκετό κόσμο. Τα φώτα στις τουαλέττες δεν λειτουργούν, η καθαριότητα δεν είναι όπως θα έπρεπε, υπάρχει ασυνέπεια σε όσα αναφέρονται στο έντυπο και σε αυτά που προσφέρονται κ.ό.κ. 
Αποτέλεσμα είναι ότι η πελατεία του μειώνεται χρόνο με τον χρόνο.
Ο Μ. το βράδυ δέχεται στο εστιατόριο του κάμπιγκ φίλους του με τους οποίους σχολιάζει με αρνητικά λόγια και υψηλόφωνα πελάτες του κάμπινγκ (παρουσία άλλων πελατών που παρεβρίσκονται στο εστιατόριο) ενώ δεν λείπουν αισχρολογίες και σεξουαλικοί υπαινιγμοί.
Ο Μ. όλη μέρα όταν δεν είναι οι φίλοι του βρίζει την κοινωνία και την κοινωνική αδικία ενώ του διαφεύγει ότι ο ίδιος διώχνει την τύχη του, διώχντοντας ουσιαστικά τους πελάτες του. 

3) Η Μ. θέλει πολύ να προσληφθεί σε μία δουλειά που αισθάνεται ότι της ταιριάζει και που θα έλυνε το πρόβλημα εξάρτησης που έχει με την οικογένειά της. Έχει ήδη περάσει το πρώτο στάδιο αξιολόγησης και της κλείνουν και δεύτερο ραντεβού έχοντας εκτιμήσει τις ικανότητές και τις γνώσεις της. Την ώρα του δεύτερου ραντεβού και όντας πολύ κοντά στον στόχο της,  καταφέρνει να φτάσει με ένα τέταρτο καθυστέρησης. Αιτία η αδυναμία να ξυπνήσει εκείνη την ημέρα στην ώρα της, ενώ είναι κάτι που συμβαίνει εξαιρετικά σπάνια. Δεν την πήρε την θέση που ήθελε. Βρίζει την τύχη της...

4) Η Κ. είναι 30 ετών. Η ερωτική της ζωή είναι φτωχή και στενοχωριέται γιαυτό. Κάθε βράδυ πηγαίνει στο ψυγείο σαν υπνοβάτις και τρώει έως να έρθει ο κορεσμός. Την επόμενη μέρα νοιώθει ένοχα για τα κιλά που προστίθενται. Καταστρέφοντας το σώμα της δεν βλέπει ότι απομακρύνεται από την συνειδητή της επιθυμία. Ρίχνει το φταίξιμο στους άντρες που δεν προσελκύονται από τον πλούσιο εσωτερικό της κόσμο και προτιμούν επιφανειακά κριτήρια.

5) O Χ. είναι γόνος πλούσιας οικογένειας που κατέχει μία ξακουστή κερδοφόρα επιχείρηση. Ο Χ. δεν ενδιαφέρεται καθόλου με το αντικείμενο της επιχείρησης, ούτε ονειρεύεται να γίνει επιχειρηματίας. Ωστόσο η κοινωνική και οικογενειακή πίεση είναι αφόρητη και τελικά δέχεται αφού περνά μία περιπέτεια μέσα από ναρκωτικά. Αφού κόντεψε να πεθάνει από υπερβολική δόση, σταματά την όποια αντίσταση προς την βούληση της οικογένειας και αναλαμβάνει την επιχείρηση. Σε μερικά χρόνια η επιχείρηση πέφτει έξω από κακοδιαχείρηση... 

Τα παραδείγματα είναι άπειρα και δεν θέλω να σας ζαλίσω με περισσότερα. Νομίζω ότι όλοι καταλαβαίνετε πώς ο καθένας από αυτούς τους πρωταγωνιστές δημιουργούν εμπόδια οι ίδιοι στην εκπλήρωση της συνειδητής επιθυμίας τους.

Οι περισσότεροι που το διαπράττουν ρίχνουν συνήθως το φταίξιμο στους έξω "η κακή κοινωνία", "οι κακοί εργοδότες", "οι άντρες που δεν εκτιμούν τον εσωτερικό κόσμο και μένουν μόνο στην επιφάνεια"... Μερικές φορές γίνεται αντιληπτή η ευθύνη του υποκειμένου για την κακή του πορεία. Το καταλαβαίνει και αυτομέμφεται χωρίς να καταλαβαίνει όμως γιατί λειτουργεί έτσι αυτοκαταστροφικά. Και εκεί δύσκολα γλυτώνει από ενοχές, ενώ στην καλύτερη περίπτωση απορεί και αναρρωτιέται...

Τι είναι αυτό όμως που κάνει κάποιον να δρα με εντελώς διαφορετικό τρόπο από αυτόν που θα ήθελε; 

Εδώ ξαναθυμόμαστε τον Φρόυντ, ο οποίος με την ανακάλυψη του ασυνειδήτου μας έδωσε το κλειδί της εξήγησης πολλών τέτοιων παράδοξων φαινομένων. 

Η συνειδητή επιθυμία έρχεται σε σύγκρουση με ένα άλλο ψυχικό περιεχόμενο που βρίσκεται κρυμμένο στο ασυνείδητο. Αυτό το περιεχόμενο μπορεί να είναι μία άλλη επιθυμία που κινείται προς αντίθετη κατεύθυνση ή ένα κατασταλτικό συναίσθημα (φόβος, ενοχή, έλλειψη πίστης στον εαυτό). Επίσης συχνά η αιτία είναι ένα τραυματικό γεγονός, το περιεχόμενο του οποίου επανέρχεται επίσης καλυμμένο μέσα από δήθεν "ελεύθερες" επιλογές του υποκειμένου.  Όπως και νά'χει υπάρχει ένα σημαντικό μπλοκάρισμα το οποίο προκαλεί εμπλοκές στην καθημερινή ζωή του ατόμου. 

Κι αν κάποιος δεν έχει καταλάβει ότι βλάπτει ο ίδιος τον εαυτό του, τότε πώς μπορεί να το αντιληφθεί;

Ένα πολύ καλό μέτρο για να απαντήσει κανείς σε αυτή την ερώτηση είναι να δει αν υπάρχει επανάληψη σε μία συμπεριφορά που κάθε άλλο παρά ωφέλιμη είναι. Η επαναληπτικότητα μας δείχνει την ύπαρξη ενός τραυματικού γεγονότος που μπορεί να εμπλέκεται και που το περιεχόμενό του αναβιώνεται μασκαρεμένο μέσα από τις επαναλήψεις. Επαναλαμβάνεται κάτι τραυματικό ώστε να αντιληφθεί το υποκείμενο ότι κάτι συμβαίνει, να απορήσει, να αναρωτηθεί, (άρα να ξεκινήσει μία επεξεργασία) και να θελήσει να το αλλάξει.

Έτσι, δεν είναι εύκολο να απαντήσει το ίδιο το άτομο όταν οι φίλοι το ρωτούν
"Μα γιατί το κάνεις;" γιατί απλά συνήθως το ίδιο το υποκείμενο δεν γνωρίζει, αφού το ασυνείδητο περιεχόμενο του κρύβεται. Εμφανίζεται ενίοτε στα όνειρα, υπό την μορφή εφιάλτη αλλά και πάλι το μασκαρεμένο περιεχόμενο είναι συνήθως μη κατανοητό από το υποκείμενο.

Συνεχείς επιλογές κακών συντρόφων, ένα πρόβλημα που επανέρχεται στον εργασιακό χώρο, μία απόφαση που ενώ φαίνεται να είναι ωφέλιμη συνεχώς αναβάλλεται, ένας ρόλος δυσλειτουργικός που επιμένει να παίζεται στο εκάστοτε κοινωνικό περιβάλλον... οι περιπτώσεις που κάποιος βλάπτει  τον εαυτό του είναι πολλές.

Ας ξεκινήσει κανείς από την παρατήρηση αυτής της επαναληπτικής αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς. Ας απορήσει με αυτή. Ας αποφύγει την εύκολη λύση να τα ρίξει όλα σε άλλους κι ας δει τι είναι αυτό που κάνει αυτός μέσα στις υπάρχουσες συνθήκες. Σε καμία περίπτωση δεν προτείνω να πάρει όλη την ευθύνη πάνω του για όλα τα κακώς κείμενα, αλλά πριν στραφεί προς τα έξω να δει πρώτα την δική του εμπλοκή στα δεινά του.
Η αναγνώριση του προβλήματος είναι συχνά η μισή λύση του.